Literarishe bleter · 1930-12-12 · 50 (12.12.1930) · p. Seite 950

?יסעדעדיישע ונלעסעד 011, 50 (145< כ 50ע דר. א. א. ראבאקס פארלעזובג אין װארשאװער אוביװערםיטעט די פוייצײטע פילאז^פי׳נאנ געזעל׳נמזפם האס *״נגעלאדן דעם ד״ר א. א. רא&אק אויף א רעפעראה, וועדכער איז פארגעקוסען אין וואר־ עעװער אוגױוערםיםעצ דעם 4־מן ד. מ. אין נאםען פון דער געזעלשאסם האם דער פראפ ד״ר ט. קאטראבינסקי טים עםלעכע פר״גטלעכע און ווא־ רעמע װעדטער געעסנם דעם רעפעראם און דערסאנם ד״ר ראבאקס הא&לםע וויםנזואפםלעכע םעםיק״ט: אלס *םינאלאג דינם ד״ד ראבאק דער אלגע־ מ״נעד וויבנשאסם, זןבער אחיץ דעם *ארנעסט ער זיך מים ר״ן ״דישער װיסנזדאפמ. דערב״ דע-מאנם *־אפ. קאטארביכסקי י״י חןגאקס ווערק ״דער ״דישער אייגפלוס אין מאדערנעם געדאנק״. ד״ד ראבאק רעהם ײעגן פראבלעמען פון דער ױנגער, גאר ױכגער ײיםנשאפמ, וואם רופט זיך באראקטעראלאניע. אט די װיםנםאסם ״האט א לאנגע פארגאנגגה״פ, אבער א קוריע געשיכםע״. װ״ל שוין איז ןילסער־ םום פלעגן די געלערנמע ארויםזאגן פארזו״דענע באראקםעראלאגישע אםתן, אכע- פאקם״ב איז די כאראקםע-אלאגיע אלם װיםניכאסט אנםיםמאנען אין די יעזוםע 10 יאר. װיאזוי דעדקענט מיען דעם באראקםער פונם םענט׳כ און װאס איז דאס אזייכם נא־אקי-יוע־ בכלל? ד״ר ראמאק זאגגז זיך ארויס קעגן דער א״נז״םיקײט פון דער א. ב םטרוקטור־וטול (ז&דאנגער) און *ון די א. ג. בעתאװיריסטן. מען דארף קאסבינירן די סעםאדן פון די ב״דע שולן: די אייגסיאיציע פון דער ערשםער םיםן עקספער״נזעגט פון דער צװייםער. דערקענען, אויפבאפן אזוי נו זאגן דעם םארזוקטער פן־נם סענםשן קען סען, דאכפ זיך, נאר אדאנק דער אינםואיציע. ש&עיטער דארף קומען דעד עקםםעדימענט און קאנטראלירן, אנאליזירן, פארפולקאסען דאם דער־ גר״בטע דורך אינםואיציע. .עם איז דא אזוינם, ײאס איז א״גן יעדן מענטשן, דאס א. ג. פע־זענלעכע איזדיאם, וואם מיר דעףקענען אדאנק אונזער אינםואיציע. דאס פערזענלעבע אידיאם איז בײ ״נרויםע״ םענםשן ז״עי ד״םלעך (?ואפען, באך). סען דערקענפ עם אדאנק םימפטןןאיען. די סימפטאםען, דורך װעלבע סיר דערקענען דעם באו־אקטער פונם מענטשן, זענען פאר׳כ״דנאדםיק (די פיזיאנאםיע, םימיק, ארט *ון דעדן, גיין). עס איז פאראן א םעגלעבק״ט אין ״עדן איינעם פון ז״ צו דער־ קענען דאם פםיכי׳טע אידיאם. אזוי לס׳כד דערקענט דער גאט־געבענשפער נ־אפאלאנ דעם כאדאקטער פונם סענט׳טן נאר אויפן סמך פון ז״ן שי־יסט. ג־אפאלאגיע איז אזא וויםנ־טא&פ ווי לםשל מעדיצין: אין ב״דע איז אחוץ דער װיסנשאפם גויטיק אויך די קונםט. אלס כי״טפיל לייענפ ד״ר א. א. ראבאק א זייער געלונגענע כאדאק־ טעריסטיק ײעגן פראפ. זיגמוגם פרויד, וועלכע עם האם אנגעשריבן א באדימטעד לאנדאנער גיאפאלאג נאר אוי׳פן םסך פון פראפ. *רוידס האנפ־טייפט. דאס ײאחם כאראקטער דעפיניחט ד״ר ראפאק אויף אזא אופן: בא־אקטער איז א ׳םוטענריקע פסיכאפ״זישע ני״נונג (דיספאזיציע) צו כאקע־ען רי גזאטידלעכע א״נסטיניקטן אין ריסכם מ״ט םאציאלע פ־״נציפן. ((ווען א מענםיט קען גוס־ זיין ז״נע נאטירלעכע אינסםינקםן ־אט ער א באראקםער. װער עד קען דאם נישט, איז א מענטש אן כאחאק־ טער) אויף פארשיידענע אופנים קען איך באהערשן די נאטירלעכע פאר־ לזמגע;, דע־פאי אויך זענען פאו־אן פארש״דענע םיסן פ־ן כאראקםערןן פון דעם נידעריקםםן, װאס באוזערשם זיינע אינסםינקטן נאר אדאנק פיטוטע צײאנגמיסלען ביז צום העכסטן, וועלכער באהערשט ז״ דורך עטישע, אדע- גאר עקםמאכיש־װיזיאנערישע סאסענטן. דערב״ קאםבינירן זיך ביי יעדן אמ די פא־שיידענע טיפן: איין אינסטינקס בין איך גובר נעסענדיק אין אכט אזא סאסענם, דעם אנדערן — נעמענדיק אין אבם אן אנדערן. דערפון די פארשיידנארטיקיים פון די כאדאקטערן. צום םוף האט ד״ר ראבאק געוויזן עםלעבע פארםרעםן (ליכם־ בילדער) *ון סענםשן מיט א ג. כא־אקפעריסטישע פניסער און כאדאקםע־ ריזירט ז״ לויט זייעדע פיזיאנאמיעם. םירוב וענען עס געײען םאישרעטן פ־ן באקאנטע פערזענלעכקייטן. ל״דער איז דער ד״ר .יאבאק געװען געצײונגען צו האלםן ז״ן ־עפעראט אין דער ד״םשער שפדאך, ײעלכע ער באהערשט נישט אזוי פולקאס. ער האט דאם שםארק איבערגעלעבט און פאר — און נאכן יעפע־אט איבערגעבעטן צוליב דעם די *ארזאסלטע. דער רעפעראם איז אויםגעהעחט געװארן סיט א גרויםער אויססערק־ זאנזק״ט *ון דעם גרויםן עולם פארואמלטע. לעכע ארכעט איז א ם־־טעז פון אינטעלעקט• און נ׳טסה, פון נעדאנק און עמאציע. און דאם טאכט א־ם נאענט אפילו צו יענעם לייענער, װאם איז ני׳טט מסכים מיט זיינע מאדקםיםט״םע אויםםירן, מיט זײן מאטעדיאליםטי׳צער װעלט־אנשוױננ. און זאקם דעדט װענן זײנע װיםנ׳שאפטלעכע ארבעטין, טאקע װי א דיכטע־ כ״כח זיינע לידע־ אדע־ דערצײלונגען. אט ׳עפאצי־ איך ני׳שט לאנג צ־ריק מיט זאקסן אייער איםט-ב־ארווײ. מיט ממ׳ש ק־נדע־עע־ פ־ייר דעדט ע־ װעגן זײנע װ־כניעאפטלעכע װערק, פרײט זיך מיטן דע־פאלג פון זײן בוך איכעד פאצ־אליזם אין דער עננלי־ ׳עע־ איכע־זעצוננ. איך דע־מאן ז־ך אן פ־צעם כאדאקטעדיםטיק פ־ן אים, אז ער איז א ליטמאק מיטן חא־ץ פון א פויל״שן חסיד א־ן זאקם, װי ער װאלט געל״ענט מ״נע נעדאנקען, רופט פלוצים אויס: — איר װ״סט, אלמי, בײ מיר נעפינט זיך א כריװ פון פרצן װעגן א״ךן דאם איז פא־ מיר אן אמתע איכעדראישוננ. װא־ום נאך דעם װי איך האכ זיך אפנעזאנט מיטצונעמען רעקאמענדאציעם, איז מיר אפ־לו נ״םט א״ננעפאל;, אן פדץ חאט זאקםן פאדט אננע׳םריבן א בריװ און אים גע״״״קט דורך פאםט אבעד פדץ חאט ראפ מםתמא נעטון א־נטערן א־־נדרוק פון יענעם פרימאדגנדיק; עמועפ װענן ״רעם ליטװאק״ און געחאט א פא־לאננ א־ם צ־ ׳ע־ײכן. רעדצייל איך ׳שוין זאקםן מכח דעם ״זאקםן־פ־ימארנן״ ב״ פ־צן אין הו־ז... און זאקם איז פול םיט חתפעלות. מיט הםיד״שן כרען צערעדט עד זיך ורענן דעם גרוים; פ־ץ. 3. א־ך תאכ פריעד דע־מאנט זאקםעם מאטע־יאליםטי׳שע װעלט־ אניאוױננ אבע־ עם איז א מאדנער מאטער־אליזם ביי אים. ער תאט דעם מאטע־יאליזם אנגעט־ן אן אידעאליםט-יישע קאפאטע — איך װאלט אפ־לו ג־עזאנט א חם־ד״עע קאפאטע... איך מ״ן ני׳טט דא א־״נצונײן אין א װיםנ־שאפטלעבן אנאליז פ־ן זאקםעם װע־ק איביעדן םאציאליזם און פאליט״טע־ עקאנאמ״ע, װאם ײאלט געדא־פט כא- נלי־ט װיע־ן מיט יעננעדע צ־טאטן — א זאך, װאם װען אפילו א־ך ײאלט געװען קאמפעטענט דיע־צי, װאלט עם אוממענלעך גיעװיען א־ן א זישורנאל-אדטיקל. א־ך -ער דא כלויז פון א״נררוק, — און אזא א״נדרוק האכן נעמוזט חאכן אלע אכ״עקטיװיע לייעניעד פון זאקםיעם כ־כיע■־ םו־־-כל-םו■־ זענען זאכן ־אם, װ א ס און װ י מ־ר זיעיען זײ. אזוי א־ז עס א־־ך מיט אידיעיען. א קאלטער, טויטע־ פסוק איז איין זאך כ״ם מתננד און אן אנדער זאך ב״ם חםיד. סוייטיע סובםטאנץ װעדט לעכיע־יק לײב, װען מיען כלאזט דערין אדיין װאריעמען אטעם, און זאקס איז א חםיד אפיט־ אליין ני׳עט װיכנד־ק האטי ע־ זיך גע־אנגלט קענן ריעם טרוקענעם מאטעריאליזם, װאם ז־ין דבי מא־קם חאט א־ם אונטע־נעט־אנ;. אין רער מאטעריאל־זם איז אין זייניע הענט גיעװא־ן נײסטיק-פאדאיידלט. אז זאקס איז בטבע א חםיד איז נאך בולטעד צ־ זען פון ז־ין כוך ״חרוכיע װעלטן״, װו ער ׳עיל־ ־ע־ט א״ף א האלכ־כיעלעטדיפט״שן אופן דעם א־נטיעדנאנג פון זײן ישטעטל, און ,ױאם האט געחאט אזא נרויםן דעיפאלנ סײ או־ף ״דיש, כ״ אין דעד ׳עננלישע־ א־כעדזעצ־ננ. אין דעם בוך אנטפלעקט ז־ך פא־ א־נז די ■־על־ניעזע ניםמה פון מחבר, װאפ דאם איז גארנישט קיין געװיינטלעכ־ע זאך פאד א מאטעריאליםט. זיין א־דיעאליסטישיע טכע תאט אים אפגיעהיט גע׳גיט־ויכלט צו װערן אין מאטעריאל־זם — צ־ דערגיין צו אטעאיזם, צו ־עניע־ אפיקורפות, ײאם איז אזוי כא- ־אקטע־יםטייש פאר ד• ער׳עטע לעריע־ פון םאציאליזם אויף דער ״דישע־;אם, יע־ באזינגט די ש״נקייטן און הײליקייטן פון יידישן יטטעטל א*ז מ־ט טיפן װ״טיק כאקלאנט יער זייע־ א־נטעדגאננ ז״נע ״ה־־כע װיעלטן״ זיענען א מארערנער ״איכה״ אויפן יידישן לעכן אין א ליטיײישער קהלה צו ז־ין ננ־פציקםטן נעכוירנטאנ האכן זיינוע תלמידים, די סטו־ ־ענטן פון יידישן לעריער-םעמ־נא־ ארו־סניענעבן א זאמלבוך ״שטו־ ־ייעס אין םאציאלע־ וױסנשאפט״, אינטער דער רעדאקציע פין ב צ נאלדכיעדנ. די זאמלוננ, זעלטן-ש״; א־ויםגעגעכן און געשמאקפול צ־זאמענגעשם״עלט, מיט ארטיקלען פון ב. צ. גאלדבערנ, א. ד. פלעש- לע־ ש. נינער, ד״ר פ. ׳טניא־־םאן, ד״ר א. קאדאלניק, ל. לעד,־ער; אפתד דאבינער, ײ. נאטאנםאן, ד״ר '. נ. שטײנבע־ג, חײם שוים, ד״־ יהושע בלאך, ױחנן כץועדסקי און מש־ ׳םטאדלומאן — איז אן א״נדדוקםפ־לע, כאטש באשײדענע, מתנה דעם באשײדענעם אבי־הם שמחה זאקם פאר זײן לאננ־יעריקער פרוכטבארער װיסנ־ שאפטלעכער טעטיקײט ■ 3 ■0