Literarishe bleter · 1930-12-12 · 50 (12.12.1930) · p. Seite 952

?יס^דז^די^ע 3?2ססר נוס 50 <345) ןײם 2כ9 7 — װרהין פארס איר איגם און װ*ס #1־א אײנדריקן האס איר פון אייער רייזע? — איד בין געװען ביז אייט *'1 לאנדןזז. 8אריז און בערלין איצס וועל איך מאבן א רייזע איבער פוילן, װעל זיין אין לאדז, װילנע. ביאליםסאק א. א. פון פוילן פאר איך ק״ן דומעניען און ענדיקן װעמ זיד מיין רייזע מיס פאלעםסינע. דער גיל איז צו באקאנען זיך םיסן ײדישן לעבן. װעגן איינדריקן איז שװער *ו זאגן אויף איין פום. א גדויסן אײנדרוק האס אויף מיר געמאבם די ארעמק״ס פון די ײדישע םאםן אין פוילן. נײ איז פא- מיר געװען דאס, װזןס ביהיןב געוען אין די יידישע שולן, איך האב בייגעװוינם לעקדיעם, גערעדב מים די קינדער א־ן מיד איבערזוײגם, אז זײ לערנען זיך אויםגעצ״בנס. םיאיז קיין פפק נײסם, אז די יידישע שול איז אײנע פו.ן די ליבםיקססע עדשיינונגען אינם ײדײסן לעבן אין פוילן. ב י כ ע ר םאקאלאװ, ד״ר נ. בירנבוים, ש״י אײם־הורװיץ, י. זאנגוויל, ד״ר העדזול, יהואש, א. באריק. *ום סוף פון בוך איז־צוגעגעבן א רעגיסםער, װו םיזענען אנגעװיזן די יארן און די םקורים, ײען און װו די ארסיקלען פון דעם באנד זענען דעריםינען. ^ןן דוד אײנה^דן — פון בערלין ביז סאן-פראנציסקא. (אײנ־ דריקן און װיזיאנען). פא־לאג ״קולטור־ליגע״. ײאר׳סע, 1030, 306 זייסן אינהאלס: הקדמה, פון בעדלין ביז דעד יסיף, פון דער שיף קיין ניו־יאדק, די וויזיאן פון נױ־יא־ק, אלסע ג״ססער, באבסאן. םאנסרעאל, דעס־אים, :דסיקאגא די מיל, װאם מאלס, מינעאפאלים. םאסקאנדסעוואנער פרייריס און קאנאדער יאקי מאנסענעס, קאלי־ פא־ניע, סאומד״ סיינע יוגנט־זברונות אוי״ די ויעגן פון אסערי' קע, םים דע־ שיף צודיק. ןןןן נ. ק. קדופסקאיא — לענין (זברונות), ״דיש םאחק ראקאװ־ םקי, ביבליאםעק מארק דאקאװסקי, וואװסע, 1030, 238 ז״םן. אינהאלם: הקדמה, אין פעסערבורג (1803—1898), אויף פאריסיקונג (1898—1901), םינבען (1901—1902), דאס לעבן אין לאנדאן (1002—1903), ז׳סענעײע (1903), דער *ײײםער *וזאמענפאר (יולי—אויגוםס 1903), נאבן *װייםן *וזאמענפא־ (1003—1004), דאם ״פינפםע״ יאר (אין עמיגראציע), דאס פינפםע יאר (אין פעפערבורג), פעםערבורג און פינלאנד (1906— 1907), פון רוסלאגד קיין אויםלאנד (סוף 1007). — צונאב: װעגן דעם מעטאד פון לענינם װיםנ׳סאפםלעבע־ א־בעסן לענין װעג( קענען שרײבן פאי פויערן און ארבעמער־מאסן, לענין און פיסער־ נישעװםקי, ײאס איז לענינען געפעלן געײארן פון קונםס־ליםערא־ סור. חןן הערבערט װעלם — װעצט-נעשינסע, פון דער פינפםעי ענגלישע־ אויםגאבע םים הערות און באמערקונגען ז. קלמנאײינדס, מיט פיל אילוםסיאציעם. ווילנער פאילאג פון ב. קלעצקין, 1930, באנד 4. 352 זייםן אין דעם פעיסן באנד פון דעם קאפיסאלן געשיבסע־װערק קומען אײין 4 גדויסע קאפיםלען: סובאמעד און דער איסלאם. קײםםנסום און די קרײץ־צוגןן די מאנגאלישע אימפעריעם פון ׳ב־סת־וועגן און די נייע אימפעריעם פון ׳ם־וועגן: די גרויסע אימפעריע פון דזשינגיס באן און זיינע יורשים (די תקופה פון יבשה־װעגן), די אויפלעבונג פון דעי מערבדיקער *יװיליזאציע (אנשםאם יבשה־ײעגן — ים־ײעגן). אין פערסן באנד, װי אין די פײערדיקע קומען אר״ן פיל בילדעד — איבער 65 בילדעי הערבערט װעלם — ותלס-נעע־כסע, פ־עמיע *ו די ״ליגדד ־אדישע נלעםער״, פאילאג ב. קלע*קין. העפסן 24, 25, 26, 27, 28. — אין די העפםן קומס אר״ן דער פינפסער באנד פון דער ״ײעלם־געשיכסע״. ״ןן מןזכואם ייאן — דער צויבערבארג (ראמאן), פון ד״םש— יצחק באשעװים, אונסער דער רעדאקציע פון ד״ר םיבאל װײכערם — פיעםיע *ו די ״ליסערארישע בלעםער״. העפטן 18 און 19.ג מים אט די *ײ״ העפטן ײערט פארענדיקט דאם גאנ*ע ווערה ״ױינערבארג״ אין 4 ■יילן. מיזאל *ומאבן םעאםע־ן, אבער איצט נארמאליזירס זיך, דובם זיך, די לאגע ווידער. אקסיאדן האבן מיר באמת םאלענספולע. א םייל פון ז״ פרװום אפילו אװעקרײפן די ענגלישע בינע. אזוי האם סען אונז *וגענ־מען װ״זענפרײנסן, מהאם פ־ובירס אריבעינעמען שװא-צן, אויך לודוויק זאץ האט שוין געשפילס אויף ענגליש. אבער דאם זענען אלץ מענעד. אקסריבעם האבן מיר ע־געיע און דאב איז א גרויפעד שאדן פאר כעאםער. פישםערס אויך דאם, וואם דאם םעאסער האס נישס די געהעריקע פיעםן אויף ״דיש. איזוי אלנפאלם סענהן די דירעקםארן. די שרײבער דערפאר זאגן, אז ק״ן ג־סע פיעבין ווערן נישס אויפגעפידם. מיין מיינונג איז, אז שול־ דיק זענען םאקע די־עקסארן. זיי האבן מורא צו ריזיקירן א־ן האלסן זיך אלעמאל ב״ פיעםן פון א״ן םין. פיאיז קיין פפק נישם, אז דאם ײעם און מוז געענדעיס װערן. נ י י ע ״ח דוז־ בע־נעלסאן צוגװינטן (דע־צײלונגען), געקליבענע װעיק פון דוד בע־געלבא;, באנד 8, ײילנער פא־לאג פון ב. קלעצקין, 1030, 208 זייסן. אין אם דעם אבםן באנד פון ד. בערגעלבאנם װערק קומען א־״ן 12 גרעבע־ע דערצײלונגען; צװישן זיי — צװ״ (״צוג־ װינסן״ און ״א םעשה םיס גבידים״) געש־יבן אין יא־ 1922. די איבעריקע געש־יבן אין די יא־ן 1924—1027. דר״ דערציי- לונגען זענען געש־יבן אין פא־גאנגענעם 1929־סן יאר. םיאיז אויך א־ײנגעקומען בע־געלבאנס דעדציילונג ״פײװלם מעשיותי (פ־ן יא־ 1910), ײאם האס א״ניקע אויבאביאג־אפישע שם־יבן און עפיזאדן פון ד. בערגעלכאן. אין דער רוב דע־צ״לונגען װע־ב געשילדעדס דאב היינסצײסיקע לעבן אין ראםנפארבאנד אויף דעם אײגנא־סיקן, אימפ־עםיאניכסישן בערגעלבאנישן אופן. לירישער .־עאליזם אדע־ רעאלער ליריזם. װירקלעבע בילדער געזען דורך ״״ י, ט װ״סעניע־נ — יןףס ב־ך פ־ן ליבע (דערצײלונגעז), באנד 4 פון ׳. 0. װײםענבע־גב געק־יבענע ײעדק פארלאג ש. גאלדפארב, װא־שע. 1930, 192 ז״םן. אין בוך קומען א-־ן: י קינדער, די משוגענע אין דאיף. א ־עסעניש, אייפע־ און געװיםן. ןן״ דוד טיצכואבע־ — אויפן ב־וק (דאמאן), פא־לאג ״קולבו־- ליגע , װארשע, 1931, 100 זײטן. ד. מיזומאבער איז פון די יוננע יידישע בעלעסריסבן אין ווא־שע. אין 1926 האס ע־ א־ויסגעגעבן א באנד רעאליבםישע דע-צײלונגען ״שמאסע־קלויבע־". דע־ -אמאן ״אויפן ברוק״ איז, ײי דער מהבר ײ״זט אן אין בוך, געשייבן אין די יא־ן 1927— 1928. ן,״ •ע הא־גכליס — די פ־וי, װעלכע םיר באנענענען (ראמאן). ארויםגעגעבן ביי דער דעדאקציע ״אינזער האפנונג״, װארשע, 1930, 240 זייםן. אויפן שע—בלאס אזא מין ײ״כענבערגישער אויפשריפמ: ״םיר פארביםן דאם ביך פאר ביבליאסעקן פא־ א האלב יא־ נאבן ע־שײגען. די רעדאקציע״ דאב בוך עפנם זיך םיס אן אידיאסישן, פ־א־אדמדיקן פא— ־וא־ם, וואם '. 0. ווייסענבערג, אס דער ליסע־ארישע־ יודד, איי שוין א מובםך צו זײ. מידא־ש זיך נישס תידושן אויף אם דעם סעמפן עקשן, װאם באשפ״ם און באשמוצס די גאנצע ײדישע ליסע־אסור, נאר אויף זײנע נאיווע ק־בנות, וואם סראגן צו זײעדע ווע־ק דעם ״ק״לער־קוילער". — זיך אויבסענהן מיס ווײםענ־ בערגן ײיל ק״נער נישם, דער םענםש איז א פא־לוירענעי, קודם־ בל פא־ זיך גופא. דאך א גבורה האס ער, צו קענען באג־אבן אזא סאלענם, ווי ײ״סענבע־ג האס פארסאגם. ןןח ה. ד. :$דבערנ - :־עגסען א־ן װערק—ײד־׳שע שי״בער פא־לאג ,ק־לםור־ליגע״, ווא־שע, 1930, 246 ז״סן אינהאלס: קדיםיקער און עםסעסיקעי; מענדעלע םוםר נפיים; שלום־עליבם; ש. פ־וג, יעקב דינעזאן, רי מרז־בילע, אברהם רײזען, דוד א״נהאדן, א. נ. גנעםין, א. ווײםער, ד״ד ח. זשיט־ לאװסקי, י. ח. ברענער, ם י. בערדיטשעװםקי, ׳. בערשאצקי, ש. פ. ראבינאװיםש, ד״ר א. עליאשעװ, ד. פרישפאן, אחד־העם, נחום