Literarishe bleter · 1930-11-28 · 48 (28.11.1930) · p. Seite 903

4 זײם 905 7'סעד^דיישע ב7בםבר גזס. 46 (345) ז דאם יידישע פאל־קס-ל־־יד און פאלהס־מעשד־ה עאדטראכ 5*ן י. 7. בהן א,] 77י?גע ״װעט מען זאי.ן: ראזט אר״ן דעם צדי?: מוס־ר, ״שלאף, מיין קינד״ א. א. װ. די ײ״טעדדיקע סטראפע זאנט. אז ניזוט :א- די םו־מער װעט געניסן אין זכות פון איר *רומען זון, :אר אויך דע- פאטע-, דער אאיקורם: ״ד״ן טאטע האט נייטט געתאלטן, װאם גאט תאט נעבאםן, ײעט מען אים אויף יענער ײעלט בדענען און -ראטן, נאר דו, ם״ן קינד, ײעםט דיד םוען מיען, רעם םאטן פון גיהנום ארויסעוזויען טלאף, מיין קינד״ א א. װ װייטער ג״ט דע- לעקטאי א-יבע- צו דער :״ערעי זו״ט אין ברענגט א מוסמע- פון אן איבעטעי־װיג־ליד, ײאם ה״בצ ייד אן מיט די פע-ז;: ״יטלאס. מײן קינד, •טלאז םבדר. ״זינגעז װעל איך דיי א ליד." טיטירנדיק און דויבזינגענדיק ראט דאזיקע ליד. יטטעלט דעי דעקטא- פעםט, אז דאם ליד א-י אויד •טטאיק פא-טפ-״ט און — עד בא;: דא איז •טוין די ג-ענעץ *װו״טן די ענטע און קונסטמעםיק־טענדענגיעזע לידעי, װאם װערן געזונגען איז פאלק דע- דעקטאר טטעלט ייד אפ אויא דע- פראגע: פוז װאנעז ״םס^כיען א־גזעיע עבטע פאלקם-לידע־ װע־ זענען געװען זײערע ׳עאפע־׳ן יוו״ דער דאזיקע- פ-אגע זענען פא-אן פאר-ט״דענע ענטפע-ם; נעװ״נלעך װע-ט אנגענ־מען אז די פאלקם־לידעי •טטאמען פון אומבא־ אנדע-ע ווידעי ג״עי נאד וו״בוע- און מ״נען, אז דעי *טאפעי פין א פאדקם־יייד רא־ד גארני־טט זיין אנאנים, פאיקע־ט. ז״ וו״זן אן, אל אזעלבע פאדקם־דיבטער, ווי בעיל ב־אדעי. וועלוול זבאיזרטער, גאדדפארען און װאר־טא־וםקי תאבן גדטאפן לידער, װאם קענען אנגעױפן װערן פאלקה־ לידער. — קוקן מי־ אבע־ דורך די ואמלונגען פוו די עבטע פאלקם־ לידע־, ווע־בע זענען ביזאהע־ א־ויםגענעבן געװא־ן, ג.ב. די זאמלונג פון •ט. גינזבויג און פ מא-עק, פ-ילוזוקין און פין י. ל. בהן, געפינען מיר דאיט במעט :י׳טט קיין םימן פון די לידער, וואם זאלן געהערן זװ דאי־פן כלײ דע*יבעי א::עמען, אז די זארלעי פון די עכסע פאלקס־ לידעי האבן יא פא*־־דבא:ען דעס הילוק ןױוייבן איכדיװידדעלער ק^לעלןטי־ װעי פאדקם־טאפונג. ־• ידהג״מע לידע־ זעגעז ,עײלװײז פאליהטיט- לעך, אבע־ אגדע־ע העז טען פיט־מ אגױפז פובליציפטיק אק נ־אכועז, ווי ג זװנזע־ם ..םאנע״. ״דאם 20־טטע יארהונדעיט״. םיאיז :ייטמ פא־או אין זײ אזויבם. וואם מיזאי׳ קענען אנריפן פאדקם־פאעזיע דע־ ־ע־טאר ־אײיט דערנאך די פ־אגע: װי אזײ אנכזיטה״ען אבע־ די ענטע פאללה-לידעדץ םיפא־תוט״ט זיך, אז םיאיז דײםט זיך פא־זוװטטעלן, או זיי יענען געיטאפן געוואין דו-ך אן אומבאקאנטן מתבר ע־געץ־ווו, אבע- ביזאהע־ האט :א־ קײנק־ אועדבן נ״טט געט־אפן דאקעגו אבע- זענען פא-אן דידע-, װאם פי-ן אונז זװ דע- הטע־ה, אז זיי זענען נעיטאפן נעװא-ן פון א קאדעקטיװ. הגם םיאיו זײעי יטװעד זיך פא־טויטטעדן, װי אזוי א קא־ לעקמױו, עמלענע מעננדטן עוזאמען, זאלן ־ענען קאסן א ליד. וו״טער ט־עט דע־ לעקםאי דו זו־ דעי באג־ינדונג פ,־ן ז״ן ההוע-ה אויפן םמד פון די טאנץ לידער; עד •טילדערט אין עטלעיבע •טכו־יבן די אמאליקע פאלקם־פא־װ״לוננען ב״ם מאנץ, װי אזוי ׳ונגװאיג פלעגן זיך דוזאמענקומען אין א יטבה־נאבמיטאג אדע- א יום־טוב ערגעץ־וװ אין א קעלער־ץיטוב אדעי אין א פא־ווארפן ה״זל היםטעי דע- •טטאט דו פאד־ ב-ענגעז■ געװ״נלעך פלענן ז־ך צוזאמענקומען בהורים און מ״דלעך ב״ א הב- אדער תב-טארין זינגען, דערצ״לן זיך סע׳טױד״ יטטיפן. לאכן און אינםיטן דע-ינען פ^עגט א״נע- א־ים-ופן: ,דאםי- גאי ג״ן טאנצן״ טיפאר־טט־יט זיך, אז ני־טט א-ע האבן געקענט אװי גוט טאנגן. און סיפלענט זיך יטוין געפינען א״נער. װאט פלענט װעין דעי סירער סון טאנץ,־ פי־נריק דעט טאנץ, האט ע־ אי געז־נגען די טאנץ־מעלאריע. אי געגעבן אינשטױ־ציעם, װי מידארס טאנצן. א־ן אזוי זיננענדיק א־ן אנ־ אין װילנע האט געײ״לט אין מ־טך פ•; עטלעבע װאבן דער באקאנ־ טער ״די׳טער פאלקלאריםט י. ל. בהן. אלס גרינטלעבעי פאײטער פונם יידייטן פאלקלאר. באזונדעחם אויסן נעבים פון ייד״טע פאלקם-לידער און פאלקם״םעהזױח. פארנעמט ׳. ל. כהן איינם פון די אנגעזעענסטע ערטער צװ״טן די םאדערנע ״דייטע װיסנ־ •טאפםלער. י. ל. םהן האט נעהאלטן אין זאל סון ״קולטור־הויז״ א םאר־ ט־אנ אויף דעד םעםע: ״דאכ ״דייטע פאלקם־ליד און די יידי־טע פאלקם־ מעיטה אין װאחט און געזאנג״. פארם-אגן אויף פאלקלאריםט״טע םעםןךפ זענען ביי א־נז א זעלטענע זאך. סיאיז דעריבער נ״טם קיין װונדער. װאם דער פארמראג פון ׳. ל. בהן האט ארויםגערופן א גרויפע פא-אינטערעםיחינג. םיר װילן דא איבערגעבן פא- די לעזער פון די ״ליט. בלעטע- די אינטעיעםאנטע געדאנקען און אויספיױנגען פון י. ל. בהן. בערך מיט א 70—80 יאר צוריק — הויבם אן דער לעקטאי — האם םען ב״ אונז גארנייטמ געוװםט װעגן פאלקם־ל י דעי. אין די סס־קער יארן האם א רום״טע עטנאגראפייטע געזעל־טאפט ארויסנעיטיקט א ייד״טן נעלע־טן צו זאםלען ײד״טן עםנאניאפייטן מאמעײאל. דער דאזיקי נע־ לערפער (ז״ן נאסע• איז מ. בערלין) האט פארעפנטלעבמ דערנאך א בא־ ריבט, װו עז־ זאגט, אז, נייטט געקוקם אויף דער •טטארקער :״גונג פון יידן צו נגינה, האבן יידן בלויז רעליגיעזע לידער, קיין װעלטלעבע פאלקכ־ לידער, אזוי װי ביי אנדערע פעלקער. זענען ביי יידן נייטפא אזוי איז נע־ װזןן די מיינוננ פין ם. בערלין — און װען נ״טט די זאמלוננען פון ײד״טע פ.־לידער אין דער :ייער צ״ט, ײאלט זיך ל״כם געקענט א״נ־ װארצלען אטא די מ״נונג. אביםל •טפעטער ד,אט א״נער אן ענגלי־טע- געלע־טעי אױיםגעזאנב א םיינונג, אז ביי י־דן איז נייטטא קיין מוטער-ליבע — והראיה ער האט נ״טם נעפונען ב״ ״דן קיין װינ־לידע-, נעיטאפן פון פאלק; װען די ״ד״טע םוטער װאלט ליב געהאט איר קינה װאלט זי פא- אים גע־ זוננען לידער. א-ן װידעראסאל װאלט זיך נעקענט אײנװארצלעז א פאר־ קריפלםע מיינונג װעגן דעפ ״ד״טן סאלקס־ליד, װען ני־טט די :״ע זאמלונגען. דעד לעקזטאר נ״ט ארינע- צו װיג־לידער. דא ציטירפ ער דאם פא־ פולערםטע װיג־ליד, װאס איז נעװיס יעדז באקאנב. װאס איז יטוין זי־ער אלם און װיימ פאריטפר״ם: ״אוכטער יענקעלעם װיגעלע •טטייט א גאלדן ציגעלע״ א. א. ײ. דאס דאזיקע ליד האט פאר-ט״דענע װאריאנטן, אמאל ביז 20—00 פערזן. דער אינחאלט פונם ליד יטפיגלמ אפ די הלומור, און די ליבע פון דער יידייטער סאמע פון אםאליקע צ״םז. יטפעטער, אין דער ודטבלה־תקופה, װען די ס־טער איז נאך פא־־ בליבן פרום, און דער פאטער א־ז געװא-ן א יטטיקל אפיקורם, בייט זיך דעד אינחאדמ פונם װיג־ליד. חג-ם רעדפ זיך יטוין װעגן דעם, װי דאם קינד װעם זיין ״א פרומער און א גוטער״, װאם אין זיין זםות װעלן אויף יענער װעלם אויך געניסן פאטער און םוסער. םיאיז זייער אן א•:־ טעיעסאנם ליד. דעד אנה״ב פונם ליד איז אזא: ״ניהאב דיך, םיין קינד, •טלאפן געלייגם. זאלוסם סיר •*לאסן נעזונט״רהייט! נעזונםערהייס זאלםכו םיר לינן. און איך װעל דיר זינגען און איך װעל דיך װיגן. יטלאף, םיין קינד, יטלאף, טײן קינד, דו זאלסט מיר לעבן און זיין געזונט." דאם ליד פארנעטם א״ניקע םטראפעס. םײ װעלן דא גענן בלויז די נאראקםעריםט״טסםע: ״די םירן פון גן־עדן װעלן אפן •טט״ן, ״אז איך װעל אויף יענ״ר װעלם דארפן ניין: ״דו װעסט דאך ז״ן א פרומער און א נוטער,