Literarishe bleter · 1930-12-19 · 51 (19.12.1930) · p. Seite 960

7'סער£ר'ש8 ב?9ס*ר 013. 51 (346) .זײם 960 פצעגן מיר אין די ׳שפעטערדיסע יארן סון טײן בצוי ציסער אוזינ־ סוסן און חצומען װעגן סרעמדע װעצמן. װען כיבין צזריסנעסומען סון אויסצאגד ה״ן סוטגע ה$ב איך ראס ער׳נוטע באזוכט די דאזיקע יןירך, װאם ת$ט ׳עטענדיס נערײצט אינזער קינדישע פאבטאזיע. א נרויםן ארט אין אונזער װעצט פון פאגטאזיעס פצענמ טעריפװחרדיק פאדנעמען — א בריק םון א״זן. אװוגטט א זײנער 10 פצענט הער נאבטיעועבטער סון ׳מטאמ גרעגערן 10 מאיצ. אום װינ- טער פצעגט דאם שטעטג רעסאצס שוין שצאם;. דרײ פערסא עצף םצעגט מען שמענד״ק הערץ א םײך פון צונ, בעת דער צוג איז אדורבנעפארן די אײזעתע סריק און האט זיך דערנענטערמ צום שסעטצ, — דער דאזיקער פײף האט עפעס אין זיך נעהאט פו־נם פײף סון ״צדיק פוגם דארף״. ראם איז פאר אונז נעװען די מעבמיקסטע שטיטע פון דער װעצט — זי האט א*גז נערוםן. בײ אוגז אין שטוב פצענט סען דעמאצט ןןפט זיצן און װארטן אויפן טאיט!־ יואס װעט אנקוטען מיסן צוג און דערצײצן נײעם סון װאו־שע... בײ אשן אין שטוב סצעגט סען װארטן אויפן טואמן, װאס װעט אנקומען סוגם מארק אין צאװיטיש. די אײזעתע בריק איז פאר אוגז געװען די נרענעץ פח דער גתיםער וסעצט — בין ייטראצ צעמים. װײמ אויף יענער זײמ בריק האבן, צויט אונזער חשבון, אויך געװוינמ רי עשרת חשבטים. אין די שפעטערדיקע יאח, אז כ׳פצעג אדורכפאהרן מיטן צונ דורך קוטגע, פצענ איך אויפציטערן בעת דער צונ פצענט א םײף סון איבערן אײדעחנעם בריק. װען טיר זעגען עצטער נעװארן, פצענן סיר שוין אפט גײן ״צום װאקזאצ״, כדי צו זען ״אגדערע״ סענטשן און צו קומען אין בארירוגנ מיט ״אײראפע״. א גרויסע ראצע אין אוגדעד נײסטיקער אנטװיקצונג חאבן נעשפיצט — אורחים און זעצנער. קײן קומגע פצעגן דאן אגקומען אויםטערצישע אורחים נישט נאר פון פײצן, נאר אויך פון עניפטן, בוכארא, פעחםיען און מי־ױדע, װאם נאך פארא מרינות. (װער האט ראם געקענט נאכקאנטראצירן). םיזעגען געװען אזעצבע אורחים, װאם פצענן נא־ רעדן צשון־קודש; פון קוטנע פ׳צענ; די דאזיקע אדרחים סירוב נײן צו־פוס צו ר יעקב ׳ענגעצמאנע;, דעם ײדישן שררת פון נגאזנאװ און די אנדעדע ײדי־ שע נוטבאזיצער פון דער נעגנט, װעצכע פצענן שטענדיק האבן צענ־ דצ־קע־ אודחים בײ זײער טיש. װער ׳סמועסט, אז בײ ר• יעקכן פצעגט זײן א חתונה, דעמאצט פצעגט גאנץ קו׳טנע פריער און דעתאך םיט די אורחים איבערםוצט יייז. א חוץ זײ זענען :אך נעװען אורחים־זעצנער אין קוטנע איז געשמאגען א פוצק זעקנעד רער פערטער פוצק ״בטריינצקעס״, װאם האט איין שטעטצ ארײ׳גגיעטראגן סארביקײט. פאתאבט פצעגן זיך די רוםישע זעצנער צעזיננען און צעשפיצן אויף הארמאניקעם. אפמ פצענן זײ צעיאגן די ״זשידעס׳־, מײצמאצ אבער פצעגן מיד, ״דישע ױננצעך, שטאצץ זײן מיט זײ זיך צו ״חברן״ און פצענן זײ ארומרינגצען און שפיצן זיך מיט ז״ערע באננעטן. די פאראײגזאמטע רוםישע אפיצעח סצענן זיך אפט דער־ נ׳עעגטעדן צו ײדן און זוכן בײ ז״ באקאגטשאפמ םון ײדישע מײדצעך. <זע ״דאם שטעטצ׳־). ״דישע פאחריאטשיקעם פצעגן בײ זײ פארדינען נעצט — נאך מער ז י י געבן צו פא־דינען... אצע מצמדים און װגנצעך אין שטעטצ פצענן בקי ז״ן אין הוױת העוצם, — תכםיסי־מצחסה און א־ן פאציטיק. צװישן די ז׳עצגע־ פונם פוצק האבן זיך אויך נעםויען םיצ י־ח. און דער עצסםטער מחיקןמט איז נעװען א ײד מימן נאסען קצמז. אויף שבת פצענמ יעדער בעםערער באצעבאם צו זיך אהײמ■ נעמען םון שוצ אן אורח ארע־ א דעצנער בײ שצום אשס פאטער, ר טשה, װעצכער האט געהאט א גרויסע םאמיציע, האט עם נישט געשפיצט קײן ראצע אוזייםצונע־ מען אויף שבת פין שוצ אפיצו עטצעפע אורחים און זעצנער — זאצ ארײנקומען די ברכה. שבת פצעגן מיר שטאדק חנאת דיאבן צו תערן דערצײצן די אורחים מעשױח פון רער נרויסער װעצנע מען פצעגט זײ אויססרענן װעגן די עשרת־השבטים, די רויטע ײדעצעך, סטכטױן אן א. װ. די זעצגער פצענן רערצײצן פון ״ראסיעיא׳־, םון סאגיעם ם׳רוב װענן םשיחן. אויםצײכענען פצענט זיך נפתצי דעם שוחטם (כיהאב אים ערשט נישט צאגג נעזען — ער איז א װאיאזשאר אין רער שװײץ״.). כ־בין דעטאצמ אצט נעװען א פ־ -ס יאר.. דאכט זיך, דו, שצום, פצעגסט אויך דארט זײן. פונם שצש סעודות פצעגסטו א־ח־אי אה־יכב״ן צו רײן מאמע, װעצבע האט אויף דיר מיט טרוים גוזת נעװאחט אין דער ס׳ונקצק״ט, ביז איר צינ ׳זיק װנגעצע װעט אהײמ- ק<נ:ען פונם צדיק — און זי װעמ אנצינ ז ציכט און זאנן ״גאט פ־ן אסרתםי־. יעדעם יאר װם־כפור פאר בצ-׳גדרי ג ענט מיך מײן טאטע פיח אין שו׳צ ארײן, װו ׳ר יהושעצע םצענט כ׳־ך בענט׳שז. אסאצ דאט ,־׳ יהושעצע בעת זײן ס :ה סיר נעזאגט; ״דו ז׳ףצסט נישט מירד זײן אן אויבערשט;״. װע י די דאזיקע װעחטער דעדצײקט מען זיך נאך איצט אין קוסנע, אז זיי זעגען געװען נעזאנט ברוח־תקודש... איך בין זיכער, אז דו האםט אין דײן ױגנט, אזוי גוט װי איך, ,קסדר געתעחט װעגן מעשױת, :םים און תידות פון ר יהושעצען. — כיגערענק, װי סטארעס פון —׳; מאטן םשה גאמבינערב ׳״ פםן פצענן אין א נרויםן שמײ־ פא־בײציען פאר אונזעד בא ־א!. דאבט זיך, ירו פצעגסט זיך ארויםרײסן םונם חדןר און מיט- צויפן, פשר מיטשרײען מיט ד־ יונגען ״מע״ — און איך תאב ריך סקנא נ, ־ען. כ־ג״ .״ק די שאםי:••; פון צונטשיץ, קראשניעװיץ, גאםטינין, זשיכצין, די שנ־ץ־ײ־.. פאר צונטשיץ — די טייעח אין די װעגן פון דער גרויסער װעצמ. צי האט אויף אײנעם פון אט די װענן נישט כאדארפט קוםען טשית? נישט אײנטאצ האפטו נעװאנדעחט אויף די דאזיקע װענן, װען דו האסט דיר נעמאכט א נגױגז בײ דײן טאסען. (דער װעג קײן שעמעניץ). טיד זעגען געװען די ערשטע ״בחורים״, װאס האבן נעהאט דעם סחט ארויסצושפאציח דוזרך די ״אצעיען״ אויף די שאםעען. גישט סורא האבנד״ק פאר שקצים. כ׳נערענק די חברה ״תמימי יהרך״, ״די ציבוש שיהצכצ״, יויר דײן עאמע פצענט דאװנען און הערן תורה ב״ ד־ צײבוש דײן, אפוש־ אװך ב־י ר• קצסגע;? םיפצ׳עגן ־איכ דאװנען הויכע, געזוגטע ײדן מיט ברוינצעכע פגימער, ײד;, װאם פצענן כסעט יעדן שבת תו־ך ג־סצ בענטשן... א־־ן אויסגוצן ר־ נעצענגהײס; כרי צו דעדצייצן גס־ס, װאס זײ ־אבן נעהאט מ־ט פערד, קאב־צעם ארן װאצאככ; װ־ נו־ם תאבן זײ גינװאסט הרנענען, װי פין דוניעח האבן ז־ך נע■ שפאצטן סײמער פאר זײערע אוינן. שצום, דו נע־־ענקםט אװדאי די װונד־נדבארע געשמאצט פין טשחקע ק׳־אװער, װאם תאט נעװוינט צװישן מקוה און בית־הסדז־ש. בײ א־ס תאכטו אװדאי, װי איך, געהערט אין בית-מחרש די עדשטע מעש־ות װענן צז־יק״ם און רבײם. םיהאט זיך מיר שסעגדיק נעדאכט, אז דער דאז־קער משהקע נעהער צ־ די צמר־װאװגקעם. צי איז אט דער סשהקע, אן װעצבן א־ך דע־סאן זיך גאר האצב חצוטד־ק, נ־שט נעװאדן אײגעד פון דײנע העצדן א'! ״קדוש השם״? כ׳נערענק זוםעה־יקע שבת־נאבמיסאנן או־פ: אצטן מארק. אצץ פצענט זײן באדעקט מימ םצינן. און ראם זשוסען פון פצינן פצענט זיך אויפמישן מימ נגונים פון ״פרקי אבות־■ און פון קאפיט- רעך תחצים.;אר פון צײמ צו צייט פצענן די קוצות װערן איבער- הירכט מיט א נענעץ. װען איך פצענ םיט דיר דא־ט ארורכנײן — אײרער מיר זע־ כען נעויא׳יח ״אפיקורסים״, — פצעגן שטײן װײבער פאר די טירן פון יי הײזער און זיך הויך אויפן קוצ כענטוען םיט אזעצכע ״צאכטי־ קע״ ױננעצעך. צי חאםטו דיד דעמאצט נישט פאדנענומען צו װערן משיה, א־ער דער נרויסעד שצום אש? כ׳נעדענק די נרויםע רריטע קירך מיט די 2 .טיוודעסם, װעצבע תאט פאד אונז רעפרעזענטיהט ״זײ־־. די דאזיקע קירך פצעגן מיר, די ״דישע ױנגצעך אין שטאמ, כאטראכטן מיט אן אינערצעכן ציטער. אין אװנשן, װען רי צזכנה פצעגט ש״גען איבער רער קיחך,