Literarishe bleter · 1930-11-28 · 48 (28.11.1930) · p. Seite 899

וײם 899 ליסעדזןדי׳שע *ל909ר נ< ם. 48 ($43)? ע״עדשפע סרים״ טער ״ארבעטער־א9אזיציע■ אין װילנע און מיט די ערשטע שטארקע ־עוואלוציאנערע לידער אוי־ רער ײד״םער *רבעטע־י-גאם. אין דעם נישמ־לאנג דע־נ-נענעם אבטן (?עצטן) באנד פ.•; י. ח ב־ענערפ העברעישע בתבים געפ־נען מ־ר א גרעםערן ארט־הל פון ברענערן װענן א.?־עס־ן (גע׳שריבן אין ־אר תרע״ט 1019), — א־ן צ־זאמענהאננ מיט רעם 25־'איה; ־וב־ל״ פון ק־עכ־נם ל־טערארישער טעטיקייט (־א;, אפריה 1919, א־ז א־ן ניז־־א־ה דעיריטינען א ספע־ צ־עיער ״צוקונפטי-נומער נעװירפעט רע׳ם װביליאי). א־ן רעם אר- ט־־הל שר״במ צװ־יש; אנרערן ברענער: ״װאיט. א־ן האםעי מאה־- לעותר גובערניע, נאך צוריק םיט א־בער ס2 ־א־ האב א־ך צועדשום געהערט אט רעם נאמען, — און אן רעם, װאכ פ<ענט דעם;אמע; לאזן העדן, רערט.אן א־ך זיך איצט. אין דעם ירייז פון נ״םטיקן ־רא־ יעטאר־אט, צו װעלכן איך תאב באלאננט (און ־אנקען נאט ב־ז אוי־ ה״נטיקן טאנן), האט זיך א־ן איינעם א טאנ באװיזן א בחור פון מינםקער נעננט, אן עקסטע־ן פון רעד רוםישער נ־מנאזיע און א לעדער פון העברע־ש, א שװער־באװענלעכער װי ט־ר א<ע, אבער מיט א מין ס&צ־עלן זבות דערצװ ער א־ו נ־שט נעװען א־בעריק קליי; און נ־שט א־בעריק דא־, נישט א ״הויט אן ב״נע־ , װי אונזער נאנ־ צע תבריא, נאר נהאר א בי־נעדריקער, און אפ־לו — פא־העךטנ־ פעםיק, פארשט״ט זיך — א װוקםיקער און א פעבט-נענ־יטע־. נאר דע־ ע־ק־ א־ן טאיט פון זיין שװארץ, אפגעריבן ר־עקי האט זיך שטענר־ק נעפונען א העסט ל־דער אין ייד־ש, און פון אט דעם העפט פלעגט עד ־עדן טאג?ייענען פא־ אונז, זיינע א־בערנעגעבענע הבדים, א העלפט (אן א גוזמאן). פון די צענרה־קער ל־רער איז בו־ר אין זכרון — םאר ד־ א־בע־ 20 ־?נ־ - פארבל־בן א״ן פעדז, נראד נ־שט קיין א־בעדיק-יטטאדקער. און פון טיפן הארצן רייסט זיך אויס א קדדהן אויף דער וועלט אוז םעגטשן בעט זיך (ו םפדה -- ־. ח. בדענעד ש־זדעדמ אט דעם מינםקער בחור, װאס פלענט לייענען אט די לידעיר. זיין גאמען איז געװען פא־טאן (ברענעד װייםט נישט, צי עם איז געװען ז״ן א״נ־ענער נאמע;, אדער דעד פאדטיי־ נאמעןן). םון אט דעם מינסקער בתור תאט בױענע־ פיל מא< נעהעדט דעפ נאמען װאלט: ״אבדהכ װאלט, װא<טס נאנג, װאלמכ שיטה, װאלסם פע־ק״טן און קענטענ־שן. ״איר פארשט״ט*ן פיר שעה אן אן או־פהער קען װאלט רעדן װעגן װאםער כ א־ז מאמענכ־ פון אונזעי־ נע׳ט־בטע ן װאלט האט ז״נע אײנענע בל־קן אויר• ־ערעד;עש־בט- לעכער עפאכען און עם איז געװען א מעיטה, אז אי־נער א רוםי־ שער כאצ־א־-רעמאקראט תאט גערופן װאלטן צו א דיכקוכיע — תאט איפ װאלט למוף גענעבן ד־ אמתע קלעפ... א־- נלו־בט נ־שט? װאלט — איז שוין א״ן מא< א מענטשן״ — אזוי פ<עגט פארטאן ױעדן בדחילו ורחימו װענן ״אונזער װאלטי, דעם ױנגן בונראװעץ ײאגט, װאם א־ז נישס נאר א נלית, נא־ אויך א דור, װ״< ער זינגט ״דישע נעזאננע;, דאס ה״םט — ער שר״בט יטירים א-ן מאטיע- לשון, שירים, װאם אזו־נס א־ז נאך ב־זאהעיר א־ן ערנעץ נישט־ געװען... און לסוף, אז אט דער שליח־אנזאגער פ<ענט נעמען ל״ענען מ־ט תתלהבות רי שירים פון ז״ן העפמל, האט זיך רערװעקט א רודכ־ רדינגענדיקער נעראנק: ע&עם צופיל קראפט פא־מאגן אט די <ודער.., תאט גישט רעױ װאלט קיין ש״כות נישט צו אט■ דעם תעפט? זענען נישטא פון זיינע שיר־ם אויך אין דעם דיעסט/ צװישן די שטאר־ קערע לידער פון דעם העפט? - - דאכ אבער, פאדישטייט זיך, הא־ט טען גישט נעקאנט װיםן. אבער אין א צ״ט ארום, אז מיר האבן נעלייענט אין ״ױד״ א גרוים ליד איבער א לבנה-נאכוט, װאם האט אונז אזוי באצי״בערט מיט זיין צויבער: די שטראלן זיי סאלן אויף בערג ארן אויף טאלן, אויף סעלדער נ ח ם ן פ״זיל/ז (זןו׳ןןןן א ליעםיז אזז זיינ אינם סעפטעמבער-בוך ״צרקונפט״ איז פארעפנט- לעכט א. ליעםינס א סעריע פון פערצן פאעמעם אונטערן אמעמיינעם נאמען ״די ערשטע טדיט״. ״אין דער סעדיע (לידעי) — שרייבט דער דיכמיער אין א באומע־- קןונג — זעגען או־םנעדריקט ם״גע שט־מוננען א־ן דער פ־־סטע־ װננט פון א תונ־ געדיקן װינטעד מװנעם א־ן װיקנע, װען איך תאב נע־ מאב־ט רי ״ערשטע טריט״ אין דער דעװאלוציאנערער באװענוננ״. ״דערב״ — ניט צו א. ליעםין — װיל איך באמעדק;, אז ד״ער ײדיש- נאציאגאלער טאן איז בשום אופן נישוט כאראקטעריכ- טיש פאר יעגער צײט. אט א.?יעסי/ רי ייז־יש ־ נאציאנאלע און םאציאליםטישע מעםיאנ־שע שט־מ־גנען;ענען ניעװען נאר מײנ־ע שט״מוננע;, װעלכע זענען אלע א־ומיקע װילד-פדיעמרע געװע;.״ אנז די פערצן ליידער-פאעמ־עם זענען םון גרויםער באט״טוגנ ס״ פאר דער כאדאקטעריסטיק פזן יענער צייט (די ניינצ־קער יארן פון פאריקן יאדתונדעדט), װען עס תאט ז־ך נעגומען פא־מ־רן ד־ יידישע ארביעטער-באווענינב און תן פא־ ד־ער כאראקטיע־־םט־ק םון רער פערזענלעכקייט ליעםין א. ל״עסין (װאלט), שוין באלד א זיבעציקער, יסטייט שוין א־ן דער יידישיעד ליטעדאסדד און אין דעם יידישן נעזיעלשאפטלעך- פאליטישן לועבן קרוב צו 50 יא־, נאך נאר אין דער ־וגנט א־ז ער באחאפטן נעװאין מיט דער ײדישער רעװאלוציאנעדער באוחעגוננ. םיטן נאנצן ברען אזן מם״רת-נפש, אבע־ נל״ך פון אגהו־ב נ־עװאלט זי פיורן אויף אייגענע-א״גנארטיק־ע דרכים. עד האט נישט נעװאלט אננעטען פארטיקע, פון דער פרעמד-נעבא־נט־ע מאםן-פא־מ־ען, אין װעלכע מיזאל, װי אין א םרום-בעטל, אריינטו; דעם יידייטן נאציאנא?; נוף און נעהידז. פון אנהויב אן פון זיין פאליטיש<ינטע־יש׳ער טע- טיקייט איז ער נעװען טוער און דיכטער, קעמפער און זיננער, און יעד-הױכ איז ער פארבליבן פובליציסט א״ן ריכטער. ני׳סט נעקי־קט או־ף דער פארשיידנאחטיקער, נייסטרייכער דיכטעריש-קעםפערישער טע- טיקייט, װאם דויערט א 50 יאר בםדר, — אנגעתויבן פון װאלא- זשין, סינסק, װילגע — און ד־ע־נאך אין נױ־יארק צװיש; די יידיש־ע ארבעסעד, פאלקס־מאםן און אין די פא־שיירנסטע צ״טוננען און ציימשדיפטן און די לעצטע יארן — אין ״צוקונסט״, װעלבן עד רעראנירט זינמ א צװאנציק יאר, — נישט נעקוקט אויף רעם, װאפ א מ״ל םון זיינע לידער זענען גאך םיט צענדליקער יארן צוריק פאפולער געװען אין די רעװאלוציאנערע קרייזלעך, — איז דאך א. ליעסין, זײן לעבן און שאםן װײניק באקאנט דעם ברייטן עולם, און איבערהויפט דעם הײגטיקן ײדישן לײענער. עם איז אינטערע־ םאנג^ ביז אויף ה״גט צו טאנ איז גישט דערשינען אין א בוך־ פארם קײן אײן זאמלוגג פון ליעםינם לידער. ז״ן נאנץ שאפן לינט באגראבן אין די אמעריקאגער־״רישע צייטוננען און זשודנאל!, װאם זעגען אין זײער גדעסטן רוב דערגאנגען קײן איירא&ע און אין די שטעט אויםער גװ־יארק בלויז אין געצ״לטע עקזעטפלארן. ליעסין־װאלט איז נאך אמאל. צוריק מיט עטלעכע צענדליק יאר, געװען א שטיק לעגענדע, און די נעמען װאלט און װאלטיזם האבן באסייט אייגנארטיקע אויםאםוננ םון דעם סאציאליזם אויף ד*־ ײדישער גאם. זײן גאסען איז אויך פארבונדן טיט רער באװוס־