Literarishe bleter · 1930-11-28 · 48 (28.11.1930) · p. Seite 900

;ײע 0)9 ק 7יססר^ר^שס <!ל£םטר <.<ס 48 (343׳) 0• עם ׳מטײט א ױנגערפאן, װאם װײזט אן דאם ארט פון דער נעזזײמער פאדזאמרונג: ״א דר״ מיטן אוינ און א ׳םו׳םקע אין אויער, עם ׳טאטנט װעד דורך און פאחטװינדט אין א טויער״. און דעד דיכ־ טעד פרענט איצט, נאך 40—45 יאי: ״וװ ביסםו, דו צינדער, װאס האם אויף די ראגן רי פ״ערלעך אלע געהים און געטראגן?" א״ אט איז דער ױנגער דיכטער ״אויפן פא־אדי ןראם דרי- טע לידן, מוזיק, נעזאננ פון רופי׳טע םאלדאטן. א דונערדיהער ״הורא״ בלײנט העננען פאדפ־א־ן אין דעפ װינטערדיקן טאג. ״און איך זע זיך א יונג דארם ׳נטיין, מיט פאדיגגדסעמעםע *ויםטן און ע״ן. ט־יפה־ביסלעך אין נוזעס — פארפאקט, און איך מורמל א האם־ליד גום טאקם״. און עפ קומען שװעדע ױננל׳טע, נע׳טלעםטלעכע איבערלעבע• נ״ט;, א•; ליעכין •טילדע־ט זיי אין פע־טן ל״ד ״רעפלעהםיעם״. ״זי האט זיך. װי א שטערן, איבעד םיר געשמעלמ, און האט ם״ן הונגער־דעבן פייערלעך באהעלט. און באט•* איך האב געפדװוט זיך װערן שארף און ביטער, ווי א געװעזענעד בעל־מוםר א געניטער, איז װונדעילעך געװען דער עד׳טמער ציטער." דאפ ליד אױ כאמת פרעכט־ק, מיט אזויפיל קראפט איז נע־ מאלמ דער ״גיה־נום-״טאט;״, װאם ״׳טיםט א פנאפ פון פײער םיר אין מאדך א־י■;״, און עד כא־טטר״ט עם. און עם ענדערט זיך דער;״עי מופר-םפר ״אנטכזזט דעם ־אים־ת חכמה, לעז איך מירמאװס נײװ... או; מיטן זעלנ; םומנעם, פוםרדיקן כרומען״. יפ דע־נאך פיי־ט א ליעםין אדורך נעעטאלטן פון יענער צ״ט• דעם ״קאריע־יםט״, װאס זוברעװעט זײן לאטײן, דעים ״קאנםפידא־ טאר״ (ליד 5 א־; ס), ע־ ש־לדערט פראכטפול א ״׳עבת צו נאכט אויפן ׳טפאציד״, ד• ײדי׳טע ױיננען און מײדן פון דעם המ.י;, ״לויכט; נ׳טימות מ— אײ■־ א•; דימון, הײליק-פא־הוילענע ליפטע-־; זעונגען װ״ע; בא־ דיר אזו• :״;, יטמ־אלן אדום די נעזיכטעד״. און עס קומט א ליר װענן ״דעם נאלדאט״, דער ״מענט׳ט-מא׳טינע, װאם איז;־יײ• או••־ אלץ צו טון פאר דער הײליקער זאך״. און ליעםין מאלט א וױנטערד־קן ־נא־טאג ״אויפן קאטאק״, וװ עפ איז באזונדערס קאנטיק דע־ תהום פון װעלט;, פון ׳טיכטן. אין די איבעריקע לידער ״צוױ׳ט; ר• קראמע;״, ״צװי׳ט; די ׳טנײע;״, ״די עדיטטע נרעסערע גע- חיימע פא־זאטלונג״, פיהט אױך אדוו־ך א. ליעםין פאר׳טײדענע מאמענטן פון יענער צייט, ברעינגט־אויף נע׳טטאלטן, עפיזאדן אי; א העל־באהעלטער ליכײ פון א דיכטער״רעיװאלוציאגער א נאװנרעד קרעכטיק או; װוגדעדלעך ליד איז ״צװי׳טן די •טנ״ען״ א געװירנל פון װאד און פאנטאזיע, פון הײנט און א9אי. פון א־ך א•; עלטעד־זיידע. מיװאלט באדא־פט ברעגנען דא ראס נאנ־ צע ליד, אנע־ דאם ארט דערלויבט ני׳טט. ׳טיקן מ׳ר די, װאם אינטע־ דעס־רן זיך, צום ״צוקונפט״, און מיר װעלן ברעננען בלויז עטלעכע פע־זן פון יא און דארט אין ליד: ״האט מען דא געשיבמע מיסז בדובז געשריבן, און די קדושיפ־שאנהס זענען נאך פארבדיבן; הער איך ז״ערע ־,בריבים, װי ז״ ווייעז, ז״עי שטילן װייען אין די •מ״ען. האדס מיך די געשיבטע, די נאך נישנדפארװ״מע מיט די ב״נערדיקע פינגער, מיט די טויפע, טודיעט זיך צו מיר אין חושבדיקן גרויער מ־מן שטידן טױיער, טיטן װ״םן טרויער. איז דע־ זין פ•; דער פארגאנגענהייט פארהוילן. און װי גרויע װאלקנס, הענגען גדויע גרוילן. און דאס ליבט פון טרויער גימז זיך דורך די װייטן, דורך די בםורנע װ״םן *ון די במורנע צ״טן. װייהט דאיט מיר אין וו״םן ווי אן עלטעו־ז״דען זענען מיר דאך, ער און איך, די ועלבע ב״דע. אויף וועדדעי און הילן ז״ א״ן אין צארטע־ פאיקדעיטק״ט אין טוי־ל״בטן טרויע־. אין װ״בן׳ אין בלייבן, אין בדאלעבן •ס״ן — א־ז •ע.״ן א נז נאקאנט נעװע; א־ך נערענק נ־׳טט װ• עם א־ז דא־ם נעװעז אונמערגע׳עדינ; װאלכ א־ע־ ליעם־ן — אנער דער םו־ װ״נ־קםט:־ אױ ־עוי; א־נז אלעמע; נעװעז נאקאנמ, אז .־ואלצ און ליעם-ן א־ז א״נם א•; ראס זע־נע.״ ברענעד זאגם װייטער, אז פאחם״דענע םינ־ת האנ; אינ ־ע־װ״םע־ם פון ־ער ״דייסער א־נ- םימע־ ליו—ק, א•; אז ע־ האם פ•; װאלם־ליעם•; ני׳םם נעל״ענם אפילו ק״ן צע; לירער, ״אנע־ א נאצױננ צו ליעם־נען אױ יעוין פא־נלינן נ״ מי־ או־ף א״ניק, א; אינעװײניקםםע. רענער־קע באצױנג, װאם װען א־ך װאלם מיך אל״ן נעפ־ענם ־ערי־'־. װאלם א-ך ני־םם געיפונע; א•••־ רענ ק״ן קיארן נאנ־י־. פא־אן א ־•נםער װאם ק״פם ײך א־ין זײ; װערם נ״ רעם ל״עגע־ א■; הא־ץ מ־ם א״ן ליר אנע־ רע־ נאמע; ליעם•; האם מיך •עםענד־ק באגײםםע־ם, נישם נא־ װי רע־ נאמע; פון א דינםער — און פא־װאנ װ־יס איך כי׳שג— (י. ח ב־נד כר בתני, נאנר א, בוך ג. ז״ז 400—407). א ל־עם•; נים אין ר• פא־עפנםלעכע פאעמעס א צו־־ק-בליק א״ף זײנע ע־״םםע דעװאר־צ־אנערע, ר־נםעי־י׳עע ם״־ים. נ״ א־נ אױ ־עד רעװאלוציאנער או; רעיי־ ־•כםער ׳םםענר־ק נענאננען האנם נ״ האנם, א־ן אז״ נ־ז אװף הײנםיקן םאג. ביז א-צם קומם ראך א־ן •ער; בוך ״צוקונפם״ פונליציכםי׳םע. נעזעל׳םאפםלענע א־םיקלען פון א ל־עם־ן און א״ך ז״נע לירעי אפםמאל דע־פולן, 'רע־גאנצן זי• א־ינם ־אם• אנ־ע־ע: א•; ארם־קל זענען נמעם ׳םםענדיק דא פיל ־יבםע־״םיע אפנו־ג;, א•; אין ליד — םאציאלע, פונל״ױסטי׳עע *.1<נד<גצן. א?יעבין דז$- אין זוימע פ^יב־־אבצ טײ רי אבצ־קער עױע*״ ןגינ״״ב ״״* )יע־נזע,״״ *^ױן פ,*ן באי~*ק1 איז ־א־ם, נאך גא־ א ״נג בחורל, נעװען םעטיק א-ן ר• ־ע־ואל־צ־א־ נע־ע ק־״זרעך, װעלכע האכ; ע־־םם נעזוכם װעג; או; פא־מען פא־ ־עם ״ריים; םאציאלױם א. ליעם־; האם זיך נ״םם נעלאזם ־םװימעז מ־ם; •םם־א־ א-נ־עם-ם האם ע־ א־״נגעם־אכם זיין א״גענעם קזק א•; א״פאם-נג פ•; ־ע־ ״ר״םער;אצ־ע א״ פ״ פאקםא־ן א•; רעם ־•*םי ם*ן ־־*־ ••־״סינך נאצ•׳* א״ ר• ר• ׳*־ ם־עננם א, ר״*ם ו אי, א —םםע—יםע־ ״יױע ר• אמאי־קע ״ר״םע א״ נ**םם־•*־ •*ם** ...לנע *־ לעםם ױ א״ז מיט א״־ע ל־םם א•; •םאם;, א״ נ־ענגם א־ױף א — עפױא־;, •ואם יםינײר; ױך א״ם א״־= ־עם א-מאל־ק; מערק־ ־ו—-ק; —ם־״םױא־צ;, העל-ם־נקעל; פא;. — פע־צ; לידער זענע; נעבונר; א״נם מ־ם רעם אנרע־;, א•; ארע צ-זאמעז נ־עננע; ז״ פא־ א־נז א־״ם א ״דײם;, עמפ־נ־לעם;. נ״םםר״נ; ־וננע־מא;, װאנ מאנם ארי־ך ־' פא־׳ם״רענע עפ־זאר; א•; א אינםע־עםאנום; כרבור-װענ. ע־ ג״ם ז־ך וױ איינע־ אי"" =ים׳ ױך, א•; וױ פו; רער ז״ים מ״ם זײנע א־בערלעםזננע;, ׳םט־מוננע;. םפקזת אי; טיױימען. אםע־ ז״; יערע־ עדיט א־ז;עב־נר; מים רעם נר״ם;, װ־םט־ק;, װאם װאקםט א־זם. ־אם עד״םםע ל- צ• די ״פיאנעחי. — ער ׳םפי־ט ראם נ־יע, ־עס אנזאנ פ<; או־סר״ז, װאם די פיאנע־; ם־אגן מים זיך אז; די ט־ײםט, װאכ ז־י נ־עיננע; אי; ר• קעלע־ס: ״פא- דיר איז דעי וװנדער פין ײונדע־ס געשעז דע־ אוטבי־ט פון טויזנטע־ יארן. איך האב טיט די א־יגן געזען א פאדק :״־געבוידן." צװ״טן ל־ר ״אין ד־ פארנאנטן״ נ־ט ליעסין װונךעדבא' ׳םטימוננ פין ־י וױלנעד נעסלעך, װען רי ױננע רעװאלו־ םר״מער •םל״נן זיך ארורך רי ײילנע־ נעסלען־ און אט :ײנע נילר־עד: ״ א שטאט — א צעשרוספן נעזיבמ פון א זקן. צעקנ״טשט אין זאװולקעם, פארגעדב און צעשראקן. די טענםשן, די טויעדלעך — שטשופלע און קל״ו". א אינער רי צ־אגערע אזעלנע י