Literarishe bleter · 1930-12-19 · 51 (19.12.1930) · p. Seite 969

/ײס 969 9'םסר€ר'שס בלסססר 0/2. 31 (346) * איך שפרוננ אריבער צז א ריאצאנ, װאם איז אן ענמפער אויף ד,ודם רײד, װעיצכע עי תאט נאך אםיצו נישמ נעזאנמ, איך װיצ אזױ-ארים אים אונטערנעבן מוט צום רעדן. וכך הוה: ער בא- קומט יצשון און הײםט אן רעדן. ער פאצמ ארײן אין דעד אמתער אימטדאװיזאציע. טײנע װערטער אינםפירירן אים צו א נײעם טעתסט. א־ך דארף אים ענטפערן, אבער איך בין דאך נײטט אש, און איך פײצ ממש, װי דער גרונט אנגרצויפט מיר פון אונטער די פים. ער האט אימפראװיזירט א וװנדערבאר שײנעם פראנמענט, וואם חאט ממע פארביפופט. איך האב אים, פארשטײט זיך, נישט געהאנט נאכיצויפן אין זײן אימפראװיזאציע, און איך האב נישט נעפונען קײן װערטער אים צו רעפיציהירן. םוף כצ םוף, נישט האבנ- דיק ין״ן יטום אויםװענ, האב איך נישט נעװארט ביזן סוף פון דעד סצענע, בעת װעצבער איך דא־ף אים ארויםטרײבן, נאר דערהערגדיק רי ערשטע װערטער, װו םיאיז פאדאן א מעניצעכקײט צו זאנ;: ״ארויםן״, תאב איך געמ״ין דעם אמתן נעשרײ און אים ממש ארויפ- נעשטיפט הינטער די קוךים;. שיצום אש האט, װאם אן אמת, נישמ איבערראיטמ אונז מיט זײן אקטיא־ישן דעבױט, ער האט אונז אבער פא־ניטיקט מיט זײן וװנדעפואער דיבטערישער אימפראװיזאציע. קאאפעראטיוו ״ביבער״, ווארשע ערשט אנגעקוםען: שלום שטעח נאענטהײט פרײז 80 גראשן בנימיז ספעדיינע *דײז 1.50 זל. .ב2!>1ע\6|3א ,ב׳וובפפזב^ ,"ז6ו1ס^8״ ב1ת1פ!12)}סק5 196 13 .0 .א רער צעצטער קלוננ. אש דארף דער ערשטער ארוים אויף דער בינע. ער אין דער דאצ פון ״דודן״ תאט א םריערדיקן אויפמריט, װי איך אין דער האצ פה ״זהחן״. איך שט״ יהינטער די קײציםן, דער אינםםידיענט יצויפט צו אים צו: — הער אש ארויס אויף דער בינע. אײער אוםטריט ן אש איז צעטוסצט און װענהש זיך צו םיר כהא <צישנא: — רב זרח, — זאנמ ער צו מיר מיםן נאמען םון סײן ראצ, — איך נײ נישמ, נײט איר אחויםן — שצום, — זאנ איך, — נישטא קײן צײט, דו מוזט שוין נ״ח איך עפן די טיר און שטופ אים אחויס אויף דער בינע. ער האט דארט א סצענע מיט זײן שװינער תענדל, מיט זײן װייב רחצע. איך הער זיך צו ווי ער פארטוישט די םוזאן־םצענעם, דרייט איבער װערטער, דא און דארט רעדמ ער סתם נישט, ער איז אזוי צעשראק;, אז ער הערט נישט דעם םוםצאר און אט איז די צװײמע סצענע: איך, זרח, ריכט אפ חצות, און מײן אײדעם, דוד, דארף ארײנקומען און מיר ניבן די אמתע ״צעקציע״ װענן ״׳םאנאטיזם־, ״םינסטערניש־, און ״ציכטיקײט,. איך תאב שוין אפגעזאנט מײן חצזת, כ׳האב שוין צונענעבן נאך אביסצ, און דוד (שצום אש) איז נאך אלץ נישטא אויף דער בינע. א־ך הײב מיד אן ארוסצושפאצירן, ברום מיט א נעמאכטער שטיסוננ. סיאיז מיר קאצאמוטגע אויפן הארץ, װאם טוןט מע,־? איך נײ אזוי ארויף און אראפ, און דערזע פצוצים, װי מײן רוד שטײט אויף דער בינע ארײנ- נעקװעטשט אין א װינקצ נעבן דער שאנק איך הער ממש, װי ם׳קצונגען אים די צײן אין סויצ. די סצענע איז דא אזא, אז ער רארף מיר איבעררײםן דאס חצ־ת-זאנ;. ידאם אצץ דארף פאדק־מען נאענט פון דער יראמפע. אבער מיר בײדע נעם־נען זיך א־צט דװקא אין הינטערגרונט. א־ך טראכט א װ״צע, כאפ אים אן פאד אן ארבצ און מייטן נאנצן כח שצעפ א־ך אים צו געגטער צו דער ראמפע. — ,ױאם איז מיט דיר, — םרענ איך אים. א צעשראקענער ענטפערמ ער מ־ר שמיצ אין אויער אר־ין: ״כױועצ נ־שט ׳רעדן קײן װארטן״ ו ד א ש דאם האט אים נעיאגט און ארויסגעיאנמ םון דעם ציטערא- ר־שן ״הינ-ערן-אוױוך. מיט א פעסטער ױנגער האנט האט ער אג- נעקצאפט אין די טירן, תאט מען אים באצר ארײננעבעטן, ב״ם טיש פון די ציטעראטורן אװעקגעזעצט, אויםנעפרעגט, זיך באקאנט און — ארײנגענורען אין דער חברותא. א־ן אויב אש א־ז פאר דער נישט-״דישע־ װעצט נעװארן צום סימבאצ כמעט סון נײעם יידישן שאפן — איז עכ דערפאר, װײצ רער קינםמצער אין אים האט מיט יארן צודיק ז־ך צעבונמע- װעט קעגן דער אויבעדשטער פא׳ציצע פון אונזער ה״מ־שן קיב־עצא־- ניע-ס־הץ, װו נדקאן ינאך עד-הױם אנ׳טדעפן סטוצנ־ם אצטע א־ן ױננע, װאם שװיצן, בעזעמען זיך, קרעכצן אוים ז״ער א־יביקן ביטוצ צו זיך אצײן, פציאמקעװען און גצאצן מתיקותדיק צום בעציק: אי, אײראפע, א״ראפען װאס צערנט די רעירשײנוננ אש? זי צערנט: א פאצשע םײנוננ האבן די אצע נעהאט םײ װענן קוטנע (דאס ארמ װעדט דא, פארשטײט זיך, באנוצט סימבאציש־), םײ װעגן דער װעצט. סיהאט זיך ארויסנעװיזן, אז דער װענ פון ״קווטנע״ צ־ דער װעצט איז גארנישט אזזי װײט. דאם ייד־שע און דאס װעצמ־שע טרעםן זיך װײט איז ער יא, דער װעניצו רעד װעצט, פון רעם פאפידענעם נעטא, פון דער קיבעצארנישער די-אמותדיקײט, װאכ צאד׳ט אוים איר ביסצ צײב-און-צעבן אין אצט-װ־יבע־־שעד רכ־צות, האמונקוצישער קנאה, צײדיקגײערישער פוסטקײט און ארעמען פ־א- װ־נציאנעצן אויטאסאדיזם. א ה ר ן זגײס?,//?7עדישע ד י פ י ג אין אײנער םון זײגע רעצענזיעם האט בעצ-מחשבות נעםוםרט אשן: םטײטש ן אש איז נעװען אין בערציןן סטײטש, ע׳ר תאצט זיך נישמ בײ קוסנע, ער האמ נעפעצשמ אן שטעטצן ער, אש, דארף זײן אידיציש, דעקאראטױו העפטן פרוכתצעך און סאכן ״קונסט- געװעדב״.... אזװ, אדער אן ערך אװי, תאט נעפאדעט פון אשן דער בצא- זידטער ײדישער שטאט-אינטעצעעגט. תאט אש די אינטעציגענמ׳ישע ט־ענית אפגעמר״םצמ פון זיך צוזאמען םיט דעם הײמישין קיבע- צארניע-שטויב. און — איז אװעק זוכן די װעצט. פון װארשע קײן פעמערבוחנ, סי׳ן פעטערבורנ קײן בערצין, קײן פאריז, קײן נױ-יארק... חארן זענען אװעק און אש איז געװארן אגובאסאדאר פון דער סדינה ״ײדיש״ אויף דער ווזעצט, כטעט דעד אײנציקער שציח, װאם ײדישע ציטעראטור האט נעשיקט אין דער װעצט או־ײן און װאס זי, ־י װעצט, האמ אויפנעגומען מיט צוטרוי און כבור. איך זאנ: נעשיקט, אבער דאם איז ראך נישט ריםמיקן זיך אצײן תאט דער ױננער אש דעצענירט — װער זענען דען נעװען, טשײנםגעזאגט, די שיקעחם? ער האט נישט נעפאצגט די עצות טובות פת הײמישע קרעכצער און װאחנער, האט זיך אויםנעצאכט םזן רער הינטער-קוציםן-בטצנות — און איז אװעק, נעמדיבן םון ראם אײביק־פער-ניגטישע, פון רעם קינסטצערישן פארמען-הוגגער, פון דעם װיצן צו םארביקײט, ב״טעװדיק״ט, גצנוצינזדיקײט, געש׳טיויםן סון דעם זעצבן כח, װאם הײסט די װינטן זיך ארומיאגן איבער ימען, דעם בצוט — צויפן אין די אדעח, און די ציבע — אויםגײן אין מענמשצעכן תארץ.