Literarishe bleter · 1930-11-21 · 47 (21.11.1930) · p. Seite 891

׳י־ס 891?יס^ד^די^וע ב?טםטר;<ס. 41 (342) םון דער װעלט ־ ליטעראטור עינסטלערישן פראט־אם. םיאיז גענזג, אי סען ו>)ל זיד :#ר דערמיסן, אד ברירןנער (דער מתבר פרן ״די סארברעכע־") אדע־ האזענגןלעװער ד,אב; יןנגעשריבן א נ״ שטיק, און אדע םעאנזע —רירעענזארן באמיען זיך שוין עם אויםגושםעלן, נישט רעבענענדיק ייד לנסרי סיפן אינוזאלט. אזוי איז **״ד נעװען מיט ברונא םראנקס פיעפע ״א שטורם אין א גלאי וואםער״, וואם איז ״אוין• בלינד״ םא-קאנטראקטירט געװארן דורך פע־צן םעאטעד־ יירע־נואח. לויט די מ״נונגען םון די •טריםנדטטעלער, וואם זענען באט״ליקט אין דעד אנקעביע, ײעם ייד איצט אין טעאטער םארשטאדקן די מאדע אויך בראניק־פיעםעס, אינסצענייירטע דאקוסענטן, װי, לנדגל, לודװיגם ״דאפ יאד 1014", וואם איי אויפגעפידט געװא־ז אין בערליו׳ אין וועלבן םיטרעטן אויף םיל פערזענלעבק״טן פון דער פאליט״םער וועלפ. דו דאזיקע פיעסעם וועלן בעיקר געבויט זיין אויף רעװאלוציע־ און מלחסה־כלאטיווז, אבער זיי װעלן נאר האבן א צ״טװ״ליקן דערפאלג. םאקס ב,-אדכ א דראביע ״בייראז מאקם בראד, דער ־אקאכטער ״דיים־ד״בדםעי• שריפבדםטעדעד פון פדאג, האט איזוט א־ויסגעלאזט א נ״ע דראםע ״דאדד באדאן״. בבלל בא־ מערקט ייד לעצטנם אין דער ד״נדםער ליטעראטור א •םטארקעד אינטע־עס זװ ב״יאנם ווער־. אין א״ן צ״ט מיט בראדם דראסע איז אין בערלין דער- שינען א דאסאן מיטן נאמען: ״בייראן, די גדםיבפע פ־ן א ליידנשאפט״. דער דאמאן, וואס איז אנגעשדיבן געװארן רויז־ קאזימיר עד׳םםיד. שיל־ דערפ די ליבע צווישן ב״ראנען און זיין האלב״םװעםטער. א חזמאז װעגן דעד עלילת־דם געעיכשע פון הילזנע־. אין בדין (נדםעבאמלאװאק״) איז דעװםינען א ראמאן פונם נדםע־ בישן קאי־אל פאוש א. נ. ״ראמאן פון דעס ייד הילזנעד״, אין וועלבן עס װערט גע־םילדערט די גזדםיבםע םון עלילת־דם אין פאלנא. אין ז״ן נאב־ וואיס דערקלערט דער סחבר, אז דער ציל םון זיין װערק איז םו פ־א־ פאגירן פרידן ווווישן פאו־ם״דענע רעליגיעם. דאד זענען אין ־אמאז גופא פאראן א פא־ •םטעלן מים אנטיםעמיטישער טענדענץ. אן אי־ק־אינ״סער ראמאן נוי-ט א יידישער העצד•; דער יונגער אוקראינ״םעי ש־יפנדםטעלע־ פזנס עקסט־לינקן לאגעד בטעפאן טודאר האט איםט פאדעפנפלעבט א גרעסערע וערםיילונג, אין וועל־ בעי םיווערט אויף אן א״גנא־טיקן אופן גןךםילדעדט די קאנםפי־אטיװע פא־ט״־איבעט אין טוימע־לעב;. די העלדין פון דער דע־צ״לונג הײסט מ־יפ קיייז, — א טאבפע־ פון א ״דישן בעל־עגלה, און איד טעבטע־י. װאס איז געבוירן געוואדן אין טויפע אין דעם בוך איז פאיאן אן איבער־ זעצונג פ־ן א יידיש װיג־ליד מיט די נאטן ק^וףנ-ע־אס־װ ״ב •;עד״, װא־יעע זויז צז באקומען נ״ע >*ו'פלאגע סון באד־משז װערק: יאראסלאװ האשעל. רדר בראװער סאלדאט שװײק אין דער װעלט-מלחמה 2 ט י י ל ן בלויז 6 נילדן .23!}1׳*י316א$23ז3^\\ ,"ז116סץ8״ .ק5 .13.196 .0 .? קעגן דער פילם־צעגזור בערנארד יםאו האט לעצטנם פאדעפנטלעבט אין ״ט״סם" א שארפן בריװ, װאם איז געיוענדט קעגן רער פילם־צענזור אין ענגלאנד. א באקאנבזע דאנדאנער געזעליםאפםלעבע טוערין האט געלאזט סאבן א פילם א. נ. ״נאבם־היטער״. דער דאזיקער פילם באװייזם די געפאד, וואס דראם דער יוגגמ, װעלבע קוםט ק״ן לאנדאן צו זוכן ארבעט. דער םילם האם פארגןףםטעלט אן ארבעטער, וועלבער באמיפ זיד צו באקומען עפעם א בא׳םעפטיקונג, און א יוגג מ״דל, װעלבע װעחט םארפירט דורך א הענדלער פון לעבעדיקע סחורה. די צענזור האט נ״םם דערלויבט אויםצופירן דעס דאזיקן פילס, דערקלערנדיק עס דערמים, אז צ־ליב דעם, װאס סיפעלן אויס אין לאנדאן פרויען צו וםטוי־ארבעט, דארף סען נ״םט אפשרעקן קיין יונגע םיידלעך צו קוסען אין דער הויפט־שפואט... די דירעקםע אינסערווענץ פון בעדנארד שאו האט נישט געהאלפן. דער צענזאר האט דערקלעדט, *ז ער וועם נישט ענדערן זיין באשלוס, ווייל ער האלט יעדער אלוזיע צום האנדל סים לעבעדיקער םחורה פאר נישט־ דערלאזבאר אויפן עקראן. דער דאזיקער אפזאג פונם צענזאר האט דאם טאקע ארויםגערופן דעם שארפן ארםיקל פון בערנארד שאו קעגן דער ענגלישער פילם־צענזור. ארום רער פויל״עער ״לי-טעראשור-אקאדעכיע״ א לענגערע צ״ט איו אין רער פוילישער ליםערארישער װעלט שטארק אקטועל געװעזן די פראגע װעגן שאפן א ״ליפעראטור־אקאדעפיע״ לזיםן פוםטער פון דער פראנצויזישער ״אקאדעמיע פון אומשטעדבלעבע״ אדער די ד״טשע ״דיכטער־אקאדעמיע״. ארום דעד דאזיקער זזראגע איז אנטשםאנען א העפפיקע דיסקזםיע— פאר אין קעגן. םיזענען געװעזן חלוקי־דעות װעגן די קאצדידאטן אויף ״אוסשםעיבלעבק״ם" און בבלל וועגן די אויפגאבן פון דער דאויקעי אינםפיםוציע. די דאזיקע דיסקוםיע האט זיך דאן פארענדיקט סיט גאינישט איסטעד איז דער ענין אויפסניי אויפגעשװוםען. די געפלאנטע אקאדעמיע איז פארװאנדלט געװארן אין א ״פאנד פאר נאציאנאלער פוילישע־ קול־ סור״, מיט װעלבן עס פיחט אן פי־אפ. םפ. מיבאלםקי. גל״ד די ערשטע שריט סון סם. סיכאלםקי האבן ארויסגערופן א שט-רם פראפעםפן אין דער פוילישער ליםערארישער װעלט. מיכאלםקי האט צו דער מיםארבעט אין דער אפיציעלעד ליטעראנזור־אינסטיטוציע איינגעלאדן א פאר אומבאקאנפע שריפטשטעלער, ז״נע פערזענלעבע פר״נפ, און אויסגעמיטן מיט א ביוון די אנערקענפסטע ש־יפפשטעלער. א חוץ דעם האבן זיך איויםגעװיזן די אנטיםעסיטישע נעגל פון ה' מיבאלסקי, וועל־ בער האט אפגעזאגט צו געבן סובםידיעס די אלע צ״נדס־יפט;, אין װעלבע םיארבעטן מיט יידן. מיבאדסקי האט אויך אפגעזאגט צו םובםידירן די פוילישע געלער־ טע, וואס האבן געוואלט פארן א־יפן שפינאזא־קאננדעס, וו״ל שפינאזא איז געװען א ״ד. קעגן דער פאליפיק פון םט. מיבאלסקי זענען ארויםגעםדאטן לעצטנם די באוווסטע פוילישע שריפטשטעלער: פ. געםעל, י. וויטלין, וו. סםפיטשינסקי א. א״ וועלבע פאדערן די דיםיסיע פון דעם ה״נטיקן אנפירער פון דעם ״פאנד פאר נאציאנאלער קולטור״. אנקעטע װעגן דעם דאדערנעם טעאמער א דייטשע טעאפוער־צייםונג האט איצט דורכגעפירפ אן אנקעטע צװישן שריפטשםעלער וועגן דעש סצב פונם איצטיקן דייטשן טעאפער. אין דער אנקעםע איז ספעציעל אונטערגעשטראכן געװארן די פראגע: װי איז, לוים אייעו־ מיינונג, דער ג״ישמיקער צושםאגד פ־נם טעאטער?" די ענם־ פערס זענען נישט איבעריק פר״לעך. םפעציעל איז אין די ענםפערם גע־ רעחם געװאדן װעגן דעם, אז דאם טעאמעד גייט איצם אויפן װעג פון קלענםטן װידערשטאנד און עפ ־אט נישט קיין שום אויסגעשטראכענעם,