Literarishe bleter · 1930-11-28 · 48 (28.11.1930) · p. Seite 910

4 זײס 910 48ז סר^רי&זז 3?סס3ר ג<ם (043 נ ז י ע ם כ״ אים אן איםאויםחערלעכע וואקלעני*, ער ווערט מיםגעריםן פין די םאר׳םיידגסטע?זטימונגען. אין א״ן ליד ״און די אדבעטער זינגען", רעדם דער דיכסער וועגן דער •*םאמןיים, אויםגעהזולפנקיים: מיר זענען :י־זזם?יין בענלערס. מיר •גטרעקן נישט?יין ײעגט, מי- זענען א״ביוןע היםעיזם ב״ם *״ער־טלאם, וואס ברענט. מיר גראבן טונםל א״זן, םיר •זזסעלזון הארםן •םם״ן, און האבן מיר א וו״םיק, — פארקריזון איס די עײן. םיר האבן הענט ווי •עםאנגען און פים װי ׳םטאםען ׳טםארק. און סילינן װעלםן גלויבז מימ עי״ד או״ז אונזעי קאחרן. םיר קענען הייליק •םװ״גן, נאר יענעם םאג א לויב — ווען סיויעט די *״פ באםארבן סיט אזנזעי בלום דעם •סטויב... און ווי אנס־י׳טט ווערם טען. ײעז גל״ד נאך דער רעוואלועיא־ נערן ליד טיעפן מײ באלד אן אויפן זוװ״םן ז״טל אזא םטיאפע: אוי״ אונזער ל״ב דעם וװנדיקן, װער האט אױיפגעל״נגו דעם •טווערן גרויל פון לעבן? װעי האט גע־זויקט אונז וואנדערן דויך ײיסמעניט פון עע'? . אט אזעלבע ״ײעלם־סמעי״ן״־לידעי וןען מען זייער פיל טיעפי ביי גיטעין, פונקט ווי סיזענען פאיאז אייד בײ אים באמוו־׳בםארקע און א״גנאחםיקע לידעי. גימעד וו״זט ארוים באד״טנדיקע פאײטםענדניש פאר פאעםיק, םיט װעלבן נישט ק״ן םך ״ד״טע דיבטע־ קענעז ייד באריסען. עי םוז זיך אבער באסי־יען פ,*ן דעי מעםאיפיזיק. וו״ל זיין א״גנטלעכער וועג איז די ־עאליסטייבע דיבטונג פון א־בעט און טאט. ■1אזמ" גלויבן. אז גיסער האט אל״ן יסוין דעיפיליט די שװאכע י״ט פון י״ן דיבוסן, וו״ל דאס בוך ענדיקפ עי מים א ליד ״דערקענטניש״. איז וועלסן ע־ זאגט: ביהאב ליב דעס ווילדז פע־ז. וואס האט אוײ זיך קיין גוים נישט און ליבע' האב איך נאך דאס ליד. ויאס ג״ט אין טאקט געמאסנױ ביהאב ליב די 6בוםק״ט פדן וואײט. ודאס םיאגט איו זיך ק״ן שוים גישמ. און סיקומט מיט ערלעבן געזאנג. *ום הארץ פון פאלק דעס?'אהםז גיםעי איז עבט אין די לידע'. ווו עי יעדט מיט א פש־טע־ שפיאך און אפעיייט םיט פטוטע סיםלען. ׳ע ל יטריידעדמאן הןודנעד אינםעד דמד 9י1ץ*) א ביכל םיט א *װיי זוענדליק סע־טוזלעך. *ואס מיװאלם געקענט אנ־ופן קלוגע מעשחלעך, מעשדלעך י׳יט א סאיאל אחוץ א״ניקע פ*ן י״, םעי נאיווע, קינדע״טע במעט זװגעפאםם פאי קינדע־־ב־עסםאסא־ טיעס, ווי, למיטל, דאס ,.ווינםעד־מעשהלע״, ,דער פיר*טם מיט די ךץ■״ הא־ און ז״ן פריזירע־" (דעי םוץ םויג ני*דט פאר א קינדער־ברעספאמאםיע),,— זענען ז״ אלע -אי־פזיניק, איד װאי׳ט געזאגט — איבעדגעםפיגט ז״ טט״ען זיילי וויים פון די נאיווע פאנםאסטייט־אידעאליםםישע מעשיות פון אנדעיסעז, ז״ האבן נ״םם ק״ן םום בשוהפותדיקם מים די םיפ־ פא־ט־אבטע ,6עגענדעס פון א ריבא־ד דעהםעיי דאס זענען קורזוע אפגעהאקםע מעשדזלעך, אייאנ״טע, וואם לנדיקן זיך המיד מיט אן א״נפאל. מים א וויץ א־ן דערמאנען א״גנטלעך אד די קויזוע מע־טהלעך פדן מילםאלטולע אדעי .*־ץ. אבער אין דעי זו״ט ווען די דא״קע ב״דע מ״סיטי •טטיעבז דורבן קויזוסטן וועג עו ז״ער •טלאגנדיקז זויל — ײעיט װםהינד סזפײא פאי־ בא£ט פון ז״ז *עטאה, עד הזיבם זיך אז *• אנטגיקן מיט ז ין דעקאיאםיװן סםיל מיט ז״ן פאנםאסט״טן אינהאלט אוי וועים ענלעך אביםל גו דעם ד״ם־טן פאנםאםט האוא. װאם שילרערט אין זײנע מעטויות גאנעענע טיאי און *ארנעסט זיך מיט ז״עד *סיבאלאגיע. *) ז. שאםירא ״הערנער אונםעי דעי קרוין״, װאריפע 1981, 180 ז ד ע צ ע םײ די םײעדן (װעגן דעס לידער־בזו פון ם ד. גיםעד) אויך דער ״דישעי קולטור־מאפע װאקסם אלץ םעדער אוים און ס׳וועיט אנייעעוװיקע' דער פונקס: ארגענטינע. סיזועדוו״גט זיך דארם אן ע־נסטע *יד״בע פרעסע, װאס רוקט ארויס און קאנגענמרירם ארום זיך באד״טגדיקע •ט־יפשטעלער. דעדטנם הייבן אן אויך דעד׳ב״נען בעלעםריס־ טיץוע ווערק. אט ליגט פאי אונז א באנד לידער פון מ. ד. גיסער — ״ב״ די פייערן״. די אויסגאבע, װאס איז. אגב, אביסל איבערגעלאדן מיט ׳באבלאנ־ א־טיקע א־נאמענםלעך און דאדקעלעך, באווייזט גלייך, אז דאס כ*ך איז נ״בט ארויסגעגעבן געוואין דודך ק״ן ניכטעין פארלעגער, נאר אז סיהאבן ב״ דע־ אויסגאבע געא־בעט ״קאמיטעטן״. און נ״סט אומזיספ טאקע געפונמ זיך אויך דע־ הילע דע־ עטװאס יבאקירנדיקער אויפץו־יפט: ״ארויסגעגעבז פונם גיסעי־קאסיטעט״. די דעי־ב״נונג פון א ״דיש בוך איז נאך דאדס א געיבעעניט, א יוס־ט־ב. און דעייבע' — אזוי פיל פייערלעבקייפ. די הילע פונס בוך טטעלט פא' א־בעטס־אקדעסוארן: א האמעי, א דװאגג. א דעבויגן •בטיק אייזן, זידץ אין ש״ן פון רויטע פ״עדן. דאס אלץ איז אוסבאהאלפן דונויפגעקאמפאנירם און דעריבער •במעקט עס מימ נאױוע' טענדענץ ענלעך דו דער דאזיקעי־ ,הילע איז א גרויסער ם״ל פון די א־בעטיס־מאטױון אין דעס בוך. אין די דאזיקע לידער ־עדם זיך וועגן ארבעט, װעגן מאםינען אזן פאב־יקן, אבער סיאיז נ״בטא אין זיי קיין קאמפאזידיאנעלע גאנדקײט. נ״בטא ק״ן אימפעפ פון איבעפ. גיסע־ס *וגאנג דו א־בעט איז א *ארטטעלטעי. אדער עי באקלאגט דעם ביטעין גויל פון א־בעטעי, אדער ע־ ־עדם װעגן ג״טט פון דער ארעמק״ט און נויט: נייסט פון א־עסק״ט, גייסט פון ביטערניש. גייסט פון נויט און 8״ן1 דו בלומנדעי, ר־ נאקעטעי, דעיהויבן זיי, אין בענט׳ב — די ־בםים פון אונזער בלוט! די ־עפלעקסױוק״ט פון גיסערם לידער איז ז״ן •בװאבסםע זיים די דעקאדענם״ב־פילאזאפ״בע דיגיעםיעם, מיט װעלכע ער פלעבט דורך זיינע לידע־, דע־בםערן דעם א״נדױק פון די באמת־־בטארקע און אריגינעלע סט־אפן אין דעם בוך. גיםערם פאעט״בע מעגלעבק״פן זענען אויס׳בליםלעך אין דער דעא־ ליטסיהוער דיכטונג. ע־ האט אן אויג פאר סלאסטי׳ב־קאנקרעםע מאםױזן. אפע־י־ט ער אין זיינע מעםאפארעס מיט רעאליסם״בע עלעמענטן, קומען ז״ ביי אים אױיס יבטאיק און בילז־לעריט: אין טוסל פון 6יעםן און טטאססן, פאו־בלונגען. באדווונגען אינגאנדן. אין •סװינול פון ספריבעס און שמאנגען ־עדם םיבלוט זיך פון רודע־ פונאנדעױ עס בינדט א־נז דודך נויטן א״ן גויל. *ו םראגן דאס לעבן אן מורא, ווי םיםו־אגן די קעמלען אין סארגנס די זוניק־באדונטערםע הארבן... אבער גלייך ווי ער ג״מ איבער *ו ־עפלעקסױוק״ם און נעטלהאפ־ טעי מעטאפיזיק, זענען ז״נע לידער באנאל און נאיוו. און סיאיז באמת *ו יבטוינען, פונײאנען סינעםפ זיך דעי דאזיקער דואלייס *ום סעפאל־ארבעטעי. דעם דיבטעד מ. ד. גיסעד. דער דאייקעי דואליזם איז א גרויםע •בוטר־יבלונג פאר ז״ן דיכםער״בן טאסן. סיאיז זיך •טײער קלא־ *ו סאכן ז״ן װעלם־אנ׳בויונג. אין תוך גענוטען איז גיסער א נאודיאלער דיכטער, און גאנץ אסם פילם זיך אין ז״נע לידעי די ׳םםאײקע מאנונג פון אן אמת־ו־עוואלונדיאנער. אכע־ ז״נע ארבעםס־דןלאגרלידעי פארפוטן דעם איינדױק און דעזאדיענ־ טירן דעם לייענעד. גיםערן סעלם דיסדיםלינידםקיי■ און אנם׳בלאסנק״פ. םיאילם זיך