Literarishe bleter · 1930-12-19 · 51 (19.12.1930) · p. Seite 961

961 זייס?יעעדזודי׳&ע 3?7םסר 013. 31 (346)~ אשם כ׳טוף. אין־ בין איבערצײגט, אז אע; דאזיסן צאכן 5יגט דער סוד פון זײן שאםן — ז״ן געניאציט•.:.;. ׳*לום אש פיצענט הומען צו סיי עטצעכע םאצ א טאנ, און אוגזער ׳*טוב האט נעווים נעשפיצט גדויכע ר$צע אין זײן טר5. תוטנע איז רעמאצט נעװען ד$; װאם מען תפט אן א פא- נאטיש שטעטצ, א שטעטצ אן א שו און אםיצו ןזן א צערער םימ א 8—4 נןצאםן ש׳וצ־ביצדוננ. דע׳ר נרעםטער ״מ׳עכיצ״ אין ׳ענזאט איז געװען דעד ״װור- קער״ טצמד, װעצכן טען האט געהאצטן פאר אן א&יתורס, װאם איז ע׳וסה אין דהדוה ןער װערט עטצעכע מאצ דעדמאנט אין אשם װערק). אינם שטעטצ האבן געװוינט עמצעכע מכצוטרשט-א״סנעתצעד־ טע ״דײטשן״, װאם זײערע סינדער האבן נעצערנט אין שוצן אין װא־שע, אבער ז״ האבן זיך געתאצטן פאר אםימ־צאמארן, תאבן נערעדט ״דײטש״ און פויציש, און םיר ״בתורים״ חאבן מיט יײ קײן מנע ומשא נישט געהאט. א צײט צאננ תאט אין יןוטנע נעפ־דט דאם שענםטע הויז א משכ־צ ״א דײטש״, װאס זײנע זין חאב; שטוד״רט אין װארשע. נישט פעתורןמ דערויך, װאם דער דאזיקעו דײנדע איז נעװען אנ- נעזען און באציבט בײ אצע קריםטן און ו,:::כ אצע ײדן פון שטאט פצענן נעניסן פון זײנע מיביר...,;••;■_•; ,רז דעתיןז, תאט ה״ן שום ײד דעם נאםען ם.־:ב דאזיהן ״נוי״ נ-ש. געבדאבט איבער זײנע ציפן, און מיר, דור־ײננצעך, סצענן ש ענדיה סאצש שװעדן: ״דאברזשינסהי זא•1 אזוי צעבן״. די אײנצ־הע ײדישע אויםנעהצערטע :זטוב אין שטעמצ איז נעװען די שי.־ב סון מײנע עצטערן. איר .ין רערצוינן נעװארן צװישן צװײ װעצטן. מײ; טאטע א ססריהאװער חס־ד, א צנ־ד;, א תצמיד פ־ן די יהרנועצען, א־ז אין זײזנע ױנגע יארן נעװען א משב־צ און האט געצײנ^ט דעם ״התועה״, מענדעצזאנם װעיה א. אז. װ. פ־צ חםיד־ם האבן דעדפאר פון אים נישט געהאצטן, זײ האכן טבער ט-דא נעהאט םארן נביר. מיך פצעגט מײן טאטע דעדציען חםידיש, כ־פצענ צערנען און דאװנען אין שטיבצ, נײן אננעטון א־ז א זײרערנער וש־פעצצ. ט ינע שװעםטער דאהענן פצעגן צװישן זיך דעדן פ־יציש, נעהאט צו זי,, פראנצויזישע און דײטשע נובערנאנטסעם, װ.ן פצענן שפייצן הצ.װיר, — װי םיאיז דער מנדיג בײ רײכע ה :■דים א־ן פויצן. װען שצום אש האט אגנעהויבן א־ויפהומען <יו אוגז, איז עד מם•״ פא־שבודט געװען םון זײגע אײנרריה;. מ־ינע ״.װעסטער זענען שוין אפיצו דעמאצט נישט נעװען אין הוטנע, די :׳סידישע שטוב אױ א־.ער געװען אדורבגעזא&ט מיטו השכצה און נ :: ״נוײשהײטיי. ני־יך מײנע פא־הײראטע שװעסטער זענען געדציבן אין שטוב פיצ בינע־, עטצעכע ־א־נעננ םון רײטשע איצוםיט־ .־טע צ״טוגנען, די ״ביצדער דעי המסט״ א. אז. װ. רי בצויע הצײנ׳: אויםגאבן םון די רײטישע הצאס־הער — םון שיצער, נעטהע, הײנע א. אל. װ. א־ן דעד ערשטעד צײט פצענ א־ך צוזאמען מיט שצרמען שעחן-צאנג אדודבהוהן ד■ ביצרער פון די דײטשע זש• .אצן — דאס האט נעװאצטיה געװירהט אויר אונזע פאנטאז־ע. אין די כפ־יב-שענ׳ק פ־ן מײן טאטן האב איך כנ.־ר אנטז־עהמ השכצח־ספרים, װעצכע מײן טאטע פצעגט פא־ מיר באדאצטז. א־ך חאב ארויםגעשצעפט די ״מאדערנכטע״ פון ד• דאזיקע כםר־ם — סאהאצאװם ״תאסיפם״, שסר״ס ״כנכת •׳::ראצפ״, א. ש. פדידבעתם ״עמך הארזים״, די דברי ימי עוצםם ב שוצמאנען א. אז. װ. ד• דאז־קע םפרים פצענן מיר אפט ציזאמען צײענען, םיתב סצעג איך זײ אבער שצומען אה״סבארנן. א צ״ס צאגנ פצענט דעמאצט שצום ארהטצויפל און דעהצא- מירן פון אויסנװײניק שירים פון ״כנםת״, הויפטזעבנכך דאס ציד פון מ־דבי צבי מאנע: ״שמוט אביב גטה ימה ער צקצות ׳טמ מיט דעי צײ׳ט האט א״ך שצום אננעהויבן צו צ״ע. ־ל בצויע דײטשע ביכצעך. ע,ר האט דעמאצמ נעקענט פון אויםנװ״ניי נאנצע שטיקער הײנע. נעצעתט דײטש תאבן מיר בײדע אויך א העבםט-אי־נינעצן איס;. עס א־ז אינז אײנגעפאצן, אז אזוי ג ן װי מיר צערנען העבדעיש פין תנ״ך, קענען מיר אויך צעתען ד טש — פונם תנ״ך א־יף דײטש. א־ן מי צנו גת׳צ אין דײטש נ■; םעגדצםאנע;? מיר האבן כאצד נעה־ינן א תחצים מיט םענרעצנ נס דײמשע איבעדזעצוננ, און חאבן נעצערגט אויםנװײגיה א האפ *צ נאך א קא&יטצ. גםו* הונ*0 *בווחוח, סצחמות — פח די ״װיימע צענדער״, װי צוצה, אשמיאנא, רערסאן א. א. יך. _באזונדעתם הײמער פצענט עם ויעח םונות, װען אצע באצע- באטים פון ר״ויף, בםרמ די קצבים, פצענן אין םוכה זיצן בײם טיש מיט זײערע אודח״ם און זעצנער. * אצם ס־י׳אריס ױגגצ האב איך מיט שצומען געצעתט צוזאמען בײ ױרא הערשן, דעם ״בעסטן״ סצסד אין שטאמ, װעצכער םצענט צענרען מימ זײגע תצטידים נסרא, תוססות און אפיצ׳ו א שטיהצ טהרש״א, און א פני יד..־שע, איך בין דעמאצט הראנק געװארן און שצום האט מיך מבקר תוצוז נעװען, שצום אש איי חעמאצט דאס ערשטע מאצ נעװען סײ אהנז אין וװינתנ און א־יך װײס, אז דער דאזיהער יאז1ך האט אויף אים געמאנט א שמארהן אײנדרוק. אויניזער שטוב א־ז אים פאמע- הימען װי עפעם א פאצא*ז, און מײנע שװעםטערן װי פרחנצעםינס. *חידח חערש, א הויכער דיהער ייד מיט■ א נעצער בארד, איז געװען א ״פאן״ בײם רבין אין נער. א נאנץ יאד פצעגט ער בעתן צעתען מיט אונז מאכן ״צסוקים״װ־ין״ אויף פסח פאר נעדער תםידים, זײן װײב חיח רײצע אדער נאצדע רײצע פצענט מאכן שײטצען. װען!י פצעגט אנהויבן שיצ׳ט;, פצעגט רי נאם צי- טערן, חי צז/זכטער הוה פצענט זיך שטעכדיק פוצן... זייגע תצמידים 3צענט יהורה העתט אבנרױתדיה שצאנן מיט א שטעהן._מיך, אצם נגידיש ױנגצ, האט ער אביסצ נעשויגט... שצום פצענט האבן בצויע סמנים אויםן נוף — און שווײנן בעתן שצאגן. װען א תצמיד פצעגט אײנשצאסן בעתן צעהנען, — פצענט יהודה חערש ארויסנעמ־גן די *תיטע צױצקע און דעם תצםיד אד״נניםן דעם זאפט ם.ץ רער צױצקע אין די נאזצעכער אדער א־ן מ־יצ. ז״ענריק ש&עטער א משביצ, םצעג א־ך מ־ך שטענדיק דע־־־ מאנען מיט שנאה אן יחודה חערש;. שצום א־ז אנרעש ינעװען. ך\ יאד שפעטער, װען שצום איז שוין נעװען א באהאנמער שרײבער, זענען מיר צו אים נעװען מיט א באזוך אץ הוטנע. ׳נזצום אש תאט מיר דאן נעזאגט•. אב־המצ, דו װײסט יהורה הערש איז זײער הראגק — צאמיר בײדע ה־־פן א פצאש א־׳נגא־- װײן און אים אהינטראנן. * * * א צײט צאננ איז שצום פאדשװונדן סון מײן הא׳־יזאנט. איך פצענ צערנען אצ״ן בײ אײגענע סצסדים, שצים אש האט נעצעתמ אין בית מהרש. אמאצ האט מיר רײנער א־ן שצום אשם א חבר, איציק, דערצײצט, אז שצום אש איז ״א נעכאפטער״ און אז ער װיצ געח ■מיט מיר זיך חסרן. שצום אש האט געװאצט באנײען אונזער חברשאםט אויפן יסור םון תשכצה, און םון דעפאצט אן תאט זיך אײננטצעך ערשט אננעדיויבן אדנזער אמתע סרײנטשאפט. ס־ן רעמאצט אן זענען שוין מײנע זכרונות הצארערע. שצום ן כיװייס, אז דער ׳װענ פון דיר צו מ־ר, םהנם היצצעתעם תויז ׳סין דײן ׳טאמן ד משה גאמבינער צו דער נתיסער צװ״-שטא- קיקער קאמיעניצע פון מ״ז ז״דן ר חײם ציריער — איז א שט־ק ײדישע נעשיכטע. אפט פצענ איך אראפצויפן פון אדנזער זו׳וינומ דיך צו זוכן, זיך טײצן מיט דיר מיט די אײגדריקן. סירוב פצעג איך דיך שוין רעמאצט טרעפן אויפן װענ צו מיר, ארעי שטײן און װארטן או־ף מיר פאד רער מאגיעטעם געװעצבצ, בײם עק פון אונזער פצ״ײט. שצום פצעג׳ט מיר דעמאצט שטענדיק אנמקעננצויפן אננע- טון אין א פצוי אויסנעװאהםן קאפאטקעצע, ױאס ער ד.אט נעטדאנן אין משך פון עטצעבע יאר, אן ארויסנעצוינן װײם העצגערצ פי׳נם העמד, א זײדענע פאטשײצע אײםן האצז, אי! א פא־ כמעטהװוי- צערישע שטױועצעך. אצץ אויף אים איז נעירגן ציכטיק, רײן, די שטױרנצעך האבן שטענדי׳ק נעבצישצעט — אז׳וי, אז מ״ן מאמע פצענט שטענדיק באוװגדעח דאם גישט־ו־ײכע ײגגצ און פון םיר פאדערן כיזאצ מיר פון אים אראפנע׳מען א סוםר-השכצ. װען כ־פצעג אים טרעפן, פצענט ער זיך בר״ט פינאנדערצאכן, און אין א מינהש דעתאך פצוצציננ פארחצומט, טרויעריק װער;. איך האב שצום אשן שעפטער נעזען אין פארשײדענע תקוסות פון זײן צעבן, ער האט זיך אין אצע תי׳נזיכמן נעענרערט, שטענדיק אנע־ באנצײ׳ט אים דאם זעצבע יצאכן פין זײנע ײגנצשע יארן. װער סיהען נישמ דאם ראויקע צאבן, רער װײס נארנישמ םון