Literarishe bleter · 1930-12-05 · 49 (5.12.1930) · p. Seite 933

זײס 3ג׳ל ל'30ר]>רישס נלעםעד גזם /344)* םוז וואד צו וואד סעאסטר און קונסם ןןןן אין ״נאײוןיסגדצי״־טעאטעי־, דער ײדיזועי רעפרעזענבאנ״דטעאטעי, װעדט אויפגעפירב דוד כעיגעלסאנס ״דער צוייער״, — רעזיגי פון דור ד״עימאן. די הויפט־יארע פון טויבן — א. באבד בעת״ װאס האט זיך באװוסמ געמאנבו מיט זײן פיענציקן •ספילן. — נאך דעם ״מויבן״ װעדן זיך אנהויין די גאסבדדפילן :י*ן דער באוװנמעי־ א־טיבמין לידיא פאבאצקא זי װעמ א־ויס־ טרעםן אין איר רעםערטואי־, ווי אויך אין א 2 נײע פיעסעס. ןןןן ״•י באוװטטע־■ ארמיסט פ. בא־־אטאװ װאט האט הייגםיען זומער געיטפידם מיכ גרויס ע־־פאלג אין װאר־טע, האט *נגעהויבן צו גאכט־ ראלירן אין לןןדזע־י ״שידהארמאניע״. ע• איז ארויסגעטיאטן אין ״סאטער און אין ״הינקע־ מאן״. ןןןן די ״װילנער טױפע״ (אנש מ. מזאה) •טפילם אלץ אין װילנע. צו די פר־ע־דיקע פיע־ םעס איז ציגעקומען ״טלומ־עלינמס ״יטװער צו זײן א ײד״ ןןןן די א״גענטינעי ליטע־ארייטע מ־טפתה איז צוס־ידן: א פיעסע אין ײדייטן טעאטע־ פון אן אײגענעם ד־אסאטורג און פון אײגענעם יידי״טן ארגענםינײטן לעבן — א פיעסע פון ״טמואל גלאזע־־מאן ״זיםיע גוי״ אין דע־ אויפפירו׳גג פון םעמועל גאלדינבורג. די פיענע איז עכ אויפגענומען געװארן דורך דע־ בוענאס״אײ־ע־ סער ײדייטע םיעסע. לנבוד דעיי־ אײפפי־ינג איז פאיגעקומען א ״לענטיט״, אין װעלנן ס'ה>>ט זיך ענאס־איירעם. ״מיט דער אויפשירונג פון ״ט. גראזעי־מאנס פיענע װעיט אנגעצײננט א װינ־ טיקע דאטע אין א־גענטינעי־ יידייטן טעאטעי־ לעבן. דער ײדײטער עולם װעט זען פון דע־ בינע א ־עאליסטײטע פיעסע פון אײגענעם לענן, פון א־גענטינע־ יידי״טן דא־פפ־לעבן״. ןןןן נאך דעם ״קארגן״ האט זיגמונט מויקאװ אויפגעפירט אין ״ריגער ײדי״טן םיעוט־ם־ טעאטער״ ־טדום־עליבמס ״טוביה דע־ מילכיקע־". די ״אלע פ״ן טוביה האט גע־טפילט ז. טורקאװ. ןןןן אין א יײ צײטונגען איז איבערגעגעבן געװארן א ײמא־ידיעד״ אז אין אמע־יקע איז גע״טטאיבן די באוװםטע זינגע־ין איזא ק־עמע־ עכ איז געװען א טעות — עם איז גע״טמא־בן א ײדישע ארטיםטין אידא קרעמע־. איזא ק־ד־ מער איז געזונט א*ן זי טרעט איצט א־וים אין אמע־יקע בזיט;י־פ*דג אין אי־ע געזאנג־ ק$נצעי־מן. ןןןן קײן נױ־י$יק זענען צוריקנעקומען פ-ן זײע־ע גאםמ״טפילן אין אײדאפע די ארטיסםן בא־יס ט#מא*טעװסקי, לוסי און םײטא גערמאן. זײ האנן אין *טמועסן מיט צײטןונגס־פא־״טטײער איבערגעגעבן אײנד־יקן װעגן דעם ײדי״טן טע־ אםער־לעבן אין פוילן. דער ג־וס >ןבעי איז אביסל # פאר״טפעםיקםער און דעיײבע־ ני״טט קײן ריםםיקער םים די איצטיקע פארהעלםעני״טן אין מעאםער־לעבן ר ע ר. נ ח ס ן ס י י ז י 7 םארענדיקט אין זאץ און װעמ דעריטײנען אין פארלאג ב. קלעצקין. ןןןן עוזר װאריטאװסקיס ־אמאן ״יטםוגלארסי/ װ*>ס איז אין ײדי״ט דער״טינען אין עםדענע אויפלאגעס, איז נײטם לאנג איבערגעזעצט גע־ װארן אין העירעײט דורך די. יעװין א־ן איז דערעינען אין תל״אביבער פאילאג ״ממה״. צו־ ריק מימ א 2—3 יאר איז ד>ןם װערק דער־ ״טינען אין מ#פקװע אין א רוסי״טער איבערזע־ צובג. ןןןן לויםן סדפטער םון װאר־טע, איז אויך אין װילנע פארגעקומען א דיפקופיע־#װנמ אי־ בער ח. לײ׳װיקס ״גולם״ אין ע־זאםענהאנג סימ דער אויפסירונג סון דער ״װילנער טרופע״. סזענען אין אװנט געװען אנ#נסירם ד״ר מ. װײנרײך, ״ט. דרײער, א. מ&רק און נײסה עפ־ ״טמײן. וש לכבוד דעם 50־טן געבוירנטאג פון בא־ קאנטן ײדישן עריפט־טטעדער אין אמעריקע א.־ט. זאקש איז פון דעס זאקם־ױנילײ־קאםימעט ארויסגעגעבן געװארן אונטער דער רעדאקציע פון ב. צ. גאלדבערג א זאסדב־ך ״־טמודיעפ אין סאציאלער װיסנעאפט״. ןןןן אויף א נאװיכע רדיפוח אויןי דער ײדי־ט־ װעלפלעכער יסול אין פוילן. די צ. י. ־ט. >ן. גיכ איבער װעגן יטװע־יקײטן, װאס װערן גע־ מאכט דער :♦ן־־סאלער א־בעצ א״ן :א־מאלן לעבן פון די ײדי״טע ״טולן אין װיסאקע־דיטעװסק, אין פינסק און אין ־טטוט״טין. אנ־טטאט העלסן און כובסידירן — ־טטײנע־ אין װעג, מניעות, װאס דאזן נײטצ לעבן די ״טילן. ןןןן מ>ןריס װיגנרטעװםקי װערט איצט אלט 75 יאר. מא־יס װיגט״טעװסקי, ז§דע־ װי ער װערם אנגערופן זינט סיל י&רן, דער ״זײדע פון דעס ײדי״טן סזזציאליזסי/ איז געװען טע־ טיק אין ^דיטי׳־-־געזעד־טאפטדעבן לעבן און אין דע־ ײדי״טע־ און העברעײטער ליטעראטור אייער 50 י#־. דעס לעצטן יא־ ה*ט די ״פרײ־ הײט״ ארויםגעגעבן 10 בענדער פון פ>זריס װױט״טעװסקיס ״טריפטן, װ#ס נעמען ארום זײנע לידע,־, דראמען, ארטיקלען, פעליעטענען און זכרונות. ביז דער לעעטער צײט איז מא־יפ װיכ־ ם־טעװסקי געװען טעטיק, אבער די לעצטע 2 י*%־ איז ער פאראדיזירם, קאן ני״טט רעדן איז ה*). ני״טט ״טרײבן. א קראנקע־ געפינט ער זיך בײ זיך אין דער הײם׳ אין נױ־יןןרק, און װײזב א־ויס א לעבעדיקן אױטערעס צו דעם ײדי״טן לעבן און צו דע־ ײדי״טער ליטעדאטור. ן״ן דער ײדײט־אמעריקאנעי געלע־טער £־>ןפ א. א ראבאק איז איצט *נגעקומען קײן װאר־ ״טע, וװ ער װעט האלםן א רײ סןןרלעזיכגען װעגן 6סיב>)ל>ןגיע אין פראפעסארן־קלוב בײם װאר״טעװער אוגױוערםימעט. £־אפ. א. א. רא־ באק קערט זיך איצט אום סון ענגלאנר, וװ ער ה$ט אנטײל־געגומען אין דעס 7־םן אינמער־ נאציןןנאדן קאנגרעה פאר פילאזאפיע אין אקם־ נו#רד. װי סיאיז ב&קאנם, איז פ־אפ. א. א. רןןבאק דער גרינדער סון דער ער״טםער ײדי״טער קאםעדרע אין אמעריקע. ער איז ״טטארר פא־־ בוגדן מים דער ײדייטער קולטור, הןןט פאי־ עפנםלעכם אויך אין ײדי״ט רײ ארבעטן װעגן פרצן, ״דישע םילןןלןוגיע און פןןלקלאר. די ײדישע װאחסע וועט האבן די געלעגנהײמ נעענ־ םער צו באקענען זיך םיםן חשזבן גאסט.?י״עראסור און קו7סור ₪ אויף דעם צוריקװעגם פון אמעריקע האם זיך זלמן ר״זעז *)פגדטםעלט אין לןןנדןןז און פאייז, וװ ער האם געפירמ אן אקציע דמובת דעם ייד. װיסנ״ט. אינםםיםום. ןןן אין העברעײטן ״קרית ספר״, ניבליאגרא־ פישער קװארםאלניק, דער ארגאן פון דער נא׳ ציאנאלע־ ביבליאטעק אין ירו״טלימער אוגיווער־ סיטעש (7, גי) איז פארעפנטלעכם א גרעסערער ארמיקל *־ן אברהם יערי װעגן זלמן רײזענה ״לעקםיקאן פון דער ײדישער ליםעראםור, פרעסע און פיל^דאגיע״. א. יערי שמעדם זיך אס אויף די גרויסע פארדינסטז ס<ן ז. רײזען, װאם האט אדײנגעבראכמ אזא װיכםיק װערק, און עי װײזם *ן אויך אויף א רײ חםרונות אין װערק. ןאן אין תד־אביב איז דעװטינען אין העברעיע ״א יאטאן אן א ליבע״ םון רתל פ״נענבערג א. נ. ״דטנתים״ (צו צװ״ יאי). דער ראמאן האמ זיך הײ־יאר געדרוקם אין המ״טםים אין וראר״טעװער ״מןןמענמ״. ןןןן םיאיז דערעינען א גרויםער ױבילײ־נומע״ פון ״ט#סא׳ט*װער װאככבלאמ״ (צו דער צװײ־ יאריקער עקזיסםענץ פון דער צײטונג). אין נומער ארםיקלען, לידע־, דערצײלונגען, פעעמע׳ קאיעם&סנדעכץ, ביאניק, און א ־ײ א־םיקרעו״ נ*םיצן צו דער גע״טיםטע פון טאסא״טאװ. ןןןן די זעצער און מימארבעטער פון נױ״יא־״ קער ״פןןרװעדטס״ האגן געפײערט דעס 70־טן געבוירנםןןג פון דעם ער״טםן זעצער פ.־ז ״פאר־ װערםס״ ױסף ,־עזגיק. קנאפע 34 יאר ארבעט י. רעזניק אין ״פןןרװערםס״, פון ער״טםן םאג אן פון זײן דער״טײנען. י. רעזגיק איז געװען אםאד א רעװאלוציןזנערער םוער און געװען פא־' ״טיקם אין סיביר. ער איז געװען אײנע־ פון די ןןנםײלנעמער אין דעס באוװםטן יאקוםםקער באווזופנםן אויפטטאנד. פון 1893 איז י. רעזניק אין אמעריקע. ןןןן װ. לאצקי־בערםאלדי האט ארויםגעגעבז א ברא״טור ״די ײדייטע לאגע אין מזרח־אײ־אפע און דער אויפבוי *״ן א״י״ (אויפן כמך פון די נײסםע סםאטיסטיט־עקאנןןמײטע ידיעות). ןןןן ״טמואל ראז״טאנסקי קלאגט זיך אין דעי בוענןןס־אײרעסער ״אידי״טער צײםונג״ אויף דעס ״פא־׳טדן^פענעס סעזןןן אין דער ײדי״טער קולםור־ ארבעם אין ארגענפינע״. עם װערן ני״טם א״נמעי־ גענומען קײן ״טום ערנסםע פ־וזון צו איגאניזירן װאס סיאיז אויפםוען למונת דעם ײדײטן בוך, דטובח דער ײדי״טער קולטור. ״דער נאלאנס פון יאר קולטור־ארבעט איז א לײדיקער... פןלן די דעצםע אכמ יאר קולםור־ארבעט אין בועגאכ־ אײרעס — איז אפ״טר נײטם בדויז אין בוענןןס־ אײרעס — איז דאש בדאם 1030 דאס לײדיקסםע און ד#ס )?רעמסםע״. ןןןן אין פארלאג ח. יזיטןןזע דרוקן זיך פינף נײע בענדעד פון ד״ר ח. ז״טיםלאװסקיכ װערק. עס װעלן זײן די בענדעד 11—15 פין זיטימ־ ד*װסקיס געזאסלטע װערק. ןןן עס איז צזוין אויסגעזעצם א נרעסערע דערצײלונג םון פי״טל ״טניאורשאן ״ײדיצזע נקםה׳/ װןןס װעם דערטײנעז איגגיבן אין קלעצקין־פארלאג. וװ װ. גאכמנזמנס גרוים פוך ״*וינםעליגענט, קו&סם און קינסטלער״ ווערם די נאענטסטע װןןכן