Literarishe bleter · 1930-12-05 · 49 (5.12.1930) · p. Seite 930

?יסעדיאדישע ב?עמעד ג?ס. 49 (*34) ז״פ 930^ פל־־־אג פארן טעאטר *) דער, װאס שם־ים אויך אין םחירה סינוו רעגולאטין פונם ״דישן ארט.־ פאר״ן. אנשםאם צ•■ דעדהויבן דעפ מנב פונם ״ד. פעאטער, װערם ער דורבן די־עקטאריאם אל״ן דערפירפ צום היפוכדיקן. דער דירעקםןןדיאפ, װעלכער האט זיך געשטעלט פאר א ניל נו באקענזפן דעם שונד, פראפאגירם אים נןןך. דייעקטזןריאט־טדופעס שפילן נאך ה״נט ״װ״סע שקלאפינם״, ״לעננוע ט-״םטן", ״איניקל כװאםם״ און אנדערע ״פערל״. אפת, א פארשפ״ער פונם דירעקםאריאם האט אויף א פרעםע־קאנ־ פערענץ דערקלערט, אז םיאיז נישט ווינטיק, װאם מען שפילט(?), נאר װי אזוי פען שפילפ... איך וואלט, לשם אילוסטראציע, געקענט ניםירן שםיםען פון דער װילנער פרעםע, װאם און װי אזוי עם האט געשפילם די םרוטע, װאם איז געשיקט געװארן קיין װילנע דורכן דירעקטאדיאם, נו דער דערעפנוע פונם טעאטער־סעזאן. אכער עס וואלט פארנומען פיל ארט אין דעם ארטמזל. דער װילנעד גאספשפיל פון דער דירעקטאריאט־םרופע איז נאר א קלײ־ נער פאקפ, וואס באוו״זם, װי אזוי דער דירעקםאריאט און אינער אים דעי ארטיסטן־פאד״ן, שט״ט אויןי דער וואך פונם דערהוינן דעם ק־ל־ טורעלן פצב פונם ״דישן םעאטער. און דאם געשעט אין א שטאט, װו די אנפירעדשאפט פונם ״דישן ארטיסטן־סאר״ן האפ םים א נ״ט נוריק געשטערם צו שאפן א שטענדיק נעסער ״דיש םעאפער און דראמאםישע שול. אויך װעגן דער ארדנונג איז דא עפעם נו זאגן. אזא װילקיר, װי עם הערשט אינט אין ״רישן טעאםער. אינערהויפט אויף דער פראװינץ, איז נאך ק״נמאל נישט געװען. אנשטאם נו ז״ן א מוםטער פון פינקםלעכ־ ק״ם און אדדנונג, דערלוינן זיך דירעקטאריאט־םרופעס אויף נישם־ דערלאזבארע זאכן, ווי, למשל, גרויסע פארשפעםיקונגען נ״ם אנהוינן שפילן, אר״נלאזן אין טעאטער צוו״ און דר״ מענםשן אויף א״ן בילעם און פארװאנדלען דערמיט סיטעאטעד אויף ״א קרעםל פון 2 פאר א דר״ער". מען דעמאראליזירם אזוי־ארוס דעס עולם, מען דעדפירט נו םקאנדאלן, װעלכע ענדיקן זיך, אפטסאל, מים ״מעסער־ארגומענטן״ — דערמיט גראבט מען אונטער (נישט מען כ־יט!) די יםודות פונם םעאטער. מען פאריאגט דעם כעםערן עולם פונם ״דישן טעאםער. מען סאכט אוטמעגלעך, אז נע־ םערע ט־ופעם זאלן נאכאמאל אר״נקומען אין אזא שטאט. ערשטראנגיקע ארםיםטן, װעלכע זענען, נוליב ז״ער פרעמדביר־ גע-שאפט, גענװונגען זיך צו פארבינדן מיטן דירעקםאריאט. ווערן, א דאנק דער ״ש״נער" ווירטשאפפ פונם לעצםן, מאראליש דיםקרעדיטירט שטא־קע בינע־נעמען, וועלכע האכן די גרעםטע א־יםזיכטן נו מאכן גלענננדע ״קאםעם״, װערן דורך דער געניטער נאלעבאטישק״ט פונם דירעקטאריאט דערפירט אזוי וו״ט, אז עם קוסט ז״ אוים נו שפילן פאר ל״דיקע בענקלע־ אין שטעט, װו מען קאן געבן מאקםימום 2—3 פארשטעלונגען, װערן אזעלכע ארטיםטן אר״נגעשיקט אויף 10—14 פארשטעלונגען, וואם עם ענדיקט זיך, פארשם״ם זיך, פיט א שרעקדעכן מאפעריעלן און קינםט־ לערישן קראד״ דער דירעקטא־יאט האט פארכאפט די גרעסערע שפעט אין פוילן און אװי־ארום נעשאפן א מאנאפאל פאד זיך, נישט דערלאזנדיק אהין ק״ן שום אנדע־ע טרופעם. דערמיט פירם ער דאך א קאמף קעגן א״גענע פאר־ א״נם־ט־ופעס, װעלכע זענען גישט אנגעשלאםן אינם דירעקטאריאם, אדער בעסער געזאגט: םיאיז געשאפן געװארן אן אינסטיטוציע צו באקעמפן איי־ גענע חבדים, וו״ל נישפ פאר״נס־טרופעם שפילן ם״־װי אין יענע שטעט — קעגן ווילן פונם דירעקטאריאט. פאד״נס־םרופעם, י װעלכע זענען גענװונגען כםדר ארומצווואנדערן. װערן אלזא געשטעלט אין אזא לאגע, אז ז״ קוסם אוים נו שפילן איז די דערפער. װעלכע־זשע פאזיםיװע ז״םן האט דער דירעקםאדיאם? װאם פארא דעדגר״כונגען האבן צו פארנ״כענען די דירעקםאריאפ־, ט־ופעם אויף ז״ער קאנטא? מיט װאס אונטערש״דן זיך די דירעקטאריאגר םרופעם פון די פדיערדיקע, ביז נום דירעקטאריאט־סיסםעם — שונד־ ט־ופעס? י ז) נ זן ס ם 1 ר ק א 7 7 דער דירעקטאריאט - א דע־ ״דישער ארטיסטן־פאר״ן האט זיך אונטע־גענ-מען נו לעזן די אנגעװ״טיקטע טעאטע־־פ־אגע דודכן שאפן א דירעקטאריאם, ד. ה. אן אויטאנאמע קע־פערשאפם, װעלכע זאל איבערנעמען די פידונג, נארמאלי־ זירן און דע־הויבן דעס קינפטלערישן און מאםעריעלן ניווא פונם ״דישן טעאטע־ אינס קאמוניקאפ, װעלכן דעד דירעקטאדיאט האט ארויםגעלאזם, װעחט געזאגט, אז אזוי ווי די כיזאיצטיקע טעאטער־די־עקטארן און אונ־ טערנעמע־ האכן נאר געטראכט װעגן א״גננונן, זענען געקימען צום טע־ אטער בלויז כדי נו פארדינען, נישט װעלנדיק ל״דן ק״ן שום היזק, האבן לגמרי נישט געגעכן די זיכערק״ט אויפצוהאלטן דעם טעאטע—םעזאן, עקם^וואטירם דעם אקטיא־, נישט געהאט דעם מינדסטן חוש פאר דער קינסטלערישעד ז״ט פונס טעאטער און רעכענענדיק זיך בלויז מיטן ,פענסטע־לי', האט פען שוין נישט געקאנט חלופען וועגן א סיסטע־ מאטישע־, פדאנפעסיקעד א־בעט, אז א פארשטעל־נג זאל אדויםקומען ש״ן האט דע־ דירעקטא־יאט זיך אלזא געשטעלט פא־ א ציל א ס־ף צו מאכן נו דער דאויקע־ הפקרות און די אנפירונג פונפ טעאטער איבעד־ געבן די ארטיםטן אל״ן. זענען דא — ה״פט עפ — צװ״ מאמענטן, װעלכע האבן דעצידירט און באװויגן דעס א־ט־פאר״ן נו שאפן די נ״ע אויטאנאמע אינסטאנץ: דע־ קינסטלע־ישע־ און עקאנאמישעד. איך וועל זיין אפן און זאגן, אז גיכעד האט דא דענידירם דעי נוו״טער — עקאנאמישער פאפענט קודם כל װיל איך זיך אפשטעלן אויף די ארגאניזאציאנעלע מע־ טאדן פונם דירעקטאריאט דעי דירעקטא־יאט באשט״פ פון דריי מיםגלידער, ײעלכע אדגאני־ זירן, שטעלן צונויף און ״באזעצן״ די טױפעס אין פארש״דענע שטעט און שטעטלעך, פירן א קאנט־אל און מפילא ליגט דער גאנצער םעאטער־ ״אפא־אט״ אין זייערע הענט אין יעדער טדופע האט דער דירעקטאריאט זיינע באפולמעכטיקטע די־עקטאין, די לענטע האבן זייערע אדמיניםטראטארן, געהילפן א.א.װ. אויפערדעס געפינט זיך אין יעדער טרופע א ״קאמיסאר״, דעסיגנירט ױ־בן ארט־פא־״ן. די טרופעפ א־בעטן אויף גאזשע־םיסטעט די גאזשעס נאלט דע־ די־עקטאריאט װעלכע־ איז אויך מחויב צו דעקן די דעפיציטן דער דאזיקער ״די־עקטאריאט־אפא־אט״, נישט געקוקט אויף זיין פא־צװ״גונג, ״קלאפט״ נישט ווי םיגעהע־ צו זיין. די טרופעפ ווע־ן א־גאניזי־ט און אנגעפירט כאאטיש און אן שום פאך־קענטניש. גישטא ק״ן הא־מאנישע־ אנםאמבד־צוזאמענשטעל. אלטע אקטיא־ן, װעלכע האבן זייע־ גאנץ לעבן געא־בעט אין שונד־טעאטערם, װע־ן צונייפגעשמאלצן מיט יונגע בהות, וועלכע האכן ביז אינט געשפילט אין בעסע־ע ט־ופעס און אזוי ארום װערן ז״ א־״נגעשלעפט אין א פ־עפדער, שעדלעכעי פא־ ז״, םביבה. אויך דער מאטע־יעלער מצכ פון די אקטיאין א־ז אזא, װאס פאר־ כעסע־ט נישט זייער לאגע. פא־קע־ט, די דירעקטאריאמ־גאזשעס זענעז די מינימאלטטע און שטייען אין בפירושער סתייה מיטן מינימוס, װאס איז דורכן א־ט־פאייין אנגענופען.. אלטע , אויםגעפ־וווטע איטיםטן זענען ד־רכן דירעקטאריאטם גאזשע־סיכטעם א־אפגעשטופט געװארן אויף צװ״ט־ און דדיט־ראנגיקע ערטע־ און נישט־בא־ופעכע, פריש־געבאקענע דירעקטארן, אדער װיצע־ דײעקטא־ן, װעלכן האכן נאך נעכטן פא־נופען דריבע און פע־טראנגיקע ע־טע־ ביים טעאטע־, זענען פיטאפאל געװארן די טאן־געבערס מיט גאנץ־ פעטע גאזשעס. בלויז די דריי דירעקטאריאט־אנפירער נעפען א 750 זלאטעס א װאך! אין די דירעקטאריאם־ט־ופעם ארבעטן א םך נישם־פא־״ן־מיטגלי■ *) פיר געבן דא דעם ארטיקל פ-ן דעם באקאנטן ״דישן א־םיסט און ־עזשיפער יאנאס טורקאװ וועגן דעם דירעקטאריאט פון די יידישע טעאטע־ן ביים א־טיפםן־פא־יין, הגם דעד דירעקטאריאם איז שוין איצט א זאך פון פא־גאנגענהייט. די עצס־פ־אגע פון שאפן א דירעקםאײאט איז א ז״עי ײיבטיקע, און עם איז כדאי צו העךן די מיינונג פון א שארפן קעגנער פון דעם דירעקטאריאם. — רעד