Literarishe bleter · 1930-12-05 · 49 (5.12.1930) · p. Seite 924

?'ס/1ר]ןרי?וס 3?סס3ר נ *ם 49 (344) /״ע 924* פל׳צירטקײט פון זײן רײכער נ׳כמת, װעג; זײ; גײסטי<*1 בח. װי םיפאסט פאר אן ארנטלעכן עדות, ה$ט עד דעם אמת ני׳עט צונע- פ־צט אין ני׳טט פארא־יתנט; ער האט ני׳עט נערר׳ענט, נאר מיטנע־ טײאט, ני־עט פראקאאטידט, נאר נע׳טיצדערט. אן א קאפ פעסימיזם אין רי •עיעכטע צ״ט;. א •עטזאנדוהאפטיקער אין די יאדן פין דעאיר צ־ע, תאט ער אין זײנע דוערק מענט׳ש נאך מענט׳ט נערופן, ביז פון זײ איז נעװאדן המון, ביז פון ז״ א־ז נעװארן פאאק —דאם אײביקע נע־טטאלט פון א פאאק, אט רער מקור פון יעדע־ אויפבו־אוננ א־ן פון יערן •טאפוננם-כח רעײכע־ א־ז זײן נרויםעו־ עפאם נייטט נעװען ק־־ן װאקאדיקער מ־טאם װענן דער ־־ם־יצע־ נ״טמה, נאר אן אומרע־יט ־ט־עריעכער אמת — די רוס״בע װירקאעכקײט אאײן. א דאנק זײן •םאפונג קא- נען ב־ר בר־דעדיעך פא־יםטײן דוסיאנד, די קריכהיםאפט פון ר־ם- אאנר און ר־ נאענטקײט צו א־נזער װעאט, ״יי קאנען זיך כאציען צ־ רוםאאנד אז פאיפרעמיקײט און אן א פאר-מײנוננ; און דעד־ מ־ט װע־ט י־ע־פייט רעד העכםטעד הוב פון א שרײבעד צו צעשטערן ד• פארפ־עמדק״ט צװ״םן מענטטן, פא־״ניקן אײן פאיק מיטן צ־וײט;, דעינענטערן די םאצ־איע שיכטן אין דעי יעצטעד אי- מענטיםיעכע־ אײניקיימ. רעד, װאם װעט פאייטט־־ין דאם יםאפן פון נארקי, דע־ װעט פאר״טטײן דאם הײנט־קע רום״טע פאי׳ק א־ן ניײב- צ״טיק דערקענען די נויט א־ן ארעמק־יט פון די דערדדיקטע, רער- קענען דאס םאמע פארבא־ננסטע כ״ זײ, ראם טיןז-כאהאיזטענע געפיי א־ן זײער טאנ-טעניעך אעפן: אין ע־נעץ ני׳טט זענען די יײד; א־ן •״װערע נם־ונות פ־ן דעי איבערנאננם-עפאכע נ־שטי באװיזן נעװארן אזוי דעי״טיטעדיעך, װי אין די כיכעד פון מאקםים נארק־. א־־םיע־נענריק ז־ך אנטײי-צו-נעמען אין די ׳שװערע נויטן פ־ן ד־ם״םן פאיק אין ד־ םאמע ט־אנ״םע מאמענטן, װיין מ־ר אצ־נד או־ך א־בעײעכן דעם יכטאיץ פון רוםיאנד, װ־ אונזע־ע אן אײנענע, א־בעריעכן ר־ פ־ײד — א פרײ־ פון א פאיק, װאם האטוא־ויםנע- נעבן אזא א־נטיעכ;, ד״נעם, קיארן אין אמתדיקן ק־ניםטיע.־ דע■־ ־ום-טוב פון דער רום־טער נאציע — איז דער ױם-טוכ פון דע־ נאנצע־ ־ועיט. ײדיש; י. 72 ניב<יאטעק פון ייװא יידישער װיםנ׳טאפטאעכער אינםטיטוט היםטאריעע סעקציע אדויסנענעבן דודך פארצאנ ב. ק לע צ ק י1 שימעוז דובנאװ געשיכטע פוז חסידיזם אויפן יםוד פון ארינינעאע מקורים. געדריקטע און כתכ-ידן א י ן דר י י בענד ערשזיר באנד אינהאאט פון ערעטן באנד: הקדמה פון •ס. דובנאװ זנו דער יידיױע־ א־יםגאבע. א־״נפ־־: חסידות אדן איר ארט אין דער ״דישער געשינםע. קבלה און חםידות. דער סאציאדער מ*ב אין פוילן אין 18־םן ׳״ה. דאס לעבן פון די ק־לות און דעד םדר פון דערציונג. מיסםישע שםיםונגען אין פוילן. היסםארישע פערםפעקםיװן. דער סדר פ־ן דער געשיבםע פון חםידיזם, אירע מקוריס, און ווי אזוי דארך מען ז״ פארשן. עריעטער קאפ־טל: דער א־-הויב פון חםידיזם: דער בעל־שם־םוב און דער צעגםער אין פאדאדיע (ביז צוס יאי 1700). צװײטער קאפ־טל: דער מעזריםינעד מגיד און ז״נע חבריס און דעי צענםער אין װאלין (ביז 1772). רריטע־ קאפיטל: די עריכםע מחלוקת און אירע רעזולטאםן (ביז 1780). פערטער קאפיטל: די צװ״טע מחלוקוז•(ביז 1784). — פרײז 8 נילדן — _;ודרעם: ק$אפ, ״ביבערי׳, נסבעװסי 2א. צ• פארדאנקען רעט אמתדיקן ביצד פון הײנטיקן לעבן אין רום- ראנד, — און זוען נאך אזוי, װי א•; אונזער צײט, האט סען זיך גענויטיקט אין דער אמתדיק״טי צװי׳ען די אימות, און װער נאך פון אלע פעלקער האם זיך נאך אזוי גענויםיקט א־ן רעם, װי דאם רו- ס״טע פאצק, אין אט דעם אלװעלטרעך-ה־כטאדייען מאמענט? װאם פאי־א נעעזעעניים, װאכ פאדא ־םד, װאם פארא מתנה פ•; רעם נורל דאם איז פאד דער ריכ״םע־ װערט — צו האבן אין אזא וױכ- טיקער מינוט א •כ־ררע־ע־ פון אײנן ־רוט, װעלכער רערלאננט יעדן א־ינעם ז״ן ־אק־מענטא־־ע אפ־כפ־גרונג, נ״כט צ־נעמא־ט און נ״כט אפנע־כפעט, װערבער קרעדט או־- רער מענט״עהײט מיט אן אומ- פא-־טײא״כע־ •כטאנדהאפטיק״ט פון א קינםטרער רי נו־טן און האפנוננען, ־• נעפא־ן און נ־ו־םקײם פון דער פארקס-סטיכיע: טאלםטא• א־ן ראםטאיעװסקי א•; זײער גר״םער א•; פארפראנםעד- טע־;אצ־אנאר־כט״כע־ ריכע האכן נע־כאםן פון דעם ,־וט״כן פארק א מ•; הײליקײט. אזו• אז כײ רע־ כאנצע־ נעאכטעטע־ פארװדנ- דערוננ צ• א־ם, האט דער רלםי״כע־ מענטש אונז זיך אויבנעװיז;, ,יױ נ״כט פין רע־י װעלט, מא־;ע נרוים א•; נעפערלעך. עפעם פ־עפו־, גא־ אכ־ע—כ צ־זאמע;;ע״כטערט, אנרע״כ נעבויט גארקי אכער װײזט א־נז ־אם ־•ם״כע פארק — א־ן א־ן רעם זענען זײנע פא־- ד־גטטן אימ״כטע־ברעך — נ״כט נא־ ארט רוס, נא־ פי״ער פון ארץ װי פארק, א־מעטום ־אט זעלבע פאלק פון אדעמע און דע־- נירע־יקטע, ־אט פארירפי־ארעטאריאט. גא־קי איז מעי מענטש װי נאצ־אנאליםם, מע־ הומאניכט װי פאליטיקער, רעװאלוציאנער פון א־כעררעכע־ ריכע. א•; נ״כט פון פא־ר־־ײטעי •כנאה א-ן האם. רי רע־ואלוצ־ע א־ז כײ אים נ״כט נעװען, װי כײ ראטטאיעװםקין אין טו־נעכ־עױ. א זאך פ״ א קל״נע־ ג־־פע •כטא־ק צעהיצטע. אנא־- כ־טט״כ-נע״כט״מטע אינטערינענטן אד״עד רי פא־װירקרעכ־ננ פ•; •כט־ענג-צ־נעט־אטכע טעא־יעט: כײ א־כ — און נא־ כײ איט — װעט דער קינפטיקע־ תיטטא־־קע־;עפ־נען א ראקוטענטארע גכ־ת- ערית, אז ־• אײפדענינכ א־ן רע־ א״פ״כטאנ־ א־ן רוםרא;ר א־ז א־- נאנ״כ א־װכנעװאקטן פין פאאק. ע־ האט באוװז;, װ• בײ רע־ מאטע, כײ ײ מ־ליאנען יח־רים, א־ז •־• אניכט־עננוננ אױפגעװאקטן כ־ז רע־ תעכטטע־ מררנה: אין זײן ־אמאן ״די מוטעד״ זעען מ־ר, ,ױי רװקא צװ״כן די קלײנע מענט׳כעלעך, צװ״כן די פייערן און א־בע- א״פי־ טע איז נײעט־געבילדעטע דורך;ערע־נ ני״עט־; ן ד' םער צ־ו״כ *עגג־ עררנטאטן זאמרײ זיך אן רע־ אננעיכט •***• ײי - * * 1 אנאנ צאא־קע א־ן מעכטיקן זיך יכפעטעי אװט אין א רארט ׳י ע״י א•; ח טע־ װילן, * טענט״ע, ײנמאל;״כט רע־ אײזציקעי איז ק װערק ז״נע ״כטורם. א־ן דױיא — רער ט־עגע־ פון רעם םח. כ איז •ק דע •1•^<••• י• ארץ, א־ז פין די רייוע פארקכ-״ציבטן. *ביכ, פין א א־־״ן •כטאמט ע־ . איו גאנץ 'יר עפעכ :עדײנ׳טאפטיעך ער א• -עטט פא־. ,־ואט קימט ננריק לדייט ציכ פאריו, איז ױאהכנ; צ-נע נק ז״ טארע א ־א י און פארק.;״כט וװ ראםטאיעװםקי :ח פון רעכ ( ־ אי; געידען זיכע־ פאד דוי גרט בא־ דע־ רעװארוצ־ע, נעציט: האבן יואם טארטטא־, : א געפע־רעםער ק־ענק, ע־ װײט גא;ץ;־ט אז ראם אימבאזינטע געזונטע פאלק װעט ר• .־עװאלוציע איבעדט־אג;. קענענ־יק ר־ מאבן נאענט. פ־רנדיק זיך װי א לײםרעבע־ זון פון ריםי״כן פאלק, האט גא־קי — רע־פאר טאקע — ק״נמאל נ״כט נעריט;, װ־ ר־ נ־ײםע י־ם״כע ׳כרײבע־-נם־אים, מיט ד• אפאקאליפט״כע קאיכמא־;. ער תאט געװ־םט: ז־ין פארק — ארע פערקער אזוי — א־ז;ענ־נ •כמא־ק. ב־• א־בערצ־ט־אנן ר• ארע ק־־ז־םן, רי־םגײן ר־־ך ארע נע־ פא־ן, ״ע־ פאקט ארײן פון זײן עקזיטטענץ ראט אין ר־ צאר״כע צ״טן צונענעבן ־• םרײטע מאטן נלויבן אין זיך, מעד װי ר• אלע ױענדוננען פ•; ראםטאיעװכקין צום רום״כן ק־יםטום און פון ארע רופן פין טאלכטא־ען צ• תיכובה א•; צי פרזמקײט. אין גאיק־ן האם ראם פארק נעפונען זײן אײגענע מונטע־ק״ט און באשעבטיקמ זײן נלויבן א•; זײנע אײגענע כחות: נא־ק־ם אומאויפהע־רעבער ׳שטײגן פון רי פאלקם-טיפענ״כן איז נעװאדן א ם־מבאל פא־ מיל- יאנע;, אין זײן יכאפן תאט ערות געזאנט װענן א װ־לן פ•; א גאנץ פאלק א״פצוהויבן זיך, ז־ך צ• רערקענען. און אצינר מוזן מיר זאנ;: מאקטיט גארקי האט הע־לעך רעד- םילש זײן חוכ אי׳ם עדות; א רײנער, א־נמרעכע־ מענט״כ, א גרװ- םער קינםםלער ק״נמאל נ״כם א־־יםגעױקט זיך ארכ-פ־־ע־, ק״נ- מאל זיך נ״כם אננע־וא־פן ארכ ־יכטער און ני׳עט ארויפנעצוינן אוית זיך דעט לכ״כ פון א נביא; ער האט נאד ׳כטענדיק עקשנותד־ק נעראזט װיטן ײענן ד• דעכט פון יזײן אי־נן םאלק, װענן רער קאמ־