Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 978

4 ^'ססר^רישס *7*1X0 נ?ס, 52 <547) זײס 978 ׳״י איך האב נעבחאבמ א שוי׳ט&יצער ©ו,ן איױזאםע, איג דעד איגסע־ יעס אין טעאטעד געװארן באדייטנדעד. זיפען און זויעע; הען דא נאחני׳עט דועהפ;. יידי׳עע שוישפיצער סחן אין זיך אגטווייזלען דעב פיןזנעח־גייםט. זיי דאהפן װערן א״״ם בעל־הביתגיעך. סע; דאן־■ פ׳טוט געמזק דעם ■סעאטער־לןה״מיק אויך די פלייצעס און זיך ארװסלאזן איבער דער וועאט. איך נג״ייב, אז םיאיז ז״ןןר זויכמיק צו רחפן א װעהס-עאגפע־ ־ענץ, אי; יװעהכער עם זאג; זיך סאטייציק; דיירעסטאד;, דראסאד טוותן, ׳טוי״טפיגעד, סוזיקעד, מאלער, און פארטרעטער פון דער יידיעע־ פרעםע ■סון באור דער װעסט, און אין ,־ועלכער עם זאג סא־ טראכט וווער; דער קאגוסרעטער פילאן צ,י באפעסטיק; דעם ייריע; טעאטער אי; צענטער;, וװ יידן וווילן זען וטעאטער םיאיז דער חחב פון דער גאנצער י״דישער ©רעםע צו פארער;, אז אזא פאנפערעגץ זאל געד״פ; װער;. סיר סוז; זיך איינמאג פאר איעסאל אויפבאפ; פון דעפ הינערפלעט. אגע עטער-יועז^• דארפ;. אויר• װיפיל סיא״ז מעגיעך, באזייטיפט װעד;, כדי צד פאורזיכעד; ד• צוהונפט פון יידי׳טן טעאטער. מיר װ״םן, אז רער טעאטער ביי אגע םעגקער פארגעסט דעם אויבגאן אין ז״ער גייסטיקער אוטטװיםלמנ. ביי אובז איז דעד טע־ אטער א מין צוטחנועפעני׳ם, א תם וישר, .װא>ם פארדוקט זיך אין א באהאגטענעם װינקא, או קיין ׳טייין זאול אים נישט באלייכט;. סיר חאדפ;, דאם חנעוװר־קינאױוע קינד?ונס•; אין זויבערע סלבו׳עים, א־ם געבן א קאנקרעטע טעאסראגע דערצינגנ און עפעגע; אולע ־טגעםער, װעגכע פאחשפארן אים אין זיין װינקל און אים לןמן פריי קאגקודירן מיט רער טעאט׳ער״װעלמ. יאר וגאך יאר רייםן זיך אפ אסתע םייגע טאלאנסז פון דער ״דישער כינע, און קיין נייע קוזמען ג״שט צ,־, װ״ל די ענג׳עאפט ראזט פשוט ני׳טט אמעמע;. די קוגטורעלע יידי׳צע װעגט מאר דאט נישט ׳מװיינן. גאמיר אביםל אויפהערן צו םארזארנן אנדערע און אין זינע; האבן זיך אויך. אאםיר או״פוהערן צו וטאגצן קדױם םאר די, װאם יחאבן ׳טוין נעפרגע; זייער ײעג, גןנר ל##מיר מיט פאר־ אייניקטע כחות פלאפטעדן אומער איינענע!ם װענ, ,דער \ועג, װאם קען פירן צו א טעאטעד־רעגעסאנס. די טעאטער־קאנפערענץ דארך גערופן װערן װאס־ניבער פלנקמ װי אין װיהנע רוסס די ייידישע װעצט זצו אלגעמ״נער אויפ־ מעחקזאסק״ט פאר רעם װיםג׳עאפטולעכ; אינםטיטומ, אז,״ דארפ; טיר רחפן די יידישע װעגט צו באפעסטיקן און פארזיכער; דעם יידיש; טעאטער ניו־יארק, 29 נאװעמבער 1930. ד ע ד יי ו ג נ ם ער באקחמט פון װארשע — א״נגעפאקט צװישן גאלאנטעריע־ םחורות. איך האב חיים יונר.; באיײכט׳ און האב כיי אים טאוקע אנט־ דעקט אן אוצר פון השכאה-ספריפ. איך תאב ביי אים נעבארגט די ערשטע העםטן ,סמזרח *םמערב״ (רעדאגירט סון ראו׳בן ברייונין), די ערשטע העםטן ״חשלרה״ און דער עיקר — די צוחות ״אחיאםר״. עים האט זיך סאר אונז, פאר מיר און שלוםען, אגגעה, בן א :״ע תקוסת. אויח אונזער תאריזאגט. האבן זיך באװיזן ביאציק, פרץ, מענרעצע, פרישסאן א. א. פון נישט בעלעמריםמיק האבן אויך מיר <מן תסתם אויך אויו־ אשן) דעםאצט נעסאכמ דעם גרעםטן איינדתק די ביבער סון דיר ׳שצסה רזבי;, ײעלכע איך האב אויך באקוטען ביי ח״ם ױ׳גהן. די דאזיקע ביכער זעגען פא־ אוז געװארן דער נרעסטער קװאג פ^ן ״אפיקוןחםות״. מיר זענען דוןך זיי דעדגאננען, אז א ריי יידישע ־עציניעזע אנשיוױגנען װייזט אויויז אן ענלעגק״ט צו די רעליניעזע אנשיױיגגעז סון כינעזער, אינדיער און אפילו צו די אגשוױננען םין קומען אום צוגיב דעם, װאס זיי האבן ג״שט קיין םעגגעכקײט צו קענזך נעפינען די ס־״ע אזן אפענע טיד, װעלכע פירט צוס טעאטער. איך האב אי; א שס־עם מיט רעם זייער ענערנ״ט; פאי־ טרעטער פון רער אמ.עריקאנער יירישער אקט־אח־יתיא;, סד. רא־ב; נוסקי;, נעשיצדעחס רי גאגע סו; רעפ יירי־ט; טעאטעד איבער דע־ װעצט, און חאב אפ; דערקגערט, אז רע־ ״רי׳עער טעאט׳ער קע; נאד יחאב; א שמש־ת, װען אצע ״די׳םע אקטיא.־; פו; דער נאגצ־גױ װעלט װעצ; זיך סאר״גיקן אי; איי; צעגטראגע קערפערשאפט, און עפע- נע; פריי די טו״ער; פו; אגע ׳עטע״, אז טרזפ׳עפ זאג; ק׳גנע; ׳ע&יי; אומעט־ם פר״ און אומנעשטעוזט.. לוימ װי א־ך הער, טא' א גאנצע אמעי־קאגעד טרו׳פע גי׳צט ־טפ״ק; אי; װא־׳עע,א גאנצן פעזא;. לו־ט מ״; נו״נחננ איז ראס ני׳ע־ט ק״; נעזונטע־ װענ. איך נגיויב, אז די טעאטעד־אגפירער פו; אמע־ ריקע א־ן סי; פו״צ; וװאגט; זיך נעראדפט זײער אד״גס־אסט; אי; רעם פהאן פו; ״טאפ; א קאגקרעטע פא־בינדונג צװ־ש; רי דװיי צעג׳טיאהע ״דישע יעטעט, װארשע או; ניױ-־ארק, גאנצע טי־ופעב זאק; קענע; ק־מע; ק״; אבועריקע, או; אנועריקאנער טרופעם וא?; קענע; ׳טפיק אז׳וי גאננ, ײי זיי װיצ; אי; פויל;. יװ־ רע־ יעוצם א•; ׳אמעריקע זאג נישט ציי תאב; ז״ערע אלר ט־אד;, זענע; שוי; רי ש״שפיגער בא־ואקםן נעײאח טיט טעאטע־- שימצ. ראם איינעגע איז געװים מ־מ א״ע־ע קינםטוצעד אין פויצ;. רער׳אמעריקאנער טעאטער װאלט קיעמאג נישטונעקענט ׳עקזז־םטיר;, װע; ׳עד׳עסיצער זאג; ז־ך אדו־פצױיגגע; א-־־פ; עוצם ׳אד־אייז, יאר- א״ס, און דעם עוג□ נ־שט געב; ק״; מענצעכקי״ם צו זע; נייע א־; פ־־שע פגימער דער נעשר״, אז יידיש טעאטער גייט אוגמער, א־ז א פיםטער קגאנג, װאס ר״םט זיך ארוים סון מענסש;, װעצכע פיצ;, אז זיי קענע; שוין מער גאת״טט או־פטו; ביים טעאטעי נייו-יאירקער ״ד; ניבן א״כ יעדע װאך א מיניסוס פון זעכצית ביז אכציק טיויזנט דאי גיאר, ציזע; ״דיש טעאמער. אי; צאגדא;, פאדיז, װיאד׳שע, בערצי;, צאדז, װיצגע, גאגץ רופצאנד, און אין דרום^אמעריקע װארסן או; תאפן יידן צו זעז נוומן ״דישן טעאטער םיר קענען צג ז״ קיין מענות נישט האב;, פא־אגטװארטגעכע או; גוט-א־גאגיזירטע יידישע קיגסםוגער־טרופעס דאדפן צויט א קאנקרעטן פצאן א־ומפאר; איבער ־ער װעגוט או.ן זען צו קוצטױוירן דעם נעחאנק סאר א יידיש; טעאטע־ מיר פאי־סאגן געגיג גוטע דראטאטורנן און קינסטצער אין מיד דארפן זיך נארנישט שיעסעז קעגן אצץ, ,װאם װערמ נעשאפן >*־ן נעבויט אדף רעם טעאטךאק נעבימ פן; אנדערע םעצקע־. סון א־יגענע־ רעױפארוגג אצס דירעקטא־ יװייפ איך, אז װען ד״ר זז ב ר ה ם ג ל י ק ס ס א / /;ן?) ד ש ע ש ל 1 ם 8 ש א י ז (םוף) ארדם יאר 1896 ראט די השבצה אגנעהױבן אר״נצזדדיננען אין ״ציבעחאצן״ נאסטינינער חסידים־שטיבצ, װו מיר סצעגן דאװנע;. עם האט זיך דארט נע׳טאפן א נחוטע בחורים און ױננעצייט אויף קעםט, װאם פצעגן בעת קריאת-התווחה זיצן אינם ציכמיקן קארידאר פונט יטטיבצ אין רעה ״אפיקורסות״ און ,ןניבוצ פה״. רער עיקר איז אבער זײער ודטכצה בא׳טטאנען אין ניין אנגעטון אין װייםע שטייפע קעצגערגעך, — א חסא, פא־ װעצבן םען פצעגט סון אגרערע שטיב- צעך ארויסװאדפן. — אמאצ האב א־ך אין ׳טט־בצ פגוצריגג געזען, װי א ױגנערטאן קוקט בעת רי כתנים דובגען... אונזערע בציקן תאבן ז־ך באצד בא־ געננט, און מיר האבן זיך ״פאריעסאנען״ און כורת־ברית נעװען אצס ״פר״דענקער״ דע־ דאזיקער ױגנערמאן מ־ט; נאמען ח״ם ױנה איז דעמאצט צװאמע; ט־ט זיין סרוי נעװען אויף קעםמ ביי זיין פאטעק װאכ תאט נעתאט א נאצאגטעריע געשעסט. אין א שמועם םיט חיים ייונחן בין איך כאצד רערגאננעז, אז ע־ םאזיצט פיצ פון ד• נייעסטע הזזברע־שע ייכעח װעצכע