Literarishe bleter · 1930-12-12 · 50 (12.12.1930) · p. Seite 953

ז״ס 953?'סער^ר ■שע 3?2ססר 012. 30 <345, א ד צ ו ו ו א ד םע1£$ר און קונסט ןןןן אין צעאצער ״נןךואשצי״ װעים װידער אויפגעפירט ביננערס דראמע ״דאנטאנש שויט״ *ין דער רעז״די פון ד״ר מ. װײבעלט, םימ מא״ יעװשקין און שאמבערגן אין די דױיפם־ראלן. די פיעבע נעבלט װײטע• •דטא־ע אויס ביים עורב און האט א גיי־דיסן כלאטע־יעדן ע־פאדג. ןןןן א*ן ״נאװא־דצי״־טעאטע־ הויבט די טעג אן גאביט-ארײן די באװובטע ײדי״דע א־״טיםטין דידיא פאטאצעא. זי װעט אויפט־־עטן אין אי״ באקאנטן ״עפע-ט״אי• און אויך אין א ״יי נײע ןןןן נאך א נײע אינבצעניזיױנג פון *דלוב אידב װע״ק: ״אנקל דאזעב״, װאב איז דיאדא־ טיזי״ט און װעי־ט אז־יפגעפירט דורך סא״יב ״דװא־ץ אין זיין ניו־יא־קע״ קונבט״בעאטעי■ הײ־יא־ זענען אין ניװיאי־ק *דוין אויפגעפי־ב געװא־־ן *ד. א־דב ״בי״ד־פמאבעריז פון קאיבמי־ ליען״ און ״טויט־אורטײל׳י. ןןןן אננא יאקובאװינדד הויבט אן צו גאהס־ ־א־ירן אין װא־״ד״עװע־, ״בקאדא״־טעאטעי, װו זי האט געידפידט אין פא־גאנגענעב בעזאן מיט ןןןן דאב ײדיבוע װין, װ#ב איז די לעצטע יא־ן אן עק־יה פאר דע־ ײדי״דע־ פרעבע און פא־ דעש ײדי־דן *דאפן, האט דאך ד־ײ ײדי״דע טעא־ טע־ן: די ״װילנער ט־ופע״ (מיט א. *דט ין ב־א*ד), די ״ײדײדע בינע״ אין די ״זיגרער ט־ופע״. אלע דדײ טעאטע־ן געפינען זיד איז צענטע־ פון דע־ ײדי״דעי װינעד ב?>פ״עדקעיזנג. ביפ־עגט זיך: װיבאלד ביקאנען זײן דיײ טעא־ טעין אין אײן ־דטאט — קאן זיך נײדט האלמן קײן אײן ײדי״דע טאג־צײמונג? ןןןן די ד־אמאטיידע בטידיע בײ דער געז. ״ײדי־ *טע ביגע״ איז לאדז גיײיט איצט ״דדום א״דס פיעבע ״קוילן״. די פ־עמיע־ע איז בא״דמיםם אויך דעב 10־טן יאנוא־ 1931. >,־* ילן״ איז נאך דע־װײל אין ע־געץ :י־דט אויפגעפײכ געװ$־ן ןןןן?יא לידית און װ. גאדיק פא־ב־ענגען זינכ עטדעבע װאבן אין דאנדאן, װו זײ ט־עכן א־ויב מיט א ג־ויבן ע־פאדג. די צװײ קאגצע־טן, װאכ זענען אײנגעא־דנט געװא־ן א*ן די ג־עבהע דאנדאנע־ טעאיטע־ן, האבן צוגעצויגן א ג־ויבן פא־־דײדנא־טיקן עולב, װ*ב קומט זעלטן אויה ײדיידע פא־־דטעיװנגען. — אויך דעב 7־טן דע־ צעמבע־ זענען זײ אנאנבייכ אין דעב פ־ינץ עדוא־ד ־ טעאטע־ (צוזאמען מיכ 3)1 ענגלײדע כטא־ב דטונת ״א־טי און אזע״) מימ 2 ײדיװע נומע־ן. דעם 29־־טן דעצעמבער 9.15 אװגכ װעדן זײ אויפטרעטן אין ל$נד$נער ראדי^ מיט אײ־ ניקע ײדי״דע לידע.־. ןןןן אין פא־יז איז געעפנט געװ$־ן אין דער זאק־גאלעריע א בילדער־אויס׳דטעלונג פון אמע־ ריקאני׳ד־״די׳כן קינכטדעד א־י ׳דטילמאין. דער קינבטלער װוינט א לענגערע צײמ אין פאריז. ןןןן ל. מלאבם דראמע ״די מויד פון לודמיר״ דער״דײנט אין פארדאג ה. נז״דאזע. ר ע ד. נ ח ם ן ם י י ניםטי׳דן זשורנאל ״האכזעי״* װאס דער׳סײגט איצט אין נױ־יארק, איז פארעפנטלעבט צװײדן אנדעח ען ארמיקל מרן ק. מרמ־ זועגן אהרן ליבערמאן, צו דעם 50־םז יא־צײט פון זײן טויט. ״ #נהוינ יאנואר װערמ 5 יא*, זיגט ס האט?ןנגעח־יבן צו דדײדײנען אין ריגע די כז^ג־ צײטונג ״פ־ימא־גן״, — א דאטע א ח־דונע פא־ דע־ ײדישעי פ־עסע אין לעטלאנד. ביװע־ט דורך דע־ רעדאקציע געג־ײט א יובילײ־נומער, אין װעלבן ב׳װעדן זיד באטײדי־ן די ײד־י״מע געאל־בעט אין דע־ צײמונג. ןןןן ברוך גדאזמאן, װעדבע־ געפינט זיך איצט אין נױ־ייןרק, איז ארויבגעכ־אטן מיכ א פא־- ט־אג ״30 יאי יידיידע ליטעיאטור״. די ײז־־ײ^ שיײבער אין נױ־יא־ק האבן אײנגעארדנט דבבוד דעם גאםט א פײערלעבן קבלת־פנים. ןןןן דער דיבטער איציק מאנגער איז איצט געק־סען קײן װארידע. ןןןן די ײדישע קולמור־געזעדידאפט אין נױ־ יא־ק פירט איצט א שטארקע פ־אפאגאנדע פא־ דעב ״ביבער־קלונ״, װאם איז דורך איר א־גא־ :יזירט געװארן לויטן מוסמער פון די אמעײ־ קאנער ביבער־קלונן. סיװערן גע־ליבן צװײערלײ אנאנענטן: צו 5 דאלאי א י>>י פאר 4 נײע ײדי־ שע ביבער (־דײן גענונדן) און צ־ 10 דאדא־ א יא־ — פאר 4 גײע ביבער און 4 ניבע־, װאם זענען לעצטנש דערשינען. ד*ב עי״דטע גײע בוך, װאה ולערט ״דזין פאנאנדערגעידיקכ, איז ״ד. דובנאװס ״די געשיבטע פון חסידיזש״. פון די פריער־דער״דינענע ביבער װערט פא־גע• לײגט 4 ביכער פון די פאלגנדיקע אבט: 1) איז געקומען א ײד קײן אמעריקע — א. ראיאײ 2) די טענצעײן — י. א£אטאשון 3) פ־צעב בײװ און רעדעש — נ. מײזיל; 4) פעטע־ב־רג (1־טער מײד) — ״דדום א*ד; 5) אדעקה-אנדעי און דיאנענעכ — דוד פינבקי און ה־ודעב —־ ת. רויזענבלאט; 3)) דענין און גאנדי — רענע פירעפ־מילע־; 7) געשיבטע פון ליטע־אטוי יײ ײדן — י. צינבערג; 8) ת־דונדיקע נעבט — ק. מאל#ד>ןװבקי און דא־ף — רהד ה. קא־ן.— אפיד־ אז״י־א־ופ װעכ מעז פא־שטא־קן ײ פא— ידפ־ײטונג פון ײדישן בוך אין אמע־יקע! ןןןן דער ריגער פארלאג ״ביבער פא־ אלעמעןי ט־עט צו א־ויפצוגעבן א בעריע ייבע־ פא־ דע־ ױגנש, אין װעלבער םיװעלן א־ײנ־ומען די באקאנטבעע ביבעי פון דער װעדמ־ליטעראטו־ פא־ יוגנט. אין דע־ ערטמער רײ דעיידײנען: גארין — טיאמעב קינדעײיאיז; זשול װעדן — די נביעה *ין ־אפיטאן האט״״־אב; קאפיטאן מאדיעצ — מינדדמאן איזײ יאידע־ האגארד— תויזן; ה. אועלס — די מאידין פון דער צײט; *דא־ל דע־קאפטעי — די דעגענדע װעגן טיל אולעגידפיגד א. אנד. די ביבער װעלן ־דײן א־ויטגעגעבן װערן און צו ביליקע םרײזן. ןןןן די בןןװוסטע ײדײדע שריפטידטעלעײן רחל פײגענבערג איז נ>ןך א לענגעיע תפסקה געקומען?ײן םוילן. פ ו ז ו ו?י^עראםור אק קולםור ש דער באיקאנטער שריפטשטעלער הלל רןן־ גאף האט פר״מיק דעם 5־טן דעצעמבער גע־ האלטן ע רעפעראט אין װארשעװער ליםעראמן־ מאר״ן אויף דעד טעםע: ״די דרײ גרעסטע *)םעריקאנער שרײבער״. די פןןרלעזונג ה#כ געהאמ גרויס ערפ#לג. ןןןן די םארלעזונג פ*ן ד״ר א. א. רעבאק אין ליםעראטן־פארײז מןןנטיק דעם 8־טן דעצעמבער אויף דער טעמע: ״װיאזוי מען דערקענט ע מענט׳דן״ (וזעגן דער;״עד באראקטעד־פ*>ר*דונג) חאט ארוי׳טגערופן גרויס פאראינטערעבירונג. ןןןן י. ל. בהן ה$ט איצט איבערגעגעבן צום ד״צק אין װידנעד פארלאג ב. קלעצקיז ביד ״ײדי״דע פ*)לקבמע*דױת״, פון דעק פ>)לקסם־יל געזאמלט, מימ קורצע באמערקונגען. ד>)ב בוך װערמ ארויםגעגעבן דורך דעם פארלאג ״ײדײדע פ*לקל#ר־ביבלי$מעק״, ניױ־יןןרק—װילנע. ןןןן סיאיז איצט געװארן צװאנציק י*ר׳ זינט עם זענען געגרינדעט געווארן אין אמעײקע די ער״דטע ײדי׳ד־װעלטדעבע פאלקב־ידזלן, װעדנע זענען אין די ער״דמע יארן באקאנט געװען אלכ די נאצי#נאי־ראדיקאלע שולן. די ערידטע *דול םון דעם מיפ איז *רגאניזירמ געװא־ן אין נױ־ יןןרק, א־ן די צװײטע — אין טאראנמא. וש לע>ן קעניג, דער באקאכטער ײדישעד עסײ־ איםט, דער מחבר פון בוך ״שרײבער און װערקי', געפינט זיך זינט עטלעבע װעבן אין גױ־יארק. די גױ־יןןרקער ליםערארישע מידפחה ה#ט אים געמאבט א פײערלעכן קבלרדםגיס. ןןןן אין ײדישן װיסנידאפטלעבן אינסמימום אין װילנע דער״דײנמ איצם די ערידטע זאםלוגג מאטעריאלן און פראיעקםן צו דער ערמעגראפי־ שער קאנפערענץ פון ײװא א. נ. ״דער אײגהײמ־ לעבער אויסלײג״. אין דער זאמלונג ק\מען ארײן פ&לגנדיקע אדמיקלען; ז. קלמנאװיטש — צי איז מעגלעך א פאנעטישער אויםלײג פאר דער ײדישער שפראך?; ד״ר ש. בירנבוים — די יםודות פזן ײדישן אויבלײג; מ. װײנרײך — פראיעקט פון $ן אײנהײמלעבן אויסלײג; יעקב לעײין — ארטאגראםישע נאטיצן; ב. שלאסבערג—דער ײדישער אויסלײג אין ראמנ־ פארבאנד; א. ה#רקאװי — עמלעבע באמערקונ־ גען װעגן א־יסלײג; ײדל סארק — װעגן א סיבטעם אפשסעל־צײכסב; ט. גוממאן — די אינמערפונקציע אין דײטש, ענגליש, פויליש און פראנצויזיש. ןןןן סיאיז דערשינען די טעג ״א ביכעלע לי־ דער״ פון אלחכן צײטלין, אין װעלכן סיקומען ארײן שוין־געדרוקטע און אויך גײע, נישב־ פובליקירםע לידער. שו אין ריגע איז דערשינען דער ערשמער גומער םון חודש־זשורגאל פאר דער פראדוקמי־ װיזירוגגס־םראבדעם פון די ײדישע מאסן אונ־ טערן :אמען ״נײערד,,. דער זשורנאל שםעדט זיך אלם אויפגאבע צו ס־אםאגאנדירן און פאפולא־י־ זי׳רן די אידעע פון ארײנציען די ײדישע מאכן אין ערד־ארבעט און אינדוסמריע. ןןןן נחטן מײזיל האמ באזובט די טעג ל#נ• דאן, ײו ער איז אויפגעטראםן אין ״בן־אורי״ םים א פ#רטראג װעגן דער ײדישער ליםעראםור גאך דער מלחמה. וווו אין דעם ערשטן נומער םון דעם קממו־ ז י ק