Literarishe bleter · 1930-12-19 · 51 (19.12.1930) · p. Seite 971

1ײם 9/1?'ססר^ר״&ס בלסססר 311 51 (346)? באגריסונג פװ װארשעװער ײדישז פעו־קלוב צום אש ױבירײ אוין• דער ס״ערלעבער ױביליי־אקאדעםיע לבבוד שלום אשן (סןן, םינן, דעש 15רטן ה. ח״ אין ״נזיווןועבדטי״־מעאםער), הןןמ דער םןרזיגער *ו׳ן סען״קלוב, אהרן צייטלין, סזןרגעל״ענט אין ניןסען *ון ״ד. סען־קלוב פזןלגנדיקע באגריסונג: װעלם. עם איז דער גאנג םון דעם ״דישן ג״הם דודך דער ״דישער לימע־ ־אםור — *ו דער װעלם־ליםעיאטור. און וו״ל די דאזי־ע איד״ איז בולם סארקערסע־ם געווארן אינם לעבן און ~אסז *יז שלום אשן, — פ״ע־ם דער ״דישער סען־קלוב נישם בלויז דאס ליםערארישע לעבנם־װע־ק ׳ן דעם װערם־באריםמן יובילאר, נ*ר אויך די אידיי פון אט דעם װערק: די איד״ פון ״דישן גאנג *ו די פעלקער שלום אש, װערנדיק װעלםבאוװםם, האם *וגל״ך געםאבם ײעלפ־ באוווםם די ״דישע ליםעראטו־ און אידיי פון דער דאזיקער ליםע־אםוי* םיר באם־אבםן דעריבע־ זולום אשן װי דעם װעלם־אמבאסאדאי פון ״דישן ק־נםם־זואפן, א־ן װען מיר פייערן זיין יוביליי — פייערן סיר ניזדם בלויז דעם א״נציקן יידישן דיבםער, װ*ם די װעלפ הע־פ זיך *ז צו ז״ן קול, — םיר פייערן אויך אונזער חלום: דעם חלום װענן דעד װעלפ. יםלופ אש האם די יידישע ליםעראםור ניזום בלויז בארייבעדט און פא־ײסםובם פון אינעװ״ניק — ער האט זי אויך ארויםגע־וקם און אװעקגעשםעלם פארן אנגעזיבפ פון נאציעס און קולםורן. ער ה#ם אונז און דעס גרויסן דרויםן געזונגען דאס ליד פון ״דישן זיין. ער האם יום־םוב־געסאכם אין דעם עלעגישן אינדערװאבן פין יידיש לעבן און ״דישע־ ליםעראפור. ווי יענער וװנדער־ייד פון ״קידוש־השםי', קזןן ער זאגן א־יף זיך: איך פאי־קויף בםהון. אין *״םן בםהנוהלאזע, װען ״ק־אנק איז די אלםע װעלם און סיבענקט דע־ חולח נזןבן ם־ים״, קונזען מיר צום פ־ישן װאלדיקן קוואל, וואס האם צוריק םים 30 יאי אויפגעזולאגן אין דעי יידישער ליפע־אפור. לאזם אונז אויסדופן חיינםיקן אװנם: זאל לעבן דער בםחון1 און זאל לעבן דע־ גרויסעי בעל־בםהון פון דער יידישעי ליםעראםור — זאל לעבן זולום אזו! לידא פאסאצקא יאי, און דאך ק־קם מען זיך *ו און םען העחט זיך א״ן *ו דער האנדלונג, צו דעם געראנגל מימ אינםערעם און שפאנונג עס װערם דא געגעבן די םדאגעדיע פון יונגן אטװאלד, װאם ליידט, קומם־אום פאר די זינד פון זיין פאםע־; סיװאקסט אוים די טו־אגעדיע פון דער *רוי א־ן םוטער, װעלבע האט געליםן ביים מאנס לעבן ײי א פרוי און איצם װע־ט זי געפ״ניקט װי א םוםער; סיקומט דא ארוים דער פאספא־, װאס פלאנטעיט זיך אין די נעצן פון געזעץ און ארדנונג; סיווע־ם איויס־ גע*ירט דאם דינסם־ם״דל, אן אוסגעזעצלעך קינד פון אסװאלחס פאםע־; און םיטרעם דא ארוים דער פםאליער, דעי אונםע־געיםםעלםע־ פאםעד פון רענינע. — די האנולונג װיקלם זיך פאאנדע־ באלר פון אנהויב אן און סיװאקסם אזיס דעי געפלאנםע־, פון װעלבן סאיז גא־נ״דםא ק״ן אויס־ װעג. לידיא פאםאצקא שאפם דעם װוגדע־בארן טיפ פון דער פ־וי־ םוםעי, וואס איז םראגיש און רירנד פון אנהויב ביזן סוף זי איז םענםשלעך און באהארצם, א־ן איר שפילן רופם איויס באגייםסעױנג. צו אירע גלענצנדיקע סצענישע געזוםאלטן, אין װעלבע זי האם זיך בא־ װיזן אין װאר׳גע, איז םיט דער העלענע אלװינג־ראלע צוגעקוםען נאך א פרעבםיק הערלעך געשםאלט. גאר פיין איז דער יונגער ח. בוזגאן אין דעי שװע־ער ראלע פון אםװאלד. גוט איז קלארא סעגאלאװיםש אין דעי ראלע פ־ן רעגינע. קלוג און מיט פא־שטאנד האם זי געשפילם דאס נאיװע און לעבנם־גיריקע םיידל. םיהאבן אויך געשאפן פיינע געשטאלטן א. ראםמא; און ד. קייזע־ ראוויטש. די פא־יטםעלונג אין אלגעמ״ן איז זויבער און ציכםיק געשפעלם. מידאיף האפן, אז לידיא פאםאצקאם גאססדטפילן אין ווארשע וועלן ארויסרופן ביים בעסערן ״דישן טעאפער־עולם אינטערעס. אין נאמעז פון ״דישן פען־קלוב האב איך דעם בבוד הארציק *ו באגריסן צו זיין יוביליי דעס ערןרפ־עזידענט פון די יידישע פען־פאר־ באגדן, ערן־פיםגליד פין דעד אינםערנאציאנאלע־ פען־ארגאניזאציע, אונ־ זעד גדויסם״סטער שלום אש. דער ״דישער אפטייל פ־ן דער אינםערנאציאנאלער שריפטשטעלעי־ פעדעראציע, װאס פאר״ניקם פאעטן. עםייאיםםן און נאוועליטםן פון גאר דער װעלט, פ״ערם םים א באזונדערן סענטימענט דעם 50־סטן געבוירנ־ טאג און 30־יעריקן ליםערא־ישן יוביליי פון ז״ן עין־פרעזידענפ. ווייל אט די שמחה פון שלום אשן איז צוגלייך א פריידיקער און באד״םונגס־ *ולער יום־טוב פון דער גאנצער יידישעי ליםעראטור און פון דעי לעבע־ דיקער, ווערםן־שאפנריקע־ ״דישער שפ־אך. אין די יאמאנטישע פרץ־יארן, אין דער *רילינג־תקופה פון דער מאדעינער ליטעראםור אויף ״דיש, איז דער יונגער שלום אש ארוים;:ז־אקערן ז״ן פעלד. און דאם פעלד, װאס האם אויפגעבליט רייף און רייך, שםעקט נאך ביז איצם םיט שא־פן פיילינג־װינט, און אש דער 50־ יעריקער איז אלץ נאך אזוי פארביק א־ן םויאיק, ווי יענער אידיליש־ פיישעי, נצחונדיקעד און בטחונחקער שלום אש *ונם ״שםעטל״. לויט דער פאדם — על פי דוב רעאליםטיש, לויט צוגאנג, װעלפ־ באנעם און םעמפעראמענט — א יאמאגטיקער, דורבגעדרונגען םיט לי־ ריזם א־ן אידעאליםטיש־הומאנישן פאםאס, האט שלום אש אנגעשלאגן און אי״נגעפירט אין דער יידישער ליםעדאטור יענעם דערחויבענעם, פײעי־ לעסן טאן, װאס שאפט די םוזיק פון אלע זיינע װערק, פון די *ייסטע ביז אויף די לעצטע. עס איז דער טאן, װאס איז אזוי אייגגטימלעך־״דיש און אוניװערםאל צוגל״ך. די אידיי, וואס ליגבז אין גרונט פון דער ״דישער פען־ארגאניזא־ ציע, לאזט זיך פארט־לירן װי דער װילן זיך *ו דערנענטערן *ו דער גאםטשפילז פוז ״די ג״םטער" — פיעםע אין 3 אקטן *ון הענריק איבםען, אויפ־ געפירט דורך לידייא פ^דאצקא, לויט דער רעזשי פון גרינארי בנואו־א. ״דישער רעפרעזענסאנץ־טעאםער — דיר. '. רעגירער. א־נםערן פראטעקטאראוט פון דער יידישעי טעאםער־געזעלשאפם. װארשע. פערזאנען: פ־וי העלענא אלווינג, אן אלמנה-לידיא פאטיאצקא אקװאלד אלװינגי, איר װן-ח. בװנאן פאסטאי מאנדערס-א. ראיטכקא; יאקאב ענגםפראנד, א םםאליער-ד קייזעראװינרט רעגינא, א דינםט־םיידל-קצאהא בעגאצאװיטיט עס איז געוויס געײען א געװאגטער שריט איצט אויפצופירן ה. איםסענס ״גייסטער״. נאך די אלע פריינמארנעםענדיקע און ר״ך־אויפ־ שטאטיקע פיעםעס מימ םוזיק, םענץ, סםאטיםטן און מאסן — אויפצו־ פירן א שטילע, טיף־אינערלעבע ״םשפחה־בראניק״, װי די ״ג״סםע־" זענען. דע־צו זענען די ״גייםטער״ פון יארן און יארן ש־ין *ארקערפערט און פארגעשםאלפיקט געווארן דורך בארימטע או־םיסטן אויף פארש״דענע שפ־אבן. און םיאיז געװען די מורא, אז די חשובע גאסמראלערין זאר נישם האבן געגרייזט, ײאס זי האם אויםגעקליבן פא־ איר ערשםן איצ־ פיקן אויפםריט אין דעם גרויסו םעאטער גדאד אט די א״דעלע און םיפע ד־אמע. א־ן חוצדעם, *וליב אונזערע אומנארמאלע באדינגונגען האם םען די פיעסע אויפגיך *וגעגריים און םיט ארםיסטן, װעלכע האבן אין דעם שםיק ק״נמאל נישפ געשיילם. איך האב געזען די פרעםיערע פריי־ טיק דעם צ1יפן ד,. ח״ און בין באמת געװען איבעדראשט: א נעטע שפיל, א פ״נער *וזאמענשפיל און יעדער איינער האט באװיזן *ו שאפן פון זײן ראלע א לעבעדיקן םיט *ל״ש און בלוט םיפ. יי ״ג״םםער" זענען דורך ח. איבםען אנגעשריבן *וריק םיט 60 נ. מ.