Literarishe bleter · 1930-12-05 · 49 (5.12.1930) · p. Seite 932

4?'םסר$ו-'שס 3?3ססר נ*ם. 49 (3¥4) זײס 932 אפישידטע תזלז; און יזי װײזעגפרײנט האט פארדינט די דןזזיסע אויפטערקזאמיןײט, איז לײכט פעםטצושמעצן, יװען מען ווארםט א יאיל, אוי,? רי פארשײדענע טיפן, .־ועצכע זעגען א&סאטאטהאפידט אין רעם בוך. עס איז א נאצערײ פון םענטמן, נעשאסן דורר אײן;רויטן טענטשיל)ענער, דזדך א שעסעד־קינסםצער זײער פ״ן נעשיצדעחט איז ראם סאפיטצ װעגן דער םאר- בינדינג צװיש•; ײוני און זײן פאטער, דעם אהטיאל פיציפ װײזענ־ פי״נט. ־אב .דאזיפע ׳פאפיטצ, אזוי אויך חאם סריערד״קע װעגן זיין םוטער, איז אן אויםנעצײ&נטער צושטײער צו דער געשיבטע פזן ײדי׳טן טעאיזער אין אײדאפע ד׳ער אאנעסײנער אײגחרופ פון אשעראװיטשעם ׳טך, אפגעזען פון די אײגיקע הצײנישײמן, אויף לועצכע איך האב אנגעװיזן, איז די ראזיקע ערשטע טאנאנהאפ״ע װעגן ײ:דישעאקטיאר;,אז״ערערנםטע אדן נעצחנגענע ארבעט און אדאנק דער פציםיקער שפ־אך, טיט װעצכע א״בעדאװיטש איז באעאנקען, איז דאם בוך צוט־יטצעך אפיצו פאר צ־יענעל װאם האבן נישט קײן םפעציעצע יאצױננ צום מעאטער עם א־ז אן איגטעירעםאגט צײען-בוך יװענן אינטערעםאנטע סעננזשן. אשעראװיטש האט פוצשטענדיק אויםנעהאצמן דעם עקזאסען א׳ן עס ציגמ אויף אים א חוב גאר בקרוב אוינז צו געבן מאנאגרא- פיעס װענן די אנדערע קאדיפעען פון דער ״דישער בינע; אדצער, מאניצעסקא, ציפצין א. >< א חשיבער גאםט אין ווארעע חזל ראנאף, אײנער פון די הויפם־רעדאקטארן פון דעם אםעריקא־ נער ״פארוועחטם״, מאבם איצם א ׳םםודיע־רײזע איגער גאנץ א״ראפע, ווו ער וועט פארברענגען א לענגערע צייט. די טעג איז ער נעקוכעז ק״ן פוילן *ו באקענען זיך םפעציז״ו םיט דעס ײדי׳םן לעבן דא. מיר באגריסן הארציק זיין קופען צו אונז. קײנ׳ער איי ני׳טט אזוי צוגעפאםט פאר דעד דאזיקעד םיםיע, װי דער ערנסטער און בנעיםותדיקער ראנאף. זיין ערו־ דיציע, ז״ן װיסנ׳סאפטלעבער צזנאננ צו באהאנדלען פראבלעםע;, און דערצו זיין ווארעס האי׳ן פון א ׳״די־טן ׳םאציאליסט, ײעלכער איז אר־ גאני׳ט װ״ט פון די פארגל״װערםע דאגםאטי׳קער, איז די בעסטע גאראנטיע. דאס ער װעט זעען דאס ײד״טע לעבן אין פוילן אין דעם פולן אוספאנג. חלל דאגאף פארט נאנ׳ן פריײאט (ני׳טם עד איז דער פענט׳ג אנ־ צונעמען אפיציעלע?ולירוותן), דאך וועט זיין רייזע זיכער ברענגען א דערנעענטערונג צווי׳טן דעם יידי׳טן בוילן םיט דער י״די׳טער אפעריקע. מיר באגריםן אין ראגאפן ני׳טט נאר דעם ערנסםן ז׳טורנאליסם, נא־ אויך דעם וואגיקן ליטעראם, וועלכער תאט אר״נגעםראגן א פ״נעם טו־זס״ער אין דער יידי׳טער ליטעראםור. ז״ן לעצט גרוים ווערק ״די נע־טיבטע פון די פאד״ניקםע ׳טםאםן״ — א סאלידע ארבעט אין 5 בענד — איז אויפגענוסען געװארן םים פאג״סםערונג, םײ פזן דעד ײדישער, און םיי פון דער אלגעםיינעד קריםיק. װי אזוי כ*ען האט נישט נעשפיצט, תעםצערן איז דאס ינ־שט;עפעצן נע־ואדן״. לאקענן א*ז ׳־יכטיק אשעדאװינדבעפ חנתה, אז קעסצער האיט ז־ך נעפאבט פא־ א טעאב׳עד, וראס זאצ שוין שט״ן אויף די אײגענע פיב, נישט ע־ זאצ זײן דעד יסדיד-צײנער <אז קעםצעל איז געװען א ג־ויפע־ ק־נטטצע־ א ש־ישפיצער טיט א ׳רייכע־ אינמואיצ״ע א־ן האט נעקאנט באנײטטעין ט־ט זײן שפיצן, װערט נאנץ קצאי פ־ן אשע־אװיטשעם בא־אקטע־יזידן דעם אופן, יװי אזוי קעסצער האט פא־קע־פעי־ט די ראצ;, טיט װעצבע ע־ האט זיך אזוי בא־יטט;עטאבט. עס א־ז רעד־בע־ זיבער אז װען א שוי׳טפיצער פון אזיא?אציב־ ׳ואצט צ־נעקוטען צוב ײרישן טעאטער אין דער צײט פון כעבע־ע. ־יינע פיעבעם, װו ר• האנדצוננ און די כאי־אקטערן זאצן ז״ן קינםטיע־יש נעשיצדע־ט, װאצט ק־&סצער פיצ ׳טעד;עשאפן. ז״ער כאראקטעריםטיש און װערמפ.־צ פא־ן טיפ קעשצער אצם טעגטזש אין אתטיא־ זענען רי מײנוננע;, װעציכע אש־עראװימש ב־ענגט פין קעבצע־ן ,װענן אקטיא־ן, ז״נע ש־הת-חוצי;, דע־ אופןװי אזײ אט דער.־אז״קער פריומיטװוע־, אבער פיצנדיק׳ער, טענש׳ט תאש באג־יפן ד• װעצב/ ז״נע טשצ־ס און ב־צדצעכע א׳יסדר־ק;, זײנע טענ־ת ויענן פ־בצ״קוב, װענן ־.־אטזאט־־נן און אויך רער ארט ױי אזײ קעברע־, נ״סט קענענױ־יר, זײנע ראצ;, האט פארט פאמע׳מטעצט דעב נײט־קן ט־פ אין א־־יסגעבראבט די האנדצוננ, אפמ אן װעיטער אשע־אװימש נ־יבצימ זיך א׳־ך אין די דידעקטע ביבות, װעצכע האבן צ׳געב־י־ט קעסצעדן צוש טעאטע־, און זײער נעצונגען צײנט ע־ ־א אצ־ ״ב־־ ־־נ־צ־: קעסצע־ס א־״מנײן א״בער .— נאסן אצב פע־צעל ח. חה) און שפעטער רעב טעאטראצן עפעקט פ׳ן די ־רש׳ת בײ ־י ט־ביאנע־ן ןז. 52>. אוי־ רע־ דאזיקער סדאנע װאצט אשיע־ א״ויטש געקאנט נעפינען נאך טעי פרט־ס אין קעםצערס םטטזוארן, װאכ האבן זיך גע־־־תט אין נװ־יאדקער ״טאג״ (7 יאניא־ — ןןן טיע־ץ 117*1). ד׳יח־ זײ ײאאמן אויך פארםוצט נעו״א־ן אײגיקע בצזיזן אין ־ע־ שו־שפירע־יש׳ע־ אנטװיקצוננ פון קעםצעה אין דער אצטעד א ש׳א־, װאס אש׳ע־א׳ויטש תאט גישמ נענוג באצויכטן דעם פע־׳א־ פ־ן קעפרע־ם נאסם־אצן אין אײראפע. ער, דער דעסאצמ ג־עסטע־ ײ־יש־ע־ ש״שפירע־, תאט אװדאי נעצײ׳נמ נעװיםע האיפ״ ניננען איי־ ז״ן שפירן אין אײראפע עכ איז אײך צחצוט־ן נישט ־ע־טאנט קעסרע־ב אימגעצונגענער פ־װו צו שפיצן אויױ דער ענגצי־ מיני •װײזענפ־״נטם טאנאקדאפיע הייבמ דער מחבר ארײן אן טיט א תתנצצות, אז יביאװ נאך אפשר צו פ־י צו שרײבן אזא ביך ־וענן א יזננן שוישפיצער. אבע־ תאצמנדיק, אז ט־נך א־בערג־־; צ• ־ע־ עננצ־ש־ע־ בי׳נע א־ן ־ע־גאך צום פיצב, איז ,װײזענפריינט אװעת פין ײ־ישן טעאטע־, תאט אשע־אװימש נעוואצט אפ׳טאצ;, װאם װײזענפ־ײנט תאט נענעבן ־עים ײדישן טעאטער און װאם װעט ־־ ״־ישע ביניע פא־יצירן טימ זי־ן אװעקנײן. ב איז נאך נישט אויסנעש׳וצאסן, אז װ״זענפרײנט זאצ נישמ צי־־ק ותי־ן א ״ד־ש־ע־ אתטיא־ אבעי אצנפאצם איז אשעראװימש גע־עבט, אז אן אפגעשצאסן תאפיטצ, א תקופה, ב־צדעט װ״זענ- ב-־״נטס ביז א־צטיק שפיצן או׳־ז דער ײריש׳&ר ב־נע. ד־ טאנאניאפיע פון ,װײזענפר״נט איז מיט;אדנישט׳ צונויפ- נעב־נרן טיט קעםצערפ, אח׳ץ אפ׳ער װאס א׳שעראװיטוב דערצײצט א׳נז, אז קעםרע־ איז געװען רער ערש׳טעד, װאם האט אנעריקענט אין אנגעװ־זן אײ־ טוניכ טאצענט (י. 184) און (דאם איז שזין נאר װיכטיק), װאב א״ך טוני װ״זענפ־ײנט איז א פארביטע־׳טער, נישט- גוט געשטיכזבער (זז. ס—54נ). אבע־ זי״ענדיק סער קוצטורעצ פון קעברערן, האט װ״זענפר״נט אויך די טבע זיך צו;ר־בצען אין זיך. נאנץ אפט איז ער אציין מביפק אין זי־ן טאצעגט (4 216). בעת באראקטעדיז־דנריר, דאס שפיצן פון קעסצערן זאנט אשע- ־א׳ויבש דער עיקר ארוים ז״נע איינענע מיינונגען, באזירט ער דא מע־ א״י די מײנוננען פון פא־שיידענע יירישע קריטיקער, אבער רע־ או״פמערקזאטעד צ״ענער װעט צײכט באסעקן, אז די אצנעמײנע ט״נ־נג פין דער קי־יטיק ןזז. 198, 203, 032) איז, אז װיתענפרײבט א־ז א טײםטער א־־ף דעטאצן. פארקערפערט או־םנעצ״כניט, אויף אן עבט-ש־עפע־י׳בן א־פן, עפ־זאדן-־אצן און כאהאקטערן, װעצבע זענען נאי־ טײצן פון ר־ע־ פיעםע, אבער נישט די הו־פט־פיגורן פון דער פיעבע. אװדאי א־ז עם א גדויםע מדרגה ארויםצושמײגן הװקא אין קצ״נע ראצ;, צו ציען אויף זיך אויםמערקזאטקײמ אק די נישט-