Literarishe bleter · 1930-12-19 · 51 (19.12.1930) · p. Seite 972

4?'ססר*רד0ס *?340) 51 .012 1X011) זײס 972 םוז דער װעלט ־ ליטעראטור די חאנטשריפסן *ון ז״ערע הויטמץוערק. *ווײג ה#ם ד• מאגו**ר>*טן פון אלע עלםערע ד״םשע מ״םםער. אייד פון דעד אויםלענדישער ליםע־ ראםור זענען *ארסרעםן די גרעםטע נעמען. 8 גדוים *רם אין ױוייגס זאמלוגג פאתעמען אויך מוז״ז־האנםשריפםן פון די גרעסםע וחדלם־ שאספאזיטארן. אינגיכן דערשיינם אין ״אינזל־פאדלאג־ א םפעגיעלער קאםאלאג, װאס נעספ ארום אלע װעתן סון יװייגם זאניל,ונג. יןעגן םאח־ אין דזןר לימעראטחר אין לאנדאן האט זיך געזואפן א ליםערארישע געזעלשאפם, װאם האם זיד געשטעלם אלם *יל גו קעמפן מים די מארדן און זעלבםםמארז־ן אין דעם מאדערנעם ראמאן. די םיטגלידער פון דער געזעלשאפט האנן נאשלאסן דו פירן אן ענערגישן קאםןז מיט די שריפטשםעלער, וועלנע שר״בן אויןז די דאזיקע םעמעם. א טעןאטיער פאר אלע םעלקער דאם אםעריקאנישע ״ליםל־םעאטער״ אין קליװלעגד איז דאם א״נ״ ציקע םעאטער אין דער װעלט, װו םיזענען אויפגעפירט געװארן זאנן אין 20 פארשיידענע שסדאנן. אין דעם דאזיקן םעאטער זענען אויסגע־ שטעלט געװארן סצענישע וועיק אין שוועדיש, דעניש, גריכיש, שפאניש. איטאליעניש, םערקיש, ד״טש, פראנצויזיש, ״ריש, אונגאריש און אנ״ דעדע שפראנן. דער רעפערטואד איז באשםאנען נישצ נאר פון דראםען, נאר אויך פון אפערעק און באלעטן. דער ראזיקער עקםפערימענט איז געלונגען אזוי, אז אין קומענדיקן םעזאן רעכגפ דאס םעאםער *• *ארברייםערן איר םעפיק״ם פון אונױועדסאליזירן וי טעאטעררקונסם. א דענקםןזל פארן נזןזלער פאםניעז די פר״נט עונם באריםםן םאלער פאםקען, װעלכעד איז מים עםלעכע תדשים צוריק באגאנגען זעלבםםמארד אין פאריז, האבן באשלאסן אים אװעקצושםעלן א דענקמאל אויפז מאנפארנאם. א־ן אםעריקע איז צו דעם צװעק געשאפן געװארן א קאמיטעם, װעלכער דאו־ף צוכ־יפזאםלען א געהעריקן *אנד. םאסקען איז געװען א ׳״ד און ער איז געשםאנען אין קאנםאקט מים דער ״דישער קינסטלעײװעלט אין *אריז. םאװעטישע ׳עריפטשטעלער װעלן באקומען פענםיעם דער ראט פון די םאײעםישע פאלקס־קאמיםארן האם אנגענוטען א פראיעקם ײעגן פענםיעס פאר די םאײעטישע שריפםשםעלעד. לוים דעם דאזיקן פראיעקם דארפן אלע שדיפםשםעלעד, דיכםער, דראםאםורגן, קרי- טיקער א־ן קאספאזיטארן באקומען פענפיעס, אין פאל, ײען ז״ װערן אומפעיק צו ארבעמן. דער אײנציקער באז־ינג איז, אז דער שר״בערישער בארוף זאל זיין ז״ער א״נציקע באשעפטיקונג, און ז״ער שאפונג זאל ז״ן אין הסכם מיט די פאליטישע טענדענצן פון דער םאוועםן־רעגירונג. גייער טיפ פרעסע אין דוסלפסנד אין רוםלאנד איז לעצטנס געשאפן געװארן א נייער םיפ צייםוננ א. נ. ״פויערן־צייטונג פאר די, ײאס ה״בן אן לייענען״. די דאזיקע צ״םונג װערם אר-־יםגעגעבן דורכן צענפראל־קאםיםעט פון דער קאםו־ ניסטישער פארםײ. מיט דער אויםגאבע פירם אן לענינם אלמנה נ. ק־־וםםקאיא. די ״צ״םונג״ איז באשםימם פאר די פ־יעי־ישע האלב־אנאל־ פאבעפן — אויד פאר די, ײאס האבן געענדיקם די שול פאר דער־ װאקםענע. די צ״טונג איז געזעצם מיט גרויםע אותיות און איז רע־ דאגידם אוין• זייער א פאפ־לעדן אופן דער צוו״טער אינטעדעםאנםער עקםפערימענט זענען די באװעג־ לעכע צייטונגען, ײאס זענען באשטימם פאר דער פדאײינץ. איין זשוד־ נאליםם, צװיי זעצערם און א מאשיניסם פארן ארום מים א קל״נער דרו־ קעי־״, ײאם איז אינםםאלירט אין אן אויטאמאביל, ז״ באזוכן פאר־ ש״דענע שטעםלעך און גיבן א געײיסע ציים ארויס זייער צייטונג, גע־ װידמעם נעיקר די ארטיקע אינםערעסן. אין פיל ערטעי װעדם די פדוױ־ צ״םונג *אדביטן אין א שםענדיקער א־יסגאבע רעײארק װעגן זיר אין ז״ן לעצטן אינפערוויו, וואם איז פארעפנטלעכט געװארן אין דער פרעסע קלאגם זיך ע. מ. רעמא־־ק: — םידערצ״לם אזוי פיל װעגן מיר, אז איך אל״ן וואלט זיך נעקאנם פיל אויםלערנען דערפון, װייל א גרויםער ם״ל פון דעם, ײאם סען דערצ״לפ, איז פאר מיר גופא פונקם אזוי ניי, ווי פאר די לעזער. א שאד נא-, װאס דאס אלץ שםימם נישט דער װירקלעכק״ם. דאס װאם מען וערצ״לט וועגן מיר, איז פיל אינפערעסאנםער פון מ״ן ווירקלעכן לעבן, וואס באשם״ם פון פיל איבעט און נויט. — צי האט איר נישם געפונען פאר נויטיק אפצול״קענעז די אלע פ׳אםקעס? — כיװאלט זיך צוליב דעם געסוזפ אפזאגן פון שר״בן ביכער און זיך איגאניזירן א ספעציעלע ביורא מים באד״טנדע שריפטשפעלע־ רישע כחות, און דעי־צו האב איך לגמרי ק״ן חשק נישם. םיאיז מיר גל״כגילםיק, װאס מען גיט איבער וועגן מיד. איך בין איבערצ״גם, אז א גוט בוך װעם זיך שמענדיק סאכן א ײעג אפילו צווישן די שװעדסמע שטע-ונגען. אויב אבער דאס בוך האם נישט קיין שום ווערפ, וועלן נישם העלפן ק״ן שוס דערקלערוננען א־ן דעקלאראציעם. איך האב אין פ״נע ביבער א—ינגעביענגם דאס שםארקסםע פון מ״ן איך. פון דעם פאמענם, װאם זיי דערש״נען אויפן ביכעו-מארק, האבן זיי שוין ז״ער א״גענעם גורל און זיי םוזן זיך אויסקעמפן זייער װעג. צוליב דעם טאקע וויל איך נישם ארויםפדעםן עפנפלעך. איך ווײם נישט וועגן װאם צו רעדן. ײעגן די א״גענע ביכער קען מען דאך נישם רעדן, און דעציפירן קענען אנדערע שטענדיק בעסער פ״נם נזזבי. איך ײאלט בלויז געקאנט רעדן װעגן מ״נע אמאםארישע נ״גונגען, װעגן אויםאמאבילן, הינט... מיך דאכפ זיך אבעי. אז דאס דארף קיינעם נישט אינםערעםירן. וועגן ז״נע נאענטסטע פלענער זאגם דעפארק: — איך קלויב זיך אין דער וועלט; איך וועל עםלעכע יאר רייזן און באזוכן פאיש״דעגע לענדער. קך־מעד יארדייט פון אדאה בייצקעװיטש אין ה״נםיקן חודש פאלט אויס דער 75רםעד יארצ״ט פון טיילנס גיעפטן דיכםער — אדאם םיצקעװיטש דעם 26 נאװעםבער 1855 איז מיצקעוויטש געשטארבן אין קאנםטאנטינאפאל, אינם מאמענם, ווען ער האט געשאפן דעם מזרח־לעניאן צו קעםפן קעגן רוםלאנד. די פוילישע ליטדרארישע וועלם גר״ט צו א ריי פ״ערונגען אין צוזאסענהאנג מיט דעם דאזיקן יארצ״ט. יאפאנ־ש צזעאטער *יבער די גיעסםע א״ראפעישע שטעט פא-ט לעצטנס ארום א בא־ ־יסטע יאפאנישע טיופע אונטער דער דירעקציע פונם גלענצנדן אקםיאר און ־עדשיסעי טאקוזשידא טסופסופי. די דאזיקע םרופע שפילם אלט־ יאפאנישע שפיק. פול מיט שווערז־־קאפפן, מאסן־םצענעס א,־ן היעראםישע פענץ. די טרופע האט שוין באזוכט פאדיז, רוים, בערלין, שםאקהאלם. פ־אג. בודאטעשם א. א. ײ. אינגיכן וועמ די םרופע אויך קוםען קיין פוילן און די ערשפע פא־שטעלונגען וועם זי געבן אין ווארשע. טטעפאן צװייגם אויטאנהאפז־זואױלונג א״נע פון די בארימםםפע אויםאגיאפן־זאמלונגען, ײאם געפינט זיך אין פריװאטן באזיץ. איז די זאמל־נג פונם באײוסטן דײםשן שריפטשטעלע־ סטעפאן צווײג. צווייג האט לעצםנם אין ״פילאביבליאן״ פא־עפנםלעכם אן א״טיקל ײעגן זיין זאמלונג; צװ״ג שטרײכט אונפע־, אז ז״ן זאמלונג װאלט ער ליבערשט אצגעױסן ״םאנוםקריפט־דאמלונג״, נישט ״אויטאג־אפן׳ װ״ל עד זאמלם נישם בלויז די שריפט פון מחברים, נא־ ז״עדע וועדק אין מאנוסקריפט. עס ג״ט אים חויפטזעכלעד אין דעם. ער זאל פון יעדן שײסמשטעלעד האבן כאםש א״ן שאפינגס־דאקומענט. צװייג האם זיין זאטל־ארבעט אננעחויבן נאך אין גימנאזיע. פיל מא־ נוסקריפטן חאם ער געקויפט און א גדויסע ט״ל האם דר באקומען אלם מהנח פון לעבעדיקע מחברים. גאדקי, שניצלער, פאמאם מאן און היינריך מאן, ײע־פל, זשיד, װערחארן, סדויד און בי־ױסאײ האבן איס געשענקט