Literarishe bleter · 1930-12-12 · 50 (12.12.1930) · p. Seite 944

4?'סער׳/רי&ע ב?י.םער נזס 50 /345) זײס 944 * דד א.א. דאבאה אייז װאדשע — װי זעם אייך אוים די צוקונפש פון ״דיש אין אגמיריקע? — אז יידיש םראגיעםירט אין אמעריקע, זעט מען אפילו פון די יידישע צייטשריפמן. די יידישע צייםשריפטן אין אמעריקע וואקםן א־ים אין קוואליטעט. םיקוסען צו אלץ נייע שריפטשטעלער און זשור־ נאליסטן. איך האלט, אז מידארף דא אנווענדן הערזולם װערםל װעגן פא־ לעםטינע: אויב איר װילט, איז עס נישט קיין לעגענדע. סיגעפינט זיך איצט אין אמעייקע א היפשע צאל שאפיישע :חות, מענטשן, וואס זענען נד״ם אלץ צו טון פאר ״דיש, פאי דעי ״ד״טעי שול און ליטעיאט־ר. ראם איז פאד מיר די פעםטע גאיאנטיע. פאישט״ט זיך, אז מידארןז ווײטער ארבעטן און אויסנוצן װי װ״ט מיקאן די מעגלעבקייטן, וואם זענען פאדאן. ד״ר יאבאק װייזט סיר א בריוו, וועלבן ער האט דערהאלטן פון זיין נ״ן־יעריקן םעבטערל, א בריוו געשריבן אין יידיש. אינטערעםאנם, אז אין באםטאן איז ביז איצט נישמ געװען קיין יידישע שול און אויב ר״ר ראבאקב קינד רעדט ״דיש, איז עס נאי צוליב דעם פאטערס גרעפטע אנשטיענגונגען. ד״ר דאבאק דאם איז א םיפ פין א פיאנעי■ א מענטש. וואס קאן זיך שאפל זיין אינזל און דאדטן מיט דער גרעספער מםירח־ גשפ טוען דאם זייניקע. םיאיז שװעד אויפצודעבענען דאם אלץ, וואס ד״ר ראבאק האט שוין געטון פאר דער יידישעי קולםור. און עד וועם נאך געווים א םך טון. דער געלערנטער איז נאך נישט אלם קיין פעיציק יאי. א״נס איז זינער: אז ער איז דער ליבםיקםטער ב״שפיל פון מין מענםשן, וואס נעמען זייער זאך ע־נםם און פירן זי א־ים םיט אלע קאנםעקװענצן. קיין גרעסערע לויב ־אן גאדנישט געזאגט ווערן אויף עמעצן היינםיקע ציים. ד״ר יאבאק האם דעם שבח בשי פארדינם. י. ב. 0 זיז ןןןןאץימזובזחזמגזו א0וז־*ס״ס1'*ס ־ר**י*דה*י^*ס ־1־- ו*סו$א1זזנ} י<זז**ן?װימו?ס * : ז.״ז *־ותז1ז<4 ס1זו _ ״ <■ ׳/ * ■ / ׳ ■ *ץ זס .׳ י׳ י ־ י י־ ■^י ^/^/1'/■ די איינטריט־קארטע אויף דעם קורם פון ״דישער ליטעראטור אין באבטאנער אוניװערםיטעם, אנגעפירט דורך ד״ר א. א. ראבאק. _פארצאנ ״אחיספר״ (״צענטראל״), װאחמע_ ש. ל. צ י ס ד א ז >1לע װערה ^יז סו בעברער די װערק פון ש. צ. ציטרזון נעמען ארום דריי דורות פו; יידישע שריפטשטעצער, יידי׳טע פערזענצעכקייטן, טיפן און םיצו־ עטן פונם נאענטן עכר. א רייכע נאצעריע פון אינטערעםאנטע טיפן און נעשטאצטן. ״דרײ ציטערארישע דורותי• זענען א שטיק נעשיכטע פון דער יידישער ציטעראטור. עפיזאדן, כאנעגענישן טיט די זייצן פון דער יידישער ציטעראטור פרייז פאר אצע סנ בענרער —.69 נילדן געבונדן אין פראכט־באנד ־—.זל ניצדן י. ' נעכונדן אין צוקםום —.100 גיצדן. אין װאדשע װיילט איצט דער בארימםעד פסינאלאג ד״ר א. א. ראבאק. ד״ר ראבאק געהערט *ו די גע־ ציילטע ״דישע שריפט־ שטעיער, װאם זענען דערצוינן נעווארן אין אמעריקע (געבוידן 1890 אין גאניאגד, ביאליסטאקעד גובער־ ניע, געבראבט געווארן קיין מאנטרעאל, ײען ייאיז אלט געווען א יא־). זיין פביבה פון קינדווייז־אן איז גע־ װען אן ענגליש־פ־אנ־ צויזישע און םיאיז באמת א ײונדעד, ײי אזוי ־אבאק איז גע־ קומען צו ״דיש און י־דישעי ליטעיאטוד, ד״ר א. א. ר א ב א ק בפ־ם :אך, אז ער האט געמאבט א גלענצנדע קאריערע פון א געלערנםן און איז באקאנמ אין אמעריקע פא־ איינעם פון די גרעסטע פביבאלאגן. אין 1912 האט ראבאק געענדיקט דעם פילא־ זאפישז פאקולטעט, דערנאך שטודירט אין דער בארימטער הארווארדער או־ ניװעיסיטעט אין קעסברידזש ביי מינטכבערגן. אין 1918 איז ראבאק שוין געװען דאצעגט פון פסיבאלאגיע אין ״נאיד איםטעדן קאלעדזש״. דיר ־אבאק איז א מחב־ פון א גרויסער צאל ביבער אין ענגליש, איז איבער־ געזעצט אויף אײראפעישע שפ־אבן, אבעד דאם האט נישט געשטערט, אז ־אבאק זאל גלייבצייםיק טעטיק ז״ן אין דער ״דישער ליםעראטור. אין 1909 האט ער רעדאנירט דעם ״קענעדער אדלער״, זינט 1913 באטייליקב זיך אין פא־ש״דענע יידישע און ענגליש־״דישע צ״םשריפטן, זיך פא— נ־מען םים פובליצטיםםיק, ליטעראטור־קריםיק א. א. וו. לעצטנם האט זיך ד״ר ראבאק קונה־שם נעװען אין אמעריקע דערמיט, װאס ער האמ זיך פאראינטערעסיחט מים דער פארווארדאזטער ״דישער אפטיילונג פון דער האיװארדער אוניװערסיטעטס־ביבליאטעק. זי קאטא־אגירמ און בא־ ־ייבערם מיט נייע אויסגאבן. ד״ר יאבאק האט אויך דאם ערשטע םאל א״נגעפירם א קורם פא־ יידיש און ׳ידישעי־ ליטע־אטור אין דע־ גיעסטער פאלקס־אוניײערסיטעט אין באסטאן. מידארף קאנען די דא־טיקע פאיהעלטענישן, בדי צו פא־שט״ן, וואם פאדא געוואגטער שייט דאס איז געווען און ײיפיל מי א־ן אנשםיענגונגען דאס האט געפאדערפ אין א שמועם, װעלכן איך האב געהאט טימ ד״ר ראבאק אין ז״ן האטעל־ציסער אין װארשע, האט דער געלערנםער צװישן אנדעדן געזאגם: — איך גלויב אין יחיד און אין ז״ן בח. די אלע בלומרשטע ״דישיסטן, װאס פא־ענטפעי־ן זייע־ פאסיװק״ט דערמיט, ײאס םיפעלם א סביבה און מיט נאך ענלעבע תירוצים, זענען פשוט בייזוויליקע אםי־ מילאםארן. טאקע דער גלויבן אין יחיד האט מיך אלעמאל געשםאדקם. די ״דיש־באוועגונג, וואם איז איצט אין אמעריקע, איז אמת נישט ק״ן מאםז־באוועגוגג. אבעי איך גלויב. אז די װירקונג פון די א״נצלנע קאן זיין א סך ג־עסע־, ווי מישםעלט זיך פאר. דעד בעסטע־ ביישפיל איז טאקע מ״ן קוים פא־ יידיש און יידישע ליטע־אטור אין באסטאנע־ אונױוערסיםעט. יעדער א״נציקער, וואב ײאלט פייעי געהערט וועגן אזא פ־אן, וואלט זיבעי געזאגט, אז דאס איו א פוסטע פאנטאזיע. סיזענען טאקע געווען גענוג שטעױנגען, אפילו מצד ״דן אל״ן. די אמעריקאנעי צױניסטן זענען א סך פא־ביסענערע העביעיבטן, ווי אין איידאפע און סיהאט געקאסט גענוג מי, ביז די באםטאנע־ ״יאנגעמען היברו אסא־ ם״שן״ האט מסביס געװען צו :עמען אויז זיך די אח־יות פאר מיין קוים. אבע־ קויס איז א״נמאל די װאנט אדורבגעב־אבן, ג״ט שוין אלץ א־יפן נלייכן וועג. ביהאב איצט באק־מען א בייוו, אז דעי קודס װעט פא־געזעצט װערן אויך דאס קומענדיקע יאי 1931, און די סא־- אינטערעסירונג וועט געװים ז״ן א גרעסערע נישט בלויז די יידישע פ־עסע חאט זיך וועגן דעם גום אםנערופן, נאר אויך די ענגלישע.