Literarishe bleter · 1930-12-19 · 51 (19.12.1930) · p. Seite 962

קיסעדעדי׳שע *:??םסר 012. 51 (346< זייע 62^ ש? 1 ם $ ש מײז עדשמע פאידאנטשאפם מימ פדצז ♦) טריט. די טיר תאט זיך געעפנט און סאר מיר איז נעשטאנען י. ל. פ־ץ, ענרעך צו דער פזןזסןזגראפיע טיטן פוטערן היטא, ׳וואם איז אין ביכא ״העינבי׳, :$־ עמוואם עקטער — צו װעט? — פה ׳טוכן י. י. פ.־*ז? — פרענ איך אויף ל׳שון-קודש. — א*ך תאב נייר נ־יפט נעקאנם פאדשט-עינן אין דער ׳דעמאצטיסעי צײט צי ~עח צו אזא טעניףע מי פרץ אין פיטוטן ײדי׳ע. — פה, פה, — ־עמײכצט פרץ אין זײגע דיגע גרויסע װאנצעס אין פ־רט טיך א־יין אין דער יעס־ב :אכן קארידאר, װאם איז נעװען זײן קאבינעט. אין א װינגןצ בײם פענשטער איז נעזעםן א בלײכער ױננער- טאן מיט א טרויעריק, פארטו־אסט, אױםנעמאטערט נעוזיכט און נע- ־אלטן א נע׳שריבן העפט אין דער האגמ. — װאם װיאט איר? — חפץ אני צדבד צאדװי, כי... — ׳צטואסצ איך װײטער אין ר׳עון-קוד׳ע... — אפיט־ װעט אײך אין ײרי׳ש זײן צײבטער צו רעדן, — זאגט צו מיר פרץ. — איך האב מיטגעפראבט א זאך, װאם א־ך תאב אננע׳שריבן אין צ׳עון-קידיע, ויאצט איך נעװאצט װיםן... — אזײ זאנט. גוט. זעצט אײ.ך דערװײצ אמעק און הערט,— װײזט ער מיד אן אויך א ׳שטו< איך זעץ זיך אװעק און דער בצײכע־ ױנגערמאן נעמט װײ- טער יעזן פון רעם העפטי אורויס, װאם עם זעט ז־ך אויס, אי א־ך האב אים נעהאט אונטערגעב־אכן מיט טײן ארײנקומען, און פרץ זיצט הינטערן טי׳צ אין העיט זיך צו מיט פארמאכטע אויגן. רע־ ױננע־מאן תאט פארנעצעזן א מע׳שה, װי מען תאקט אויס בײמע־ אין א װאצד און א קינד מיס גרויםע אוינן הערמ זיך אײן צים פאצן פון די בײמער די ׳טפךאך און דער טאן פון רער דער- צײצוננ האט מיך אזוי בארוי׳שט, אז איך בין געזעסן װי א צוגע- ׳טמי־טע־ און אויםנעתאדסט. עם דיאט זיך מיר נעראכט, אז איך זע רעם װאי־ און הער ראם רוי׳טן פון די ב״מעד, נאי־ אמשטארקםטן תאט א״ץ מיר נעװיזרקט די ׳שטימע םון דעם ױנגענטאן מיטן נע־ פייניקט; געזיםט. אין רי&־ ׳םטימע איז נעצועגן א מין אויפריכטילזער א*י ע־נםטער טיאן, אז עם תאט ימיך גע־ירט ביז צו טרערן. דער *וננעדמואן א״ז געװען — נאמבערנ, װעאבער האט פא־נעצעזן פא־ פ־צן זײן ־ערצײצוינג ״די אייג;״. אז נאמבעדג תאיט נעהאט נעענדיקט, האט זיך פ־ץ נעװענדט צו מיר: — און װאם האט איר נעב־אכיטני פא״שעמט א*ן דעריטדאקן האב איך ארויםנעצוינן פון טא׳ש עפעם א ׳טטימױנס־זאך, װאס איך תאב אננע׳טריבן אויף צ׳ע.ון-קוױצ, אין א־בע־געגעבן דאס פ־צן, װיסנדיק װי קינדי׳ע דאם איז און אוױי װ*פ*א :•דעדיקע־ דאם יטטײט פון דעם, װאם נאמבערנ האט איצט נעתאט פא־געצעזן. פ־ץ האט עכ דוי־כנעקוקט מיט די אויגן. מײן האנ,טיעריפט א־ז נעכיג יטװע־ נעװען א*ן דערצו תאב איך כאך נע׳שריבן העברע־ט מייט פעצע־ן פ־ץ תאט עס אװעקנעאײנט, א װײצע נאכניעקאערט און דעד- נאך נעזאנט. צו מיר: — עפעם איז יא פאדאן דערין. נאר װאם איר װיצט זאנ;, קאנט א*ר נייטט, װייצ עם פעצמ א־יך אוים צ׳עון. פארט אהײם און יט־ײבט עיפעס אן אין א צ׳טון, וואם א־יר לךגט אצץ איין אים ארוים- זאנן, א*ן ײרי״ג, יטיקט עם מיר א־ײן, װעצ איך װיםן, *ואס איד ,תאט צו זאנן. איך בין נייטט נעבציבן נעפאצן בײ מיר פארוואס, װײם איך נ*יסט — איר רויבע־ט? נעמט א פאפיראםן — דערצאנגט ער מיר פון פאפ־ראםן-טעישא איך נעם דעם פאפיראם א־ן תאצט אים אין דעד האנט און װייס נישט מיט אים װאם צו סון. אויסרויכערן £־צעם פאפיראם? פרץ סמאצענסקין און יצהק ערטער תאבן נעבראכן ׳עפאצטן א*ן דער אמונה פון דעם חכידי׳טן פרומען בחור ראם תפק־ות תאט נעב־אכט צו דעם, אז דער פ׳טיטער ׳טכצ האט אנגעהװבן צו ק־י- טיקירן די ״צאגיק״, װאם צינט אין דער ״גזירת-׳שוה״ און ״קצ־וחומד״. דעד עין-־עקב און דיער תנ״ך, װאם זענען א־בעדנעבליב;, האט, מען :א־ באנערי״י א־ן ד• בין-ת׳שמוטיתריקע ׳טט־מוננען, אבער ק״ן תכצית א*ז עס דאך נ־יטט נעװען.בע־עפעצד״ א״ץ דער ״ת׳־ײומ־ת .תארם״ זענען נא־ נעװען א נא׳ט, אבע־ דאם תארץ א*ז נעבי־בן צײד*ק... דורך מענדערםאנם א־בע־זעציננ סון תנ״ך א*ז מען נעק־מען צ• די ־יינדטע סהאב־קע־ יטירע־ בעדנע, נעטע. אײך צו ׳טעקםפין- אין דײט׳ט. אבע־ דאם א*ז דאך אלץ געװען םפ־ים חצונ*ם; דאם א־ט, װאס האט פאדנומען די אמונה מיט דער האפנוננ אוי־ :דטיהן — א־ז װ״יד נעבר־בן לײדיק און ק״ן תמצית איז ני׳טט געװען, װאם זאא זײן א תכלית פא־ זיך. ל׳שיון-קוד־ט, פוייצ״טע נ־אמאט־ק אב־סל חיטבונע;, דײט׳ט לעדנען — דאס זענען נאד נעװען װענן צים ציל. אבע־ דער תכל־ת ארײן װו א*ז? — א*ז דאס תא־ץ נעװען לײד־ק א*ן געבענקמ נאך װאס מען האט אלײן נ-טט געוװסט, װאס דאם א*ז, און ױננ א*ז מען, א*ן מען מוז דאך תאבן עפעם, מיט װאב צו לעבןן פאלט אראפ א*ן ׳טטעטל א *חנגערמאן פון לאדז און ברענגט־ מ.*ט דאס ״עטרײמל״ א*ן ״באנט׳טע ׳טװײג״ פץ פ־ץ, פ־צן תאט מען ׳טוין געלערנט אמואל אוױז או־םװײניק פון ״עוגב״, נ־׳טט צ־- ליב ד■ ל־בעס-יטיד־ם, :אד ציליב דעם ל׳טון. א*ן דא ״זיטא־נאן״ גא־ן מע׳טה-ביבלעך, װאס די מוידן און די נעזעלן-װנג׳ען נעמען ב״ם מוכר-ספר־ם פא־ דדײ קאפיקעיס א וואך — ״אויפצולעזן״! ד-־כנעלעיז און נעקומען אונטע־ א ׳ט,טוארקן אײנדרוק; דרײ זאבן דערסון א־אפגעלעחנט. ע־׳טמנס, דאם ל־טון; מען דאו־- נ״טט װארטן, ביז כדגן װעט ׳טרײבן דײט׳ט לויט גראמאטיק א־יך ני׳טט ל׳טון-קױ״ש על פי חבמת הדקדוק דענסטמאל װען עס בריגגט אוניטער דער חאגט צו זיכן דאס לישון-קוד׳טע װארט ״עם ײערט טינקל״ מען נעמט פ*ט.*ט א*ן מען ׳טו־״בט דאב פדאבטע ל׳טון, װאם איך א*ן װאם אלע א־ום מיר רעדן. דאם צװײטע, די מעיטה נייטט א מע׳טה סין בא־אגען מיט גזלנים, װ״ בײ ׳טילעןי־; אויך נ־׳טט סון ׳טרעקלעכע ײדן, רויבער-באנדעב, װ* ב״ כמאלעניבק•;, אדער ס*ן א־ץ-״טי־אר׳-ײדן, א־ץ ״אמנ־ן און תמ־״ בײ מאפ*;, גא־ א מענט׳ט פון תײנט, ס*ן מענט׳טן, װאם א*ך קען און וואיב א*ך זע יעדן טאנ. א** עס ־אבט ז*ך מ*ר: אמ דאב קען א*ך ־אך אײך. אט נעם א־ך ד• פעדע־ און שדײי א.*ן דאב דד־טע — דע־ ע*ק־, דעי־ רעױ;, *ואס יטטעקט א־נטע־ דער מעיטה. עב איז נ**טט גלאט א מע׳טה, נא־ עפעם א ג־ו־בע נערעכט״קײט פאדערט פ־ץ פא־ ד• העלדן ס־ן זײנע מע׳טױת, פא־ ־עם מיידא, װאס ״דעי־ ה*מל א*ז א•־ ח*פה געװע;-, און פא־ באנט׳טען, װאב ע־ האט :עיטװען דאב נאגצע רעבן. ד• נע־עבט*קײ.ט, װאס פ־ץ פארע־ט׳ פא־ די מענטי׳טן פין זײנע מעיט־ות, א*ז מ*ד נעעגטע־ נע־וא־;, װ־ ד• נע־עבטיקײט;, װאס עס פאדע־ן - נב*א*ם פא־ גאט... א־ן פון רעמאלט אן א*ז מײן זענזובט — צעגלאנע נו״עד 1, דע־ את־עב פ*ן פ׳־צן, װעלכער א*ז געװען אפנעל־וקט או־פן ״׳טער״ פון ב־כל. א*ן א יאר א־*ם א־ז מײן וװניט דעי־פילט געװאין. מ*טן יטױ־, װאם נײט פון װלאצלאױעק איבע־ דער װײםל, בין א*ך קײן װאר״טע א־ועק א*ן א ׳טײגעם זיומערדיקן :אבמ־טאנ האב א־ך זיך נעפ־נען א**ה צעגיאנע נ־מער 1 ה־נטע־ פ־צעב ,ט*ר א פא־ מאל בין איך א־ײסנעגאננען אײץ ר■ טרעפ א*ן א־אפ ־אם הארץ תאט מ■־ :עקיאכ-ט. צום בוץ תאב א*ך מ*—אך מוט נעמאכט, אננעקלוננען א*ן רער ט*ר, א־י־ װעלכער עם א*ז נעװען אגנעקלאפט דאם מע״׳ענע טאװעלע: ״י. ל. פ־ץ. פון 3 ב*ז 5״. עס האט מיר ״טוין באננ נעטון און כיהאב נעװאלט א־אפ- לויפן, אבער עס איז ׳טוין נעײען צ־-יטפעט; עם האבן זיך דעדתעהט *) א קאפיםל פון א נרעםערן ארמיקל, ײאם שלום א׳גז האט אנ־ געיםײבן אין 1915 נאך פרצעם טוים.