Literarishe bleter · 1930-12-05 · 49 (5.12.1930) · p. Seite 931

?יסעדיסדייש^ ב?סססר גזס. 49 (344) 4 זײס 931 * *ארוואנדלט דאס ײד״עע םעאםער אין א בילירן תיעםל א־ן היצ א■ די טראדיגיע *ונם אלםן ״םוראנאװערי' םעאסער. אנעטאט דעם ־אכופויצילטן און עאדנברענגענדיקז די־עקםאריאם. •דאסן א םוםטער־טעאםער פא־ דער פראװינץ, װעלבער יאל ״ין בבח, ם״ דויבן גוזאסענישטעל סונם אנםאםבל, םײ דורבן רעסערשוא־, סײ ד־רך דע־ אויםישטאטונג, םײ דורך דעד ארדנונג, ג• ־עסרעזענטי־ן דאם בע־ םע־ע ײד״טע םעאםע־ אויןי דעי פ־אװינץ װען אזא טעאםער, ײאם וואלט געײען א ם־סטעד סון ע־נסטן טפילן און ארדנ־ננ, װאלט איננאנגן אויםנעחאלטן נעװארן דורבן פא־״ן און געא־בעט אפילו מיט דעפיגיט. וואלש עב נא־ דע־ א־טיםטן־עע־פע־• •טאפט בבוד פאו־טאפט אזא ״םוםטעי״־םעאטע־ וואלט קולטיווייט און דעיצוינן אן עוים און במ־לא פא־לײבטע־ט די אויפגאבע פון אנדע־ע טרוסעם, ײעלבע זע־ נען נײטט איירטטאנד זיך צוציסאבן צו די אויםנערעבנטע באדיננוננעך זענען אבע־ בבח צו פירן א זעל־בנדטטענדיקע עקזיבכענץ צי סיםן *ונעםען די איניציאםױו ב״ נעניסע, פאבמענערישע טעאטער־סירעח צי םיםן דיםברעדיםירן דוזם יידישע טעאמער אונסערן כאנםל פון פבלומר׳טםן פארגעזעלשאפםלעבן עס?1... זונםערעסאנם, ווי דאם װאו־טעװע־ ״ד״טע רעסרעזענםאנץ־טעאטער װאלם אויםנעזען, ווען דער דירקטאריאם װאלם עם ארונטערגענומען אונםער ז״נע פליגלען... אפיטר חאלם דער דירעקטאריאם *אר א דערגרײבונג דאב •טאפן אונםערן נאז פונם װאר׳טעװער ״רעפרעזענםאנץ־םעאםעד״, א נײ קאנקורענץ־ טעאםעד, בדי אונטערצוגראבן די ערןזיםטענץ פונם א״נציקן, טיט אזוי פיל ׳טײערע םי גע׳טאפענעם, בעםערן ײדישן םעאםער אין װאר׳טע?! צי גים מען זיך אין ארםיםטן־פאר״ן ני׳טט אפ קיין דין וחשבון, אז אזעלבע ״םעםאדן״ פירן צ־ם אונטערגאנג פונם יידישן טעאטער, — אז מים אזעלבע ״רעסארםען״ װעם סעז נישט הויבן דעם פדעםטיז־ט פ׳ן דער ײדישער ארםיסטן־ארגאניזאציע; אז די ,,רעטארסען״ דארפן גײן אין גאר אן אנדער ריבטונג? קודם־בל: א^טאפן דעם דירעקטןןריאט, וועלכער ז? ס ן זי?3עדזי77ייע/גי7*י^דק מ. אשעראװיטשעם מאנאגראפיע װעגז צזרײ ײדישע אהטיארז ׳עטייז-קעננװארט — די ײןזנןזנ־אפיע װענן װײזנפרײנצ; איז בא־ דײטנט בלאםיער װי װענן קעסאער;. רארט ר.ןזט א־בע־אװײ-דע נעקזזגט רעדן סימ א געעפנמ טײל א*ן דא חאמ ער גערעדמ אויף אונטער׳עטע טענער א׳עעראװיט׳ע תאט זיך נײעט באנונננט צו נעבן א מרוקענע ביאנראפיע. ער ת$ט *רו־םנעישײלש פון די יארן דאם לעבן םון דעפ אקטיאר און מענט׳ע דוד סעםלער ער באטיט זיך רערייער איב פםי־ באלאגיש צ.י פאר׳עטײן און בויט זיך אלײן אויך א טעאריע, װעלבע שטיצט זיך אויך פאאננריקע יסודות: 1) קעסאער איז נעװען אזו־ אויםגערענט און בײז, װײל ער איז נעװען א מאדיס אויף נאטירלעבן טאן און װײל ער האט פײנט נעהאט ׳בלעכט יבפילן, ׳בלעבטע פיע־ סעם און א ני׳טט-דערצוינן פובליי^יס. (״. 42, 73 און 125, 2) קעםלער תאט זיך געפאסט פאר א פעםט־אװעקנע׳בטעלטן טעאטער מיט טדאריציעם, ני׳שט ער זאל זײן דער בויער און דארפן לײדן די חבלי-ליידה (זז. 83, 34, 42). זײן טעאדיע באגרינדינט איבעראװ־טיב מיט פיל פאקט; או; עפיזאדן, װאס ניבן א רײך בילד פד; נאננ או; די אנטװיקלוננ פו; ײדי׳ען טעאטער עס איז א; עמםטע א־ן מיזאמע ארבעט צונויפצי- קלײבן אזויפיל פאקט; או; זיי אזוי סיסטעמאטי׳ט צונויפנלידער;,אז ז־י זאלן ׳צאפ; די פיגי- פ־; קעסלעד;. אבער פ־; איצע־אװיט׳טעס בוך אלײן איז פא־א; פ־ל אפצ־פ־ענ;: אזוי זאב״ ער (או״' ז 30). אז קעשל׳נד תאט פו; זײ; מ״־טער געה־׳סנט ג־טמוט־ק־־ט א־; פ־ן ז־־; פאטינ בײזק־יט. אלזא, א־ז דאך ד־ בײזק״ט א ־.־י׳עת-זאך בײ קעס- לערן א.־; נ־־עט א־ויסנערופ; צ־ל־ב אנדע־־נ ס־בות או־ף זײטל סן רעדצ״לט אעעדא־ו־ט׳צ, װי װ־לד קעםלע־ איז נעװע;;אך א־ן חדר או־ף ז. 51 דערצ״לט ער װי קעסלער פלענט מ־ט גאל א־בערק־ומע; ד־ ׳עלעכט־ע ׳סטריכן, װאס ער האט געזען ב״ מ־ננט־סן און דע-־בי־ פלעגם ׳נ־ זאנ; ז־ין יעפעטער באר־מט-נעװאדן װערטל: ״נעת־נעט זאלן זײ װער;״. קעםלעד אל־י; א־ן ז־־נע מעמ־א־ל דערצ־ילט, װ־ אזו יער תאט ז־ך אמאל (־אכט ז־ך) א־־ף א מארק נעכאפט װ־ל־ ׳עלאנן און אז ער איז אנגענאנגען אלס װ־לד־נ־ און ׳על־נגעד און דאם אלץ א־ז דאך פא־געקומ־נ;, אײדער קעסלער א־ז געװאר; א; אמטיארן פו; דעס אלעם דערװ־נקט זיך דעדיבער א םםק, צ־ קעםלע־ א־ז טאסע ני׳עט בטבע געװע; א ׳עלעכטער, א; אנגעװײטיקטער, א; אננעכמורעטער. און װי ער האט נאד נעתאט די נעלעגנה״ט או־ס- צורר־ק; ז״ן כעס, האט ער עס נעטון. אזוי דערצ״לט אונז א׳עע־ ראװיט׳ע (>. 57), אז בעת ק־נםלער האט (נאך אײדער ער א־ז געװאר; א פראםעםיאגעלער אתטיאח צוגויפנענומען א גרובע בתורים א.־; טײדלעך און מיט זײ נע׳טפילט ליבהאבער-פאר׳עטעלובגען, האט ער די יעפילער אויםנעטײלט א שך צרות: ״װאס מען האט ני׳עט נעטון, ם. אשעראײיטש — דוד קעםלער און םוני װ״זענפר״נמ *ײײ דורות יידיש טעאםער, ניו־יארק, 1930. ס. אשעראװיטשעס ביוך איז אן ערשטליע. נישט אן ער׳עטליננ בײם טחבר. אשעראװיטש תאט שוין ארויםגענעבן מערערע ביכער. אויף א באניזעט לבבוד דער דערשײנוננ פזן .דאזיקן בוך, תאט מען אגגעגעבן א ציפער: 14. ז״ זענען םון פארשײדענע מינים: איבער- זעצונגען און אריגעעלע רערצ״לונגען. אן ערשטליגג איז דאם בוך אין אונזער ל י ט ע ר א ט ו ר. טיר האבן אין ײדיש םאנאנראפיעם װענן ײדישע פערזענלעכ- קײטן אין דער פאליטיק, םינאנם, געזעלשאפטלעכק״ט. מיר האבן מאנאנראםיעם װענן ײדישע יטריפטשטעלעד, אפילו װענן מאלער, װאם זענען ײדיש בלויז לויט זײערע פעםער אדער לויטן פלפול םון זײערע מפרשים. אבער װענן ײדישע שוישפילער, װענן אקט־אר;. װעלבע תאכן פארקלוגנען די װעלמ מיטן ײדישן לשון און א־בער- נעשאפן אונוער ײדיש לעבן אויף רי ב־נע-ברעטער — תאבן םי־ ביז איצט גישט נעהאט קײן אײן בוך. דא און דארט זענען צעװאחפן ארטיקלען, זכרונות, שטריכ;. א״נדריקן און כאראקטעריסטיקעם ײענן די ברעםערע פערזענלעכ־ ק־יטן אויף דעו־ יידישער בינזב — צעשפרײט און צעזײט אזו־ װ־ ז״ אלײן זענען געןװען בײם לעבן. אבער אײן גאנצעם װעגן כאט־ע אײן ײודישן שוישפילער האבן מ״ו־ ביז איצט גישט געהאט. אשעהאװיטש חאט גענומען אויף זיך נישט קיין לײכטע או־פ- נאבע — צו זײן רער ערשטער גײער אין א נ״עם װענ. זענען דאך אויף אלע געביטן פון ליטעראטור אין ײר־ש שו־ן םאראן אויסנעטראטענע זוענן, אבער דער װעג םון מאגאנדאפ־עם װעגן ײדישע שוישפילער איז נאך נישט קײן אײםנעטראטענע־ דאם בוך איל נעװ־דמועט 2 אקטיארן — דזד קעכלער און מונ־ װ״זענםרײנט. אײנער (קעסלע־) — א פארענדיקטער, א פא־- שטארבענער, אוגטער װעמענס לעבן און טעטיקײט מיקאן שוין מאכ; א סך־תכל. דער צװײ׳טער (װײזענפרײנט) — א ױנגער שוישפילער, װאם תאט ערשט אויםגעבליצט, װאס איז לויט זײגע יארן נאך נא־ נ״, נאר בלויז אויםעדלעכע םיבות (זײן טעאטראלע משפחד.) האב; נעבהאכט רערצו, או עו־ האט שוין הינטער זיך א קאריערע, אבע־ װײט נישט קײן סארענריקטע, און דעריבער איז װעגן אזעלכן צו םר־ צו שרײבן אין זעלבן סאדנעם װי,װענן קעסלערן. שאקירט דאם טאקע, און דער מחבר אלײן םילט עם אזן ער פארענספערט עם דערמיט, װאס ער תאט א ספעציעלע ליבע צו די דאזיקע צזױי שו־שפילער. אװדאי איז עם א גרזיםע מעצה, װען מישדײבט װענן א זאך. צו װעלכער ט׳םילט א באציזננ, יאבער רעד מחבר אלײן װערט באלד