Literarishe bleter · 1930-12-05 · 49 (5.12.1930) · p. Seite 926

דיסעדזודי׳שע בלסםסר 13.* 49 (344);ײס 926 .אדורכנעפויצט בײמעצע מיט ׳מװאחוע נר$שנס בלײבט אומנערירמ. דאס זעצבע איז אויך מיט די עעפויצטע פארטפעצ]. דעדנאך האט די צאפעטע װידער א קצוננ־נעטון אין מעטאצ, — ׳טטאבעם אייז] און קנויצן דראט זעעז זיך *־ויס פון דארט. װערטםוצע זאכזז סיחזרט זיך כםרר איבער ראם זעצבע ביצד. צו תונדערטםמז, צום טויזנטםטן מאצ קומט קאפויר דער זעצנער. א פאר שטיקצעך צעפויצטע םצבושים, א הויפן בײנער, א פאםיק מיט א פארזשא- װערטן ׳עצאם, א קויצן-טא׳ט. דער דאזיקער זעצנער װאצט נאך נערן נעצעבט. * * * די זוכערם דעיצײצן זיך אן פון ז״ער דערפארוננ. די בעסטע •טא־בנם, װאס מיקען דא געפינען, זענען די •שארבנס פון נענערם. םי׳טטעקן נאך א־ן זײ אצע צ״ן, און אזא נעגערישן םאפ קאן מען פא־ ׳טײן נעצט םארקױפן אין פארשײדענע א־נםטיטוטן, הנם דאס א-ז פא־װעדט. םיזענען פאראן ׳עארבנם, װעצכע האבן נאך נאצדענע פדאמכעם אין די צײן. רער אין יענער זוכער באהויפטעט, אז בצויז א־ן די ק־נבאקן קען ער דעיקענען, צי דער שא־בן איז פון א דײטיע ארער פון א פראנצויז. מען מח שטענדיק אװנט-צײט די בײנער צו- •טטעצן צו רע־ זאמר-כטאצ־ע, װ״צ אין קעננטײצ װאצטן די פוקסן — בײנער אײפנעפ־עםן. א װונדערצעכע זאך, פוקםן פרעסן דא בײנע־ אדת, זײ האבן ני׳םט עפעם אנדער׳ט דא צו עסן. טדא־ז דעם אח רא פאראן ז״ער א םך פוקםן. * די זוכערם נישטערן אין די נריבער װי די װערעם. די בײנער. װאם זײ נדאבן אוים, איז מען זיבער מקבר אויח בית-עצסנם, א־ן מאוזאצעומס, א־ן גרויסע סא־קאפאנן. אבער םיװאצט אפשד בעסער נעװע;, װען מ־װאצט די דאז־קע זעצנער צורו נעצאזט אין דער ערד, א־ן זועצכער זײ דוען שױן א צען אדער צװעצף יאר, דא, װו זײער גורצ האט זײ אװעקנעצײנטי און צעשמעטעדט. און םידאכט זיך אפט, אז זײ אצײן װיצן נישט אנדערש. םיראכט זיך אפט, אז די ערד נופא װאכט איבער זײ און היט זײ אפ פון די הענט, װעצכע זוכן מעטאצ און פארדינסט. װײצ צװישן רי נעשטארבענע זעצנעד ׳טצאפן זײערע קויצן, און די קויצן האבן צום ניעסטן טײצ נישט פארצוירן ז״ער אויפרײס-קראפט. אײן א־מפארזיכמיקער קצאפ מ־טן נראב-אײזן אדער מיט רע־ צאפעטע אין דער הארטע־ ערד, איז שוין גענוג. דעמאצט פצאצט אויף די ערד מיט א טויבן נעה־צך, שטיקער צעשפריצן זיך ארום, און דעד טו־ט כאפטי די זוכער אין זײנע נעגצ. א פך זענען שוין אזוי נעפאצן צער־םענע אויף שטיקער א םך זענען שוין נעװארן פאר- וװנדעט, און יעדע װאך קומען צו נײע קרבנות. דער טויט, װאם האט אמאצ רא פארצענדט זעצנער, װאכט א־צט איבער די קברים פון די נעש־טא־בענע, און די ע־ד נ־פא היט זײ, אז זײ זאצן נישט א־יבעי- װאנרערן א־ן די הערצעכע מאוזאצעומס, נאר זײ זאצן פאדבצײבן דא, װו זײ זענען געפאצן אין ראװעם און שאנצן. אצע קאצענן און הבייס או־ף ד־ בערנ-שפוע־ם האט ד־ צײט ז־ך פארתאצטן אין אי־ צויף, זי איז פארנציװערט נעװארן פון רער װ״טיע װאם האט ארומ- גענומען רעם האייזאגט. פון די בערג־שפועים שװימט אדאפ שט־צ- קײט, טרויער און ערינערוננ. ײדיש: ש. צ. שנײדערמאן;ניבליאסעק םאיק ראקאװפקי, שװן דערשינען ל. ס ר ו פ ס ה א י א ל ע ב י ז (זנרונות) פרײז 6 גילדןי הויפס־םארקױף: 2-3 1>1/ו\316א ,"ז6ן)םץ8״ .ב^<6ק5 נרוי א־ן ברודיק פון דער ארבעט. ט״צמאצ זאטצען זײ זיך צונזיף א־ן טחנ־ת, װאס באשט״ען פון הונדערטער און אפיצז טויזנטעד מענטשן,;א־ זײ א־נעטן אפגעזונדערט און זײ צעקריכן ז־ך אזו־, אז זײ מאכן רעם אײנדרוק פון אײנצצנע, ארסעטזאמע מודאשקעם אויף דעס דאזיקן שטה אױפנעדיסענער ערד. זײ פירן אן אפנעזונ• רע־ט צעבן, במשך פון צאנגע חרש־ם נעכטן זײ זיך אין זײעדע שװא־צע באראקן און זעצטן־װען בציקן ז״ ארײן אין דארף. דאס ז<ג<ן זוכער ר־ שראכט-פעצרנ־ זענען נעװארן אן ענ־ן פאר ספעקוצאציע. עפעס אן א־נטעדכעמע־ האט באקומען פון דער רענירוננ אן עדצויב- :־ש צו עקטפצאאט־רן ז״ע־ע מעטאצ-אוצרות. עד האט ז־ך צו דעם צ־ועק װע־ב־רט זובע־ זײ זוכן אצ׳ן, װאט האט נאר א װעדט פון מעטאצ, אצטע ב־יוס;, כ־שט או־פנע־־סענע קו־צן, האנט-גדאנאט;, מאש־נען, רערע־ דראט, צאפעטעס. די װ־סטע שטח־ם פון ערי- :ע־ונגען א־ן ט־ו־ער זענען פא־ זײ אן א־<״־ פ־ן אײזן, שטאצ און מע־ט. אמצ־־סטן א־ז ז־י מעש, װ״צ טען באק־מט רעדפאר דעם נ־עסטן פרײז. די זוכע־ זענען כמעט אלע רום;. ז־י האנן א־ן רער ראזיקעד טו־בער שט־צק״ט ז־ך א־יםנעצערנט שװײגן. זיי נ״ען אממײנםטן אפנעזונרערט א־ן קײנע־ הב־ט ז־ך :־שט גערן מ־ט ז״, װ״צ .־וען ר־ רעג־ר־נג װאצט צעטײצט אפיצו טו־זנט רעדצױבנ־ש;, פיצן מענטשן ־אך, אל ־אס װאס סיקומט ־א פא־, א־ז עפעס נ־שט אין א־רנ־נג. ־וען ס ־ואצט א־ן ־ע־ דאז־קע־ ע־ד :אך געפונען ז־ך מעטאצ אפ־צו פאר מ־צ־אנען ס-־אנק, זענען אבע־ א־־ך דא־ט פא־אן טי־־נ־;, בצוט א־ן פ־ין פון מיצ־אנען. ־־ פארד־נסטן זענען נוטע, א־ן ט״צ פ־ן די זובער קאנען אפ־צ־ במשך פ־ן א קורצע־ צ״ט זיך קו־פן אן אויטאמאביצ. די א־ט־צע־־ע האט ז־ך באמ־ט, אז סיזאצ במשך פון ־ארן נישט או־ם- פעצן ־א ק״ן פא־ר־נסט. סיהאט ז־ך, אמת, שו־ן נעענד־קט דער ע־שטע־ א־־בע־פצעכצעכע־ א־בע־ז־פט פון שטה, און מירארף שוין א־צט או־פנ־אבן דעם צװײטן ש־בט. די ע־ר א־ז הא־ט און מען א־סעט א נאנצע װאך, ב־ז װאנען טינראסט או־ס א ג־וי פון עטצעכע קװאר־אט-מעטער. מען דאדף זוכן גוטע פדנקטן. כיאיז אומסאדיננט ־א נו־טינ רערפארונג. נעװײנצעך פ־־װט מען פריער אויס ד־ עדד, םישטעכט זי ־ו־ך מ־ט צאנגע שפ־זן, טיפ־װוט צ־ מיטדעפט זיך אן או־ף מעטאצ, סיגעשעט א־־ך, אז טען ט־עפט ז־ך אן א־־ף א ש־ך, װעצסעד שטעצט א װירע־שטאנר, װײצ ר־ ש־יך פון די, װאס זענען געהרנעט געװארן א־ן אקאפ, האצטן ז־ך פ־יש. אבער דע־ זוכער דע־קעגט עם באצד, װײצ ע־ האט פ־אקט־ק. ער װײסט פא־וים, צי ראס נראכן װעט א־ט צו־נע;, א־ע־ נ־שט. װען ע־ טרעס-ט אן אויף א שטאצענעם ־לעצם, פ־־יט ע־ ז־ך, װ״צ א העצם האט א בארײמנדע װעדט. טיזענען פא־אן אצטע זוכער, װאם נראבן נאר דארט, װו סיזענען שוין א־־בנעװאקסן ק־טטעט זײ באהו־פטן, אז דארט זענען בא־אן פא־׳צ־טע שאנצן מײ־ נופ־ם, װײצ א־ן קעגנפאצ װאצטן די ק־סטעס נ־שט געקאנט אזו־ שטא־ק װאקסן, א־ן פון שאנצן קען מען שטענר־ק אר־־טסאקומען א םך מעטאר. װע־ סיהאט מזצ, קען נעפינען א פוצעמ־אט, ארער אפיצו זיך אנם־עפן או־ף א קצ־ינעס מאנאז־ן. א־ן אזא פאל, פארשטײט ז־ך, פא־ד־נט מען מ־טאמאצ א פא־ טויזנט פ־אנק. אן ענלעכער אוצד, ־וענן װעצכן טיתאצט :אך רא־ט א־ן אײן רעדן, א־ז נעװעזן רער א־־פנענ־אבענע־ ד״טשער אע־אפלאן. או־ף דער שטוצ פון פציער א־ז געזעסן א סקעלעט, און צװישן די ב־ינער איז נעצענן א בײטצ מ־ט פופצן טויזנט גאצדענע מארק טיא־סעט יא אויף א״ן ס־סטעם. צועדשט צעקרישצט מען פאז־סט־ק - ע—, רע־נאך ג־אסט מען א־ן א־ר טיט די הענט. מיט־עפט ז־ך אן א־־ף דײטשע האנט־ג־אנאטן א־ן מענאושקעס. ־אס א־ז נ־שט פ־ן די נ־ויסע מצ־אות. רע־פאר אסער א צופע פון א ־יקס, א פא־זשאװע־טע און אן אײסנעבוינענע א־ז שוין ניכע־אן ענ־ן, טט־עפט זיך אויך אן או־ף העצמען אזן דעדנאך אויף שט־ק- ־עך נאסע און צעפויצטע מצבוש־ס, או־ף א קאפ, װאם איז נאך גא־עקט מ־ט האר, מ־ט■ העצע האר, א צװײטער קאפ װידער איז ר־־כנעצעכעדט מ־ט א קויצ א־ן שטערן. רער זוכער צ״גט אװעק די שא־סנס א־נס קאסטן הינטער זיך, פון די שמאטעס שימ ער אויס ר־ ב־ו־נע,;עפלעקטע בײנע־ רי צעצטע בײנער;עמט ער ארויכ פ־ן רי שטיװצ — אצץ נײצ א־ן קאטטן ארײן, װעצכער װערט אין אװנט אװעקנעפירט, כדי מקבר צו ז״ן רי איבערבצײבענישן. אן