Literarishe bleter · 1930-12-19 · 51 (19.12.1930) · p. Seite 963

4 963 זײס?יסעדי׳וריישע ניי.סעד :*ל 51 (346) אגנעשריבן א זאך אין ײדי׳ע — ״מאטעלע״, און דאס >*רײנ- נעשיסט אין ״צעגצאנע גופער די, באר עס גײען תרן־ יואבן, חדשים, איר גןוה מיד די אייגן אויס, און םון ״צעגצאגע בוטי 1״ איז ״אין ס׳צ ואין עונוז-. נ>*־ אײנזיצן אין שטעטצ האב א'ר שוי1 גישט נעהאנט. ארומ- נעגאננען אצײן איבער די פעאדער שפאצירן און נעבענהט נאר װאד־ שע. איז איד מוז סודה זײן, אז נעבענתט האט זיר מיר מער נאר פאװיע ןעם הײסט, צו .די נײע חברים, נאמכערנ און רײזען, װאם ניהאב דארט געפונעןן, א״דער :אך צעגאאנע נומ־ 1. אפנעװארט די ׳ימים-סובים. דער םבות איז ײרך און טרויע־ ריהייט אין צוס סור בין איך הײן װאדשע אד״נגעהומען אויה ׳סמענדיה צו פא־בצײבן. ״יעבוור זר5י מת״ — איך בצײב. אויר פאװיע האב איד ש״ן ה״נעב נישט נעפו:ען: נאמבערג און רײזען האבן זיך נעהאט ארויפגעצויגן. װוהין, װ״םט הײן מענמש נישמ. אכער ״צענצאנע נומער 1״ איז אי א״זערנער אדרעם. א שבת נאכ־ טיטאג שט״ איך װידער הינמער םרצעס טיר דאם מאצ מיט װ״ני־ הער האד׳ו־האא&ן. בײ מיר אין טאש ״מאטעלע״ און ״מיטהאע״, צװיי מעשיות, אגנעשריבן אויר א אשון, װאם איך פא־ש־טײ יערעס װאחט און איך װײם עם װי אדויםצורעח, בײ פרצן <האב איך געפוגען די צװ״ חברימ, נאמבערנ און רײזען, און פיצ אנדערע מענגזשן. דער .אאטעד דינעזאן זיצמ און מאבט פאפ־.ראםן; ד״ר צוריע, דער דינדאהטואר פיין ״ױד״. און נאד אנדערע. ראסמאצ נעמט מיך פ,־ץ צו װי אן אצטן באהאנטן, — צוריהנעהומען? — שמײכצט ער — 'אז איר האט נישט אפנעענטופערט, האב איך דאך נע־ מוזט אצײן הומען נאך דעם ענספעד — זאנ איך מיט סער דרייסט- חײט. — יוער האן צעזן אײער האנטשריפטי — זאנט פיץ און נעמט מיין בתב־יד, װאם ציגט בײ אים אנגעגדײט אויפן טיש. זעמ זיך אוים, ׳אז ער האט זיך נעמיט צו צעזן אין נישמ נעהאנט, ער גיט עם מיר אין דער האנט אר״ז. — זענט איר נעתומען, ינעמט און צעזט עם אציין פאר — א־ך תאב אײך נעװאצט ענטפערן, האט איר ה״ן אדיעם נ״עט אננענעבן, — צאכט דער אצטער דינעזאז, — אויױ װאס פאר אז אד־עם זאצ מען שרײבן? איך זוך 'ימיין אדרעם א־יפן כתב־יד טואסע נעהאט פאמעםן אנצוגעבז אז אדרעם. — װאם א״ז דע־ חאוק, אאז ער עם ,אציין צעזן — זאגט פ־ץ, אין ־ופט דעם עואם צוזאמען. ״עואם, א נייער טאאאנטןי' — שטעאט ער מיך פאי איך האב זיר אײעחנעזעצט אין אננעהויבן צו אעזן. מײן שפ־אך א־ז נע־וען א ־נױיםפויא־שע אוז די אויםש&יאך אזעאכע. ,אז :א־ פ־יא״בע האח נעהאנמ פא־־טט״;, די איטװאהעם שװער — ׳נעמט א־ן ה־והט עם אפ א־ן א״ע־ צײטיננן — ניט איבע־ פ־ץ מיין כתב-־ד ד״ר איריע;, דעם רעדאהטאר פ.ון ״ױד״. נאב־־מ װי א־י האב נעענדיקמ אעז;. א־ך תאב אנגעה־הט פ־צז א־ן אננעתוחט די׳ר איריען, װי עד נעמט צ־ דעם מאגיסה־יפט א־ן זאנט צ־ מי־: — קומט א־״י' מא־" איז יעדאתצ־ע נאך האנאראר א־ך האב מײנע אייגז איז אײערן נישט נענא־יבט; א־ך האב נעמ־ינט, עם נעש״״״ט א װונדעי — האט א־ר ינאך עטװאס? — :אך א דעיצ״אוננ — ״משחאע״ — אעזט עם — א־ן ־אים קאנט א־־ אייך אפדרוהן — זאנט פרץ, איבער- נעבנדייה ד״ר אוריען דעם מאנוםקריפט. ז — דאס יויעא א־ך אפדר־הן פ־־עי; עם נעפינאט מיר בעטער— זאנט ד״ר אװ־יע און אז״ א־ז טאי,ע נעװען. ״מיטהאע״ א־ז נעװען די ערשטע זאי ׳־ואס איך האב אפגעדי־הט אין יאר ססח1, נאך סוכות, אין ״ױד״. איך האב אים נעװאאט ב?*זאאטן. — םרן װאנען זײט איר? פון גרויספויאן, פון הוטנע, זאגט איר? פויאן הוייבט זיך אן אפצײ־ופןן — װענחט ער זיך צו נאמבערנן. — פארװאס רויכערט איר גישט דעט צ־נאיעט? — פרענט ער סיך, באמערהנדיה, אז איך תאאט רעם ציגארעט און װײם נישמ מיט אים װאם צו טון. — א״ער צינארעט אװםרויכערן? — זאג איך פארשעמט — איך װיא א־ם באהאאט;. — א צינארעט איז געמאכט צו רויכערן, נישט צו באהאאטן, — ניט ער מיר םײער. באאד װײזט זיך דאם יװײב פון דער צװ־יטער שטוב און װינקט :אך פרצ;, דאס מיטאנ איז פא־טיה. —• נו, אז א־ר װעט עפעם האבן, שיקט מיר א־ײן; א־ך װעא א־יך ענטםערן, — נעזעגנט זיך פ־ץ םיט מיר איז מיט נאמבערגן. — קוסט מ־ט מיר איר װיאש ס־־נקען טײ? — זאגט צי פ־ר נאמבעדג, איאפינײענדיק פון ד־ טרעפ. מיר זענען נעגאננען איבער די .װא־״עעוויער גאםן, װאם א־ך האב צום ערשטן מאא נעזען. אומעטום זיך אפנעשטעאט סאר ניי־ נעריק״ט. און נאמבע־נ האט מ־ך אויםגעפרעגט אויפן ײענ פי־ן דער פדאזוינץ, פק װעאכער איך ה־ם. ער תאט נעװוינט אויױ פאװיע נאם, אזיפן חריטן שטאלו א־ן א קאײן ש,טיבא. דארט האמ ער מיך ארייננעפ־רט א־ן געמאכט ט״ א־יפן מאשינדא. יבאאד איז ארײנגעקומען א צװייטער ױננערמאן, א הו־כער א־ן א דארער. האט נעהאאטן עפעם א־נטערן ארעם, און נעפדעגט נאמכערגן נ״נעריק: — גיו, װאם האט ער נעזאנט? נעםעאן פ־צן ״די אוינן״? דעיד ױיננערמאן האט נעדעדט א־טװיש־, װאם מען האט עב זעאמן נעהעהט בײ אונז א־ן ד־ פ־יאישע שטעטאעך — א ינײע־ טאאאנט, כעקומען פון דער פ־אמ־נץ. — ש־טעאט םיך פאר נאומבע־ג. — דאם איז אם־הם ר־יזען, א־ר האט נעהערט םון אים? — א ״ד־ש־עד ש־־יבעך — אי־חם רײזעןן — רוױ א־ך או־ם מיט באגײםמעױננ, — איך האב געתאט נעאענן זײן געד־בט ״מאי ריא משמע אן?״, ײאכ ער האט נעתאמ אפנעהױהט אין א זאמאבוך, ײעאכעס האמ נעמאבט א־יױ מ־ר א ש־טארקן איעררוק, און כיהאב ש־וין נעהאג,ט אײניהע פון ז״גע זאבן, װעאכע עי האש־ אפנעדתקט אין ״ײד״, װאם דאט אננעתויבז דעמאאט צו דערשײנען. — א נײער טאאאנטי — םדײט ז־ך ר־יזען — װאם שרי־בט איד? אירער, דערצײאונגען? — ער שרײבט אשױן-קידש — זאגט נאמבעחנ. — שדײבט בעסע־ יידיש, װעט אײך דאם פאאק אעזן אין פא־שטײן — הויבט מ־ך אז רײזעז צי אג־טירן. —נו, הערט מע־ עפעם א־־ױ דער פ־א־ו־נץ פין מײן ״צװאנציהםטן יארהונרעיט״? װאס, נאך :־שט נעזען? דא תאט איר איז עהזעמפ^א־ -א דױקט זיך נאמכעמ צ־ם ערשטן מאא א גױ־סער טאאאנט. :אט א־־ך א־ן װײזט עם בײ אײך — ש־טעקט מ־־ רײזען א־ײן אן עקזעמפ־׳א־ ״צ־וא־-צ־קסב־ע־ ־א־הוונרערט״, יװאס ע־ האט נעהאט אי־ פעקא א־ן פעקא א־ז אםעי־ או־ך נעװעז ברױט, פוטער און הע־ינג. מעז האט א״םנעא״נמ אויפן ט־ש• און חב־ה םעטן מ־ך מיטעםן, װ־ אן א״- נענעם. — ש־עמױ אײד :־ש־ט עםט מיט, דא זענען מ־ר אאע א״גע־ נע, — בעט מ־ך ־״זע־. — נאמיע־נ, פא־װאס םעטסטו א־ם נ־ש־ט. ע־ זאא דעם טיי טדינח־נן? — מ־םרמ עי נאמבעמ־. — עס שטייט א־־פן ט־ש; אז ער װ־א. זאא ער טו־־:קען; אז ער װיא נישט, איז נישט — זאגט נאמבעמ האאט. — רו ב־זט א ש׳אעכביעח ק־מט, ױננע־מאן, טרינקט מיט אומן מ״ר א־ז אזוי נעפעאן צװישן די נייע חברים, ײאס א־ך האב מ־ך ה״גט נעפ־נעז, אז איך האב געטדאכט, איך װעא ש־יייז נ־ש־ט אה״מפאח; א־ך װעיא דא בא״ב־ מ־ט ז״ פון רע־ה״ם ב־ן א־ד אבע־ נעװעד אוחקגעופא־־, קױנעס נישט זאנגדיק א ױאיט, א־ן ביהאב נאמיש־מ געהאט מיטגענימען מייט זיך דיעם זועאבן א־וזנט בין איך צור־קנעפארן מײן רער װײםא אין ס״ן שטעמא אר״ן,