Literarishe bleter · 1930-12-19 · 51 (19.12.1930) · p. Seite 964

?יסעד־אדיישע פ.7עסעד ניכ, 51 (546) א ש .©,©,0.0?ע#3#?ד 3'?'באװסק' /?אגדז^/*,) ש ל 1 ם (ז> ע ז> ד ס ד ע ס/ באדע זאכן, אין;חום מיקאלאװ פצעגט מיט זײ] הערלעכן קאפ דערבײ צישארןלע]: דער רבי האט נענעבן זײן תסכסוד א״נער פון זײגע הינדער, דאכט זיך פלאריא;, װאם האט עפעס פון אישן שוין דעמאלט נעהאט איבערנעזעצט אויױ פויליש, האט כײר אנגעהויבן דערצײלן דעם אינהאלט פון ״שטעטל״ און אין קודצע שטריכן געצײכנט מיר דאם געשטאלט םון פרישן ״סא- מאראדנעם״ מאלענט. איז מיר :ישמ נעפעלן נעווארן: — סטײטש? עטעץ נײט מיר צונעםען םײן שטעטל? אין מײן שטעטל סײכט נאר ארײן אן אנדערער הינסטצער? איך בין דעמאלט נעהומען צופארן נןײן פוילן או.ם צו סאכן שטידיעם צו מײגע בילדער ״זמן שמחתנו־׳ אדער צו ״א חתונה אין א הלײן שטעטל״. די פאעזיע, װאם איז געלענן אויסגענאםן אויפן פוילישן ײד, האט מיך םון אײביה אן נערײצט, נעלאהט, און נע־ צונדן מײן פאנטאזיע. רי פוילישע אאנדשאפט איז שטעגדיה פאד מיר נעװען די פײנסטע אינספידאציע םאר א נײ ביצד. איך בין זיך םודה מיט דער האנט אויםן תארצן, שלום אש, אז איך בין נישט געװען זײער צוםרידן םון דעם, װאם דו האסט זיך נענומען צו מ״נע מאטױון. װי הײננ; נעדענה איך נענוי יענע סביבה אין סאהאלאװם הױז, רי װארעמע אטמאםפער, ארום װעלכעד סהאבן זיך נרופירט ד• קינםטיער און ׳עריפטיטטעלער פון װאו־שע. ױנג און אלט, — א״ה װאם פארא נעביט פון קינםטלערישן און װיסנשאפטלעכן שאפ; םהאל נישט זײן — איז דארט נעװען פארטראטן. די נאנצע ײדישע װעלט, אלץ, װאם האט נאר אינטערעסירט דעם ײדישן יחיד א-ער כלל, האט אין ■םאקאלאװש שטוב נעפונען אן אפסצאגנ — עם אװ אומומענלעך גע־וען אדורכצופארן װאחשע און נישט אפטרעטן אויה א װײל אין פאל^אצאװם הויז. םיאיז נעװען ס*מת א בית ועד לחכמים און איך האב מיך אויך דארט אי״נגעננבעט און פון אײנע פון יענע באזוכן איז מיר געבליבן אין זםרון דער שטאדקער אינטע- רעם צו רעם ױנגן טאיענט םיט דעם נאמען שלום אש. איך בין דעמאלט צוריקנעפארן ק״ן פאריז און ארײננעװארםן זיך אין דער ארבעט און אש האט אװדאי אויך גענומען זיך אינ- טענםױו צו זײנע ווערק. יארן זענען פארגאגגען. פיל װאםער איז ^פגעםלןזםן אין מײן װײט־נאענטער װ״סל און ■נאענט־װײטעד סען. םיטאמאל הער איך, אז אש װערט מײן שכן. אין דרום-זײט פון פאריז, אויפן פלאטא פה שאטיאן, איז נעװען א קינוםטלערישע קאלאניע. דאס איז נעװען די סאלערישע אומנעננט פון פאריז; פון בא־ג האט מען נעזען די גאנצע פראבט, דעם נאגצן צויבער פון דער שטואט, װאם האט נעכישופט מיט פארב און בילד — נאגץ פאריז איז נעײען אונטן או־םנעשפרײט, װי א טײערער טעפיך. איך תאב נעהאט שוין א הויז, א פרוי, קינדערלעך, א נארטן םיט פירות און א הונט. מיטאמאל יװער איך געוײיר, אז זגײך שלום אש, יװאם װוינט רע׳רנעבן, האט אויך פאר דער קחרצער צײט שוין באװיזן צו שיאפן זיך א הו״ז, א סרוי און קינדערלעך און א גארטן מיט פײנע פ־רות און א הונט טאקע אויך. װערמ מען באקאגט. ק־נרער קומען זיך צוזאמען, שפיצן זיך, קושין זיך, שלאנן זיך. רי װײבע־ רערצײלן זיך םוח־ת, װײנען אויס אײגע פאר די אנ- דע־ע זײערע הע־צער, זײע־ פר״ד און אײד צו זײן א װײב פון א קינםטיער... זײ, די אשס, זענען דא דאך פרעמד — און מיר זענען שוין ת־שבים, הערפט מען מיט אן עצה, און מיר נעפינען אוים, אז מיר קאנען זײן נא־ נוטע שםנים. פלעגן מיי צוזאמע; קומען אי״נער צום צװײטן, נערעדמ, נע- שמועםט, זיך סתוכח גיעװען איפער די עולמות-העלױנים, איבער טאנ-טעגלעכע, ערדישע זאבן און איבער קינסטצערישע פראנן, װאם שטײען ברוםי של עוקם. — שרײבן א פארטדעט װענן שלום א־ע? יא, א־ודאי װעל איך דאם טון, און מיט נרוים פאי־נענינן, װארום איך האב נישט קײן מורא, אז אש װעט מאלן מײן פארטרעט, אז ער װעט מ־ך ״אפפא־ט־עטלע;״ צו מײן פופציקםטן נעבוירנ- טאנ... * * , * װען איך שפאן צוריק אין מײנע זכ־ונות א שיטיק פון מײן לעבן —• דערמאן איך זיך, אז אין שלום אשם עקזיםטענץ בין איך נעװויר געװ^רן אויף אײנע פון מײנע רײזעם םון פאריז ק״ן פויל;. אן אלט פראגצויזיש שפריכװארט זאגכ אז יעדער מענטש חאט צװײ פאטע״־לענרע־ דארט, װו ער איז נעבוירן נעװא־ן און... פדאנקרײך. און איך האב דרײ פאטעדגענידעד: פוילן, א־ץ-ישדאל און פאריז. װען איך פלעג :אר אנהויבן צו פילן, אז א־ן פא־יז, רארט, װו איך האב וראכן לאגנ נעװוינט, װער איך װאכעדיק, גרײ, אז יעד בוימאײל פון םײן נר תמיד האט אננעהויבן אויםצוב־ענען— 1■!91!' [8 8818 |||||£6|11!1 עלום איטס ײילע איז פאייז .םיזיגן (פין רענסס): י. אפאפואזזו, ידדום א?ו, נדגה איכ (אשס צװיידע- זון) פאעג איך שטענריק פא־; אין מײן אלטער הײם, צו יענעם אומ- פארגרײכצעכן פוילישן פײזאזש׳, צו יענע װוניע־בארע פ־־לישע ײדן, װאם האב; מיך שטענריק אננערענט צו קינסטורערישן שאפ; און מיך געכ־איבט נײ נעבויח, פ־יש, ױננ, שבת-״ם-טובייק. א־ן טאקע אייף אײנער פון יענע ר״זעים, װען א־ך בין געקו- מע; אמאל ק״ן װא־שע אין נעזעםן אין תויז פון נהום כאקאראװ— האב איך צוט ערשטן מאל געהעיט דעם נאמען: שאום אש. אין פאקאראװפ הויז האט מען נערערט מיט נרויפ אינטע־עט װענן א ױנג בחורל טיט שװאו־ץ נעת־״זרטע ראקן, װאס שר״בט װיוניער- *) לעאפאלד פיליפאווםקי איז איצפ א״נער פון די פאחולעיפטע יידייפע נואלער. נעבוירן אין לאדז, אין 1807, האנו עי געלעבנו און אויפ־ נעשנזעלט זיינע בילדער אין פא־יז, לאנדאן, ניו־יאחק, װאייבע. זיינע בילדער זענען באריסט אין דער ״דייפער און ניזונו־יידייפער קיניבבדערי־ שער ײעלפ. אייניקע בילדער באיפיינען די ג־עפטע נזדופה־מוזייען. די פראנצויזייטע רעגירונג האט דעש קינפטלער באערט מימן טיטל ״לעזיביאן דידעזנעיר״. לעאפאלד פיליבאװםקי איז דער ערן־פרעזידענט פון לאנדזונער בן־אורי. די לעצטע יארן האט ל. פיליפאוופקי זיך באײ־פט געמאבט מימ זײן גרויפ בילד ״די דערעפענונג פונש העברעייטן אונױועהפיטעט״. לויט דער א״נלאדונג פון די ״ליט. בלעטע־" האם ל. פיליבאײפקי #ננעש־יבן (ער הןןם ׳פוין געמאקט •*. אשן) א פארשרעט. רעד