Literarishe bleter · 1930-12-05 · 49 (5.12.1930) · p. Seite 925

/ײס 925 7'ססר6רי30 3?עססו 49 (344) א ד ו ם ו ו ע ד ד ע ז ס ד י ך עעדיז* ר ס ם 8 ר ק ס י א י ז ש ט י ל א ג מ ע : 8 ן דזןזם אעבן תאט ב&ױגט ־עם טויט, די חויבות זענעז פ>ז.־וו*קכ; גע־ואד; טיט רויז;, ד• שטעט האבן זיך צ־ד־ה אי־פנעבויט, — װעד- דע־ האב; ז־ך צור־ק א־״נעקי־־דט א־ז נ״ע־ גי־נל־־ט, א־ן די פעידע־ תאב; עטיעכע חדש־ם;אך דעי קר־נ ז־ך;עב־ואי־עט ט־ט תב־א־ אבעד א־; דעי יעצטע־ גדו־י־קבטע־ מידטה ד.אט צוב עד־טט; טאי געז־גט דער טו־ט. םיזענע; ־א נעװעזן ־ע־פער, װאב װעא; ׳בו־; ק״גטאי;־עט װער; או־פנעבו־ט, דע־פע־, פון װעלכע ביא־ז;־טנ■ געבאיכ; אפ־או ק״ז ׳עט״;, און או;טער ז״ יו־עיט;אך א־ז דע־ ט־וז דער טו־ט, םיאו־ערן ניאנאטז א־; ג־פט־קע גאז;, אז״, אז ־ע- דער ריר ם־ט א ר־דעל א־ע־ נ־אב-אײז; ד־אט ט־ט טו־ט. םיזענע; דא געװעזן װעירער, װאב װעי; יג׳וץ ק״:טאא;־־נזט צ־ד־ק א־־פ- װאקב;, װ״י נ־׳צוט ביו־ז ־־ ק־ו־;ע;-קעפ א־; ד־ ׳ג׳טאטע;,;א־ אפ־לו ד־ ט־פבטע זזאייצ־ע; ז־־עדע זענע; געװאר; א״בנעפי־קט. צעי־ב; און פא־ב־ענט או־פ איג סיזענע; דא נעװעז; פעידע־, װאב ײעל; יג׳ו־; ■ק״נטאי טעי נ־יג־ט זע; דאב אקעד-א״ז; פ־; פ־־ע־ װ״י ז״ע־ א״נצ־קע פדוכט א־ז א״ז;, א־יז;, א־־ו־ אטת, אז צװ־יג׳ן ד־ נדאנאטן-׳גט־קער נ״ט א־־ו' א ־ג־יעבט,;עיביעך גיאז, אז או־פ ד־ באערדיקטע קויי; בי־ען רו־טע טא;- בייטעיעך, אז אויף ד־ פוסטע ע־ד-־טטד־ם װאקבן קי״:ע, ־טטע- כיקע קוםטעב, — אבע־ ד־ ארעטע געװ־קבן פא־׳ג־טא־ק; ביויז דעב א״נדרוק פו; װ־בסק״ט און טו־ט. בידאבט זיך, גי״ך וו• או־ף דעם ארט װאיט אויסגעריםן נעװארן א יגט־־ק אין דעד ז־ך װ־קיענ- דיקער טאיסטע םון יעבן, גי״ך װ־ ד־ צ־־ט װאיט ז־ך רא פאר- האיטן א־ן איר נא:נ, די צייט, װאב טראנט דאך אין ז־ך נ־יג׳ט כיוװ אונטערגאגנ, נאר או־ך א־־פגאננ. בידאכט ז־ך, גי״ך װ־ טיװאיט דא פארתאקט דאם טויער פארן רחט־ם פ־ן דער צ״ט. ביא־ז נ־׳ג־טא גאך אזא יאנדיבאפט א־יפ דער װעיט. א נ־־ג־ עטעטמ ט־ט טעד יעבן, װ״י איד ׳עוױינן א־ז דאך אדנאנייג־, און סיא־ז נ״ג־טא אזא טויבק״ט אין ערגעץ, אויףז דע־ נאנ־צער װעיט, װי דא. װ״י ד־ ׳טטייק״ט איז דא ביויז א״ן ׳ג־רעקיעך, פארגיױועדט נע־ג־ר״. סיא־ז :־עוטא דא די רויקייט םון בית-עימינס, װײי דארט צװי־ג־ן רי אוט- צאי״קע קברים םון ט־דע יעבנס, יג־יאפט דאך ביו־ז א קיײנער ט״י פון ־ונגע דא ד.אט אבער א טו־א־־קע קראפט פיוצייננ פארטאבט די אוינן פון הונדערטעד טויזנטע־ װאם דזאבן טיט א רנע פ־יע־ געקוקס, נעזוכט א באיטיצונג און געקעטפט. דא האט טען א־ן ר־ יעצטע קאגװוים־עם נעייבט דאם יעבן, טיהאט נאך פיאטיקער א־ן ׳טנעונדיק נענארט נאך ־עם, טער װי א־טעטום. און א־ן דעם כאאט פון װייד אננע׳טפאנטן באגער, א־ן די צע־דגיעטע כװאי־עס פון פי־;. האפנ־גנ, ׳ערעק, יעבנס-װיי;, האט אן א םימ געבויג־עװעט־ א ה־דא- נאן פון קויין, און דאס װאס א־ז אטקיענבטן א־ן אטהאדטסטן א־ן דער װעיט: ראם יעבן — האט ז־ך או־סנעביוט־קט — און א נדו־בע פ־נסטעת־׳גי האט אװעקנעי״גט אבט הונדערט טו־זנט טענטיג־ן און פון די ה״כן ׳ג־װימט א נרו־ער, בי״ע־נער װ־נט און ט־שט זיך אוים טיטן י־כט פ־ן האדבםט, ט־ט דער דו־טק״ט א־; גאידנקײט םון רוים. פו; רי הייכן טדאנט זיך א ׳טט־יק״ט, װאב באפעים דער ייכט־ק״ט פון ט־אנ ביאם צ־ װעי־ן און צ־ פא־- יטװיגדן, ד־ זון א־ז פאױואיקנט, װ־ א־ן ־ענעם טאנ איבע־ דעד נאינאטע װא, טיאםאן, בעיוױ. ״רעד טאי פון טזיט״. ״בא־ג 304״. ״טא־ט האם־׳ — װאם זע;ען עס פא־א;עטעןו בנדשך פון פ־ר ־א־ האבן ז״ נעיעבט א־גטער דער האק פון טו־ט. ה״גט טד״סיען זי־ אויץ און נרו־ין טיט דער אוטענדיעכקי־ט פון זײעד יג־װי־ג;. ק־ין יטוב ״ק,*לרקאראװא;ען״, קיין ׳ג־ום ד״זע-אויטאבוסן, ק״ן ־עום א״ס- פיונן, װאם באזוכן ד־ קאזעטאטן ב״ס ראטאנט־־ען אצעט־יען-י־כט. קעגען דא;אדנ־׳ג־ט עגדער;. די ערד־ נעהער צו ד־ נע׳פטארכענע. * * אבער א״ןז דעד ערד. װאס א־ז הונדערט מאי צעאקערט און אויפגעריסן געװארן דורך קויין פון פאר׳פ״דענעם קאי־בער, א״פ דעם פארניױוערטן שטח פון נרו־י, — יעבן טענטיג־ן טיבאט־ערקט זיי כטעט ינמרי נישט, אזוי שטא־ק האבן זיי אין קאריויןז פון דעי צ־יט זיך צונעפאסט צו דער סביבה ו״ערע טיבוש־ם זענען נעי און ( פ סץוייסט קיינער נ־שט נע- גױ, װען דאס הײבט ז־ך א;, נאר פיוצייננ װערן יגיארץ די װייכע, כװאייענריקע קאנטורן פון האדיזאנט, די ביעטער פו; װאיד, װאם ניאנצן טיט שטארקער רויטייקט או; כראנז, באקוטע; עפעס א; או־םטער- י־שע קאי־ר, אוגיז די פדוכ- פערדיקע םעידער שפדייט זיך אויס א שװערע ׳ג־אטנדיקײט, א־ן עפעס א; איטה ־אנט פ־נם פובטן יאנדיטאפט. ביא־ז ז־ך יטװער קיאר צו מאכ;, װאב דאס א־ז אזעיכעס. םיציען זיך ראך פא־ אונז ד־ זעיבע בערגיעך אז; װעי- רער, די זעיבע פעידער או; יאנ- קעם, דער יאגד׳ג־אפט א־ז דאך דער זעיבער, װי מיט א ־ג־עה צוריק דער װ״סער שייאך ׳טיענניט ז־ך אין דער װ״טגס, ע. ם. ר ע ם א ר ק און ראם נאידענע ייכט פונם שפעטן הארםםט צעניםט זיך טיט םיצדן ײ״ן איבער רער ערד. פון רער נישט-באמערקבארער און ׳טט־- יער נעפי׳דיקער 1ײ״טקיימ רוקט זיך ארױס עפעס םעכטיקם, מודא- דיקס, נדויייקם און כיײבט שטיין פיוצייגג סאר אונז און שפרייט זיך אויס םיט א שאטן איבער איעמען. סירופן עס נישט אדוים די ציםים, װאם שטייען צעקדוםטע און צעפױיטע אין דער יעננ פונם װענ; צעהויקערט און שטארק פארםאטערט שטייען זיי צװישן שטעכעדיקע קוסטעס, צעקריעהט דורך אזוי םיי וויגטן, באװײגט דודך אזוי םיי װאיקנס, ציטים נאך פון דער קרינ אין יאר 1870. ׳די שװאכינקע פיאנצ;, װאס מיהאט ראן פארזעצט געבן זיי, זענען זיך שוין יאנג צעװאקםן אין ריזיקע ביימער, אין װעמענם צװיינן סיטדיין מחנות פ״ני. די איטע קברים זעגען שוין נישט שרעקיק. און ם׳איז שוין נייג־טא אין זיי קיין טויט זיי זענען אזוי מאיעריש און שיין װי א פאדק, זיי נעוזערן צו דער ערד און צום יאנױעאפט. סידוםם עס נישט ארוים דער כאראקטער פון דעד העריעכעד, סרוסטבארער געגגכג װאם איז שטענודיקי נעװעזן אן ארט םון שיאכטן און װו יס׳האט נאך םיט דורות צוריק די מיחטה זיך אויסגעשפרייט אין שיכטן, שיאכט א־יף שי?כט, באיאנערוננ אויף באיאנערונג, קריג אויח קריג — איץ יאזט זיך גאך הייגט י״כט אוגטערש״דן, אנהויבגדיק םון .דעד קאמפאניע פון די פראנצויזישע מיכים, ביז צו די קברים פון מארם יא טור און די שורות יאגנע בית-עימינם אין דױמאן. ם־רופט עם נישט אױים או־ך די נעהיימע נאטור פון דער דאזיקער עחז־, זװ די װ״בע, ביזיע קאגטודן פון תאר־זאגט שטעין פאר םיט זיך גישט ביויז בעתיעך און װעידער, נאר זענען אויך פא־שטעיטע פארט;. די צער״״קערטע רוקנם, װאם ציע; זיך פאר אונז, זענען נישט ביויז קיין בעת-שפ־צן, נאד פעםט-א־־ננעםונ- דעװעטע פאױציעס. די אידיי־שע טאין זענען ני״כצ״ט־ק קברים, זאמי-פונקט;, צופאר־װענ;, און די אוטבאמערקבאי־־ע בערגיעך פון שטה זענען בעטאנידטע שמיי-פונקטן פאר דער אדטייעדיע, נעסטן פאר די ביקב-מאשינען, אונטער װעיכע םיציען זיך נעהייסע קאזע- סאטן און טוגעין, — װ״י איץ א־ז ־א נמײאח סטראטענ־ע. םטראטעניע און קבר סיר־םט עם אר־י׳ם די שט־יק״ט, ד־ שדעקיעבע ש־טייקײט־ אױם װערדען. די שטייק״ט נאך א שיאכט, שטייק״ט, שט־יק״ט, װאם האט נישט צו זיך ק״; ני״כ; א־; דעד וועיט, װ״י אין איע םריערדיקע סיחמנת האט דאר שטענדיק צום םוף נעזינט די נאטור,