Literarishe bleter · 1930-12-19 · 51 (19.12.1930) · p. Seite 958

דיע 958 ׳י 1?י בלעססר נ*ם. 51 (346) * די נעמה־יתיחה, אפיקו װען ער האט צו טזן מיט װאכעדיקז ישטאף, מ־ט טענטיטז פון קוילער־נעםצ, נויט נואטקע גגב, מיט ןננקצ נואזעם ׳עצום א׳ט ה<*ט נאך א■; די םאטע עױמטע יאח װע; ע־ איז נע-װען א מקירב צום פ־ץ־טיש געפרװוט מורד זײ; א•; ז״; רבי;. פ־ץ אי־י;, אי; זי־נע װונדעדבאדע זכדונות, מוט װענ; דעם א; אגב־ אודחאדיל,; זאוג: ״...א תדד געתאש און — אהײן געבציב;. נע וגד דאם פאאגז, בפרמ זײן באהעם — ױננע ער״בע־ אװעק או; סימ נעטעןן און נעטען, דאם סוז איך דרך-אגב באטערקן, נעטען האב; באקוטע;, צײט זענע; נעװאד; — די ״קונדיסים״ פון תדר די, װאס האבן ני׳עט געלאזט זיך פ־דןן...- ׳עצום איט אל״; תאט מיד אטאל אין א מאמעכט פון אימ־יו, פון אויפנעד״צטקײט, געזאנט: ״...איך װארף אפ די אנגענוסזעע לעגענדע, װעהכע מע; װ־צ טיד אנבינדן, אז איך בין ארו־כ פון פ״צעם יג־טוב, א חוץ דעם אגתויב, װאם פדץ האט טיד באטת נע- שלום איג ביי זיך איז גאביגעט אין פאריז תאצפ; צו סאכ;. ■— נ־שט נאר, װאם די פרץ־׳צטוב האט מיר ני׳טט גענעכ;, נאר אדרבא — ׳צפעטער האט זי מיר נע׳עטערט. איך דיאב מיט איר מלחמת געתאלט;.״ װען איך האב אגנעהויבן אויפװײזן א׳ע;, װ$ם די יידי׳טע קיגםטלעדי׳עע װאחםע בכצצ האט מיט זיך פארגע׳עטעצט א חוץ פידצ;, איון גענומען רעדן װעג; פדצעם דעההויבנקײט און םײער, האט שלוים איט װיימער געזאגט: ״נו, אװדאי, דאפ קאן מע; נישיט אפ־ לייקענע;. פדץ האט נעהאט אױף מיר א געװאלטיקע היטפעה, עד תאט מיר נעגעבן דעם ׳גיטוים, דעם דראנג, די איבערצײנוגנ, נעעפגט מיד די אוינ;. עד האט םיך נעלעדנט מיט/ זײגע אייגענע זאכ;, אז טעז קא; שריייב; מעשױת אין יידיש. װע; אבער איך װאלט מיך צו־ געהעדט איננאנצ; צו פרצ;, .װאלמ איך גישט גע׳ג׳אפן נישט נא־ ״גאט פון נקמה״, ׳נ|אר אפילו ״דאם שטעטל״, און װאלמ נעבליב; ביי מ״נע נאיװע קינדער־׳גיטיסוגנע;, מיט װעלכע איך בין נעקומע; פון תיטנע. מיר איז או־סנעקומע; ׳םפעטער צו קעימפ; פא־ מיי; זעלבסט׳גייטענדיקײט, איון דאם תאט אדייגנעבראכט צװ־׳ט; אוניז א דיסהארמאניע.״ אין דער היגזיכט איז ז״ער כאראקטעריםטיש און אינטערע־ םאנט דער ארט־קל פון פרצן װעגן שלום איטם ״נאטו פון נקסה״ און ״מ׳טיחם ציייט;״, װאס פרץ האט פאדעפנטלעכט אי; 1907, װען שלום א׳גי איז מיטאמאל באר־םט נעװארן א דאגק דעם עדפאלנ אוי־ די אייראפעי׳גיע םצענעס. פדץ האט דאן מיט פאטערלעכער איבערנע־ געבנקייט או; ז)ארנ גע׳גיריבן װענ; אשן. פרץ היויבט אן דעם אדטיקל: ״אש ני׳ג״ט איג• נאך א; אויםנעלאשענעם פלאם, גאד שלום איג, װאם צעפלאמט ז־ך אלץ העלער און העלער: ״שטעטל״, ״מ׳גייחס צייט;״, ״אל נקמות״... פון איסם ליכט־זײטן דארף מע; הײנט שוין נישט רעדן, נאך דער תסכמה פון װארשע, פעטערבורנ, בערלי;, ױיי;, דאדף מען נ־שט באװיח;, אז א׳גי האט מאלענט.-עם איז שוין צײט דעריבעד פון אשיס פעלערן צו רעד;. װאם גדעםער דעד בוים, גרעםער איז זײן שאטו;, און יװאפ טאלעניטפולער דעד דיכטער — אלץ שעדלעכער, .װאדום צו אלעם ערשטן — אגשטעקנדער זײן פעלערן און אשים ארמיםטישער מאנן איז שוין גענוג שטארק קדי־ הנפש פון דער שאפנדיקער?יטערא-טור און אירע פאדשטײער עכ איז דעד נרויםער מאמענט פון ״ונתגד, תוקף קדרטת תױם״, װע; מע; פירט אונטעד א חשיב,׳; צו דעם אקעם, װאם טיהאט אפגעטון און מע; בעט זיך אוים או; מע; צייכנט זיך א; א ״צעטל״ אויף װ״טער; לעב;. דעד ױביקיי א־ז א פױם פו; א תקופה או; א פתיחת פו; א גייעם אגהויב, פו; א ניי פארמעסטן זיך. ה; פון דעם בעל־תױב? און הן פון זיי; דור, װאס האט דעם קיגפסנער א־ו־סנעדוקט אי; םיטנעתאלפ; זיי; ױוקפ, זיין אנטוױקלוננ. אזא טין װיכטיקע דאטע פאד דעם יידישן שאפ; א,׳, פאר דער ײדישעד ליטעראטור־נעשיכטע איז נעװען בשעתו דעד ״ביז״ פון פדצעס סס-זט; געבוירגטאנ;או; פו; זײן 25 יאריקער ליטע־ארי- שער טעט־קײט) אי; ־א־ 1901. פדץ תאט זיך דא; נעפוגע; א״ף דעך העכםטעד כדדנך, פיו י"1 שאפ;, י&־ איז דא; צונעפאל; צו דעם יידיש; פאלקכ־קװאל או; אדו־םנעש׳קאנן פו; א־ם פאד זיך אי; פא־ דער ײדישעד קוקטור נײע טענעד, מאטיװן או; אנשוױננע;. דע־ דעםאקטיקער ױביקײ תאט רעדדיויב; פדצ;, נעקדו־נט אים דא; מיט; :אמען ״אונוער רבי״ א.׳; אדויםבאװיזן די קאקאםאקע עגעדניע, װאכ איז באתאקט; אין דעד ״דישעד שפדאך או; קיטעדאטור פאד װײ־ טערדיקן װאקס;. דער ױבילײ א־ז או־ך נעװען די נדויפע מאניפע- םטאצ־ע פאר דער ײדישעד ליטעדאטור או; נעהויב; א־ר פדעפטיזש אין ײדישן לעבן, בײ דער ײדישער נעזעלשאפטקעכק״ט. ער׳גיט שפעטער איז נעקוםע; די פדעםע, דער בעםערער יידישער טעאטער, או; עם זעגע; צוגעקומען נ״ע ש־כט; פון פאלק או; פו; דער אינטע־ קיגעגץ און זיך פאדבונדן אין א; א״ביק; בונד מיט דעם יידישן שאפ;. יענער ױבל איז נעװען א װיכטיקער װעגד־פיונקט איגם לעבן פון אוגזער ליטעדאטור, — פון היגטעד-נעפלעך, פון זײטן־װענ; א־ז זי ארײ; אין דעם אפענעם בדײטן ײדישן קעב;. א־יף אט דעם פדץ־ױבילײ, ,ױאם איז געפ״עדט געװאד; דא; אין דעד זעלבער װאר׳גיע, אויף דער קאננער גאם אי; ״האדמאניע״■ זאק איז נאך שלום אש נעװען א; אנפאנגער, קוים נעהאט אפנעדדוקט אין ״ױדי עטלעכע גאװעלן, און ק״געם או; אויך אש; איז נאך דאן גאדנישט אײגנעפאקן, אז אין א דרײם־ק יאר ארום זאל סען שוי; נישט נאר אין װארשע, נאד אין דער נאנצער ״דישער או; נישמ־ ״דישער קיגסטלעדישער װעלט פײערן מיט אזא םין פיארנעם או; אזא באג״םטעדוננ דעם ױבילײ פון א ״דיש; שדײבער, — פון שלום אש. די ײדישע ליטעראטוד איז איצט א לײבלעכע שװעכ- טער פו; די אנדערע ליטעראטוד; א*; דער גרו־פער ליטערארי־ שעד װעלט־טשפתוע א נלײכעד מיטגליד אין דעם אלװעלמלעכן פען־קלוב או; שוין םיט א פיינעם יחוס־ברױו אויך בײ אנדערע. נישט ק״ן קלײנעם חלק האט אין אט דער אלנעמײנער אנעדקענונג ישלום אש, — און דאם זעט מע; בעיקד א־צט ב״ דער ױביל״- פײערוננ פון שקום איש;, װען די אויםערלעכע קינסטלערישע װעלט האט אפילו פקדים געװע; די ײדישע װעקט מיט אידע לויב-געזאנגען און פאדהעדלעכויגגם-אדטיקקען אויפן אדרעם פו; שלום אש או; דעד ײדישער ליטעראטור, װאס עד רעפדעזענטירט. עס זענע; כאדאקטעדיםטיש די װערטעד פו; דעם באיװוסטן ײדי׳ש-דײטשיש; שריפטשטעלעד םטעפאן צװ״נ אין זײן בא־ נײסטעדטן באנד־כוננכ-אדטייקל צו שלום אש;: ״עם איז שיװער צו ישדײב; או־ף א פראװינצ־עלער שפדאך, װאס װעדט נעלײענט בלויז פון א פאד מיליא; מענט׳ש;, אבע־ עם א־ז א נדויפע פדײד, װע; א װערק פון אזא כי; שפדאך ׳גיטראמט א־יין אי; אנדערע װעלטי יטפראכן, װײל דעמאלמ ניט. דער דיכטעד נישיט בלויז דעם אויפ- דדוק פק זיך אל״;, נאר א־ז אויך דע־ עדות פו; א גאנצ; ־יר, און סו; א נאנץ פאלק. דאס האט איר, ליבער שלום איגי, נעטון פאד דעד יוגנעד, װ״יניק-באקאנטער או; גאך-װײניק-נעאבטעטעד ײדישער ליטעדאטור.־׳ שלום אש איז נעקומע; קיי; װא־שע אי; 1900, װען פדץ האט געלױכט; און נעבדענט, נעצונדן נשמות או; באנײםטערט ז״ צום שאפ;. פיל ױנגע האבן אדומנע׳גיװעבט אדום אט דעם שטארקז ליבמ, אייניקע האבן זיך אפנעבדיט או; האבן קיין תקומה נישט געהאט,— זײ זענען אומנעקומען אין זײער ערשים; אדױספלי. שלום אש האט זיך אדום דעם דיייליק;, נישט־אויםלעשינדיק; פרץ-פ״ע־ זיך נעײא־ רעמט און גענלימ זײז נשסה און באװיזן אויםצונעפינען נײעם שאפונגפ-שטאף און אויפצופודעמען ג״ע פארמען; די קדושה האט אויף שלום אשן פון דא; אן אגגעהויבן ירוען און נישט אפגעטון זיך ב־ז אויף ה״נטיק; מאנ. ער מדאנט אין זיך שטענדיק דעם ױפ-טוב,