Literarishe bleter · 1930-12-19 · 51 (19.12.1930) · p. Seite 968

4?׳׳-ערארישט 123273 2^0. 31 (345) זײס 968^ ד ו ד ד, ז ד ס ז> ן / ״ * ד ז ע אש איים אקםיאד איז זײז ״םיםז שםדאם״ אײנצושסודיח. איש האט זיך אבעד נעחאיצטן בײ ס־זײגיקע, *יז ער האט אויםנעפירמ — ער האט באקומען די ראל. אייף די פראבז, כפעט אויף יעדער פדאבע, ימ*ט איע בא- קיטען ׳טטימונג א,־ז אג׳עםאט צו שפיצז, חאט ער... נע׳שריבן. ער האט כסרד אויםנעבעםערט, נעמעתט און *וניע׳פריבן צום טעיזסט פון דער נאנצער זאך, אזלי, אז נאך דרײ פראבן האט יעדער פון די ראציסטן באקוטעז אינגאנצן א נײעם טעקםמ — נײע דיאצאנן, װעאבע מיהאט זיך געדארפט אויפסנײ ךעדגען. איך האב זיך געבעמן רחמים בײ א׳טן, אז ער זאא בעת די פראבן הארטן א־ן צוים דעם ׳שרײבער אט, — האם חאט אבער נארני׳טט נעהאאפן. אמװײטסטן איז א׳ט אװענן א־ן טעתםט םון זײן א־־נענע־ דאא — אין דער דאא פון דדדן. די איבעריקע זאכן האבן ד־ר נעיטפ־לט אן א ס־פיא־, אבער בײ אטם ״מיטן יטסראם״ האב; ד־־ געמוז-ט האכן א ס־פ־א־, װײל קײנער סון ד־ אקט־אדן ריאט דוד בערגעלםאן, שלום אש, ב. קלעמןין (איז יאד 1912) נ־שט באװ־זן ז־ך אויםצולעדנען דעם מעקםט, װעלכן א׳ט חאט א&ילו אײף דער לעצטער פראבע נעענדערט. די ׳טטיםונג פא־ דעי פאר׳טמעלחנג איז נעװען א פײערלעכע. מיר האבן נע׳טפילט אין װאר׳טעורער טעאטער ״לעטני״ (אין זאק־ פ־יטן נארמן) און סון דער קאטע א־ז אװעק א פיל נרעטערער עולפ, װ־ םיהאט געקאנט א־״ן א־ן זאל כ הינטע־ די קוליםן איז א בא־ועגװנ, װי נעװײנלעך פאר א פעמיעיע. מען ׳טימינקט א׳טן. — דז׳ח — ׳טורײט ער פרוצים או־ס צו מיר — װאם שוינ םיר דאט צו אידי ׳טװארצע יאר, מיפארשמירט סיר דאס פנים מיט אאם, איך װעל ני׳טט קענען חעד;. דער סריזירער און איך ניבן א־ם צו דערקלערן, אז אן ׳טםינקע זעט ראם פנים אוים שלעבט אויף דער בלנע, א־ן ער לאזט זיך נךי-י■ מ־רן. ער ־ײםט אובער כסרר א־בע־: ״אפ׳טר שוין נענונױ■ ראם פובליקום אין זאל איז אומנעדולדיק, און װי געװ״גלעך — בײ אמאםאר;, פאד׳טפעטיקט מען אביסל. דאם איז נעװען אין די ־עװאליוציע־יאח סין 1904—״190. דער קוצמ־רעיער און קינםטלערייטער גױוא פונם דעמאלטיקן ״די׳טן טעא- טער איז נעװען ז״ע־ נידעריק, איך װאלט זיך אויסנעדריקט: ״נאםיק־־. כזהאט דאן גע׳טפילט פארן ״נאםן־פובליקום״, אין אחיוץ יןלײגע אויסנאמען איז דער ײרי׳טער שוישפיצער צו יענער צײט אויך נעװען ״א גאםן־מענידט״. םיא־ז נעװען די צײיט, װען פרץ, נאמבערנ און מוקרדני האבן מט׳ט אפעל־רט צום יידישן פובליקום: ״נײט ני׳ט־ט אין ״דישן טעא־ מערן״ צו יענעד צײט חאב א־ך או־ף זיך גענומען די א־ניצ־אמיװ צו ׳טאפן א טעאטער פארן בעםען ״די׳טן עולם. א־ך האב אין אנ־ הויב נעפירט א־נוטערהאנדרוננען מיט א טײל ױנגערע ׳טוי־טפילעד, אבעך ראם א־ז א־ן די ײר־׳טיע טעאטער-ק־ײזן אויפגענומען געװאח מ־ש ה־זק. א־ך האב רעדיםע־ בא־טלאםן צו ־טאפן ׳א ר־אמאטי־ט־ןע סטוד־ע, װאס זאל פ־ט־ט רערצ־עז א נײעם עלעמענט פא־ דעם בע־ םערן ײר־׳שן טועאטער. צום קיײז פון מײן סטו־־ע האבן א־־ך נעהעריט יוננע מאלע־: רע־ פא־׳טטא־בענע־ זי־דענב״מר, ל־אטקא א־ן מאנד־טטײ;, — ־ע־ יעצטע־ האט או־ך מ־טנע־טפ־אט. מיר האבן נעארבעט צװײ יאר און אײניטטודירט א רײ ײר־־טע א״נאקטערם פיון ׳טיל־ם עליכם, פ־ץ, א־ט, פ־ץ ה־־־טב־־ן א־ן פלאגמענמן פון הו־פסמא;, א־בסען, ־טעקס- פ׳־, מאר״ע־ א א ־• פ־עמ־ע־־ע אבע־. האבן מ־־ באשלאםן, זאל בא־טטײן בלויז פון ײד־־טע זאםן. םא־ז אײנ־טטוד־רט געװען פ־ן ׳טלום־עליכם צװײ אײנאקט׳עירס: ״מזל-מ־ב״ און ״גא־ א דאקטא־״; פרצעם ״די ׳עװע׳ם- טע־״ און ״סיב־ענשיי א־ן ׳טלום א־טם ״מיטן ־טט־אם״. ני־טט ק־קנר־ק דערויף, װאם רי אלע אננענעבענע זאכן זענען ־טוין געװען א־־פן אפ־׳ט, האט מען אין דער לעצטער מ־נוט אראפ- גענומען שלום על־במם בײדע זאנן. ר־ בײדע אײנאקמערם זעניען אײננעיטטורי־ט נעווען גא־ ווי־ט עקםפער־מענטאל, ■— הײנט װאלם מען דאס אננע־ופן עקספהעס־אניסט־יט. ראם א־ז א״ך נונע געװען פ־צעם ״םיםדעגט״, װו די נײקײט איז ני־טמ באיטטאנען אין ױעב נײעב א־פן פון ־טפילן (די זאך האט מען דװקא נע׳טיפ״לט דעאר־ם- ט״ט). נא־ א־ן דער דעקאדאטװוער קאנצעפציע, װו די אקצ־ע האט ז־ך נלײכצ״ט־ק אפגע׳טפ־לט א־ן צװײ באזונדערע צינועדן. אײן האלבע בינע א־ז געװען מיט דער אפענעד װאנט צוב פ־בר־קוט, א־ן ־אם אנדעדע צימער א־ז נעװען נעיטלאםן אין אלע פ־ר װענט, אין - אקצ־ע האט מען נעזען דודכן פענסטע־ פי־ץ, װעלכער א־ז געװען ׳טטאדק באנ״סטערט פיון דעט דאויקן עקספעד־מענט, האט איעד דאך מודא געהאט פא־ א דז׳רכ- פאל — טיא־ז צו נײ און צו װײש אװעק פ״־נם א־צטיקן שעאטעד־ יטטײגער — האט פרץ געטענהט — מיר מוזן נאך צװוארטן מיט אזעלכע דרײםטע פדוװן, םיר קענען צוליב דעם אלץ פאי־׳טפילן. האבן פיר דעריבער אויף דעו־ דאזיקער פרעמיערע נענעבן שצום א׳ט׳ס ״םיםן ׳טטראם״, פרצעם ״די שװעםשעיר״ און ״דעם מ׳טו- נענעם בטלן״. אין די לעצטע טעג פא־ דער פרעמיערע, איז שלום א׳ט נע־ קומען קײן װאר׳טע. אויב כ׳האב קײן שעות נישש, איז ער דאן געקומען סון בערלין. א׳ט האט זיך יטיטא־ק פאראינטעדעםירמ מיט ־ער פטודיע און נלײך װי עד איז געקומען אויף דער ע־׳טטער פדא־ בע, תאט ע.י פיר דערקלערט, אז עד װיל אלײן ׳טפילן די ראל פון ״ווון׳ אין זײן אײנאקטעי ״מ־מן שט־אם״ (״מיטן ׳טט־אםי■ א־ז יאן בײ א׳טן נעװען אן אײנאקטער, ׳טפעשעד האט עד עם איבעד־ געארבעט אין דרײ אקטן, װעלכע זענען געװען געהרוקט אין ״די ײדישע ביבליאמעק״ און לסוף דער׳טינען אין א ביד-פארמאטי). איך האב לכתח־אה אים נעס־װוט אס־עדן דערפון, י קודם כל צ־ליב חעם. װאס עס איז מיר אומאנגענעם נעיוען צוצתעמען די ראל בײם מאלעד מאנחשטײן, װעלכער האט שוין געהאט א םך נעארבעט איבער איר, און דערצו אויך םיט נרוים ערפאלנ, און אויך צוליב ־עם, ׳ואס סיאיז נעונען װײגיק צײט, אז א׳ט זאל באװײזן די דאל