Literarishe bleter · 1930-11-21 · 47 (21.11.1930) · p. Seite 889

׳ייע 889?יס^דיסדי^ע 3?909ר 012.!4 (342) י ה 1 ש ס געדלע/״זודזוע דאם מוד פוז די עלנםע (יוסױ קירמא!: ״איבעד שס#ק א,־ן שמײן״. פארלאג 3. זלעזקין) הירסאנס אײזן א־ז תסיד צענצימ. די םונתעז £אאן אזזי װי צעבעדיקע אוינן, ער זעט. ער טראכט סיט א נײער, םיט אז אײגענעי ביארערי׳טתייט. דעם פויצײטן דיכטער יאז קאספראוױסש האט היחמאז װײניק נעצײענט. או; אפיער האט ער אים אינגאנצ; נישט געאײענט. או; ד$ר פיצט ייר אויף קיחסאנם ׳טורות די לײטזעציקײט או; דער גנאר פון קאםפראװיטשעם ״ביר פון די ארעמע״. א־ז עס דערפאר, װאמ כ־ידע שטאסען םון אײן צאנד? קאםפראװ״ט׳ם איז קריםטצעך פארניך — זאגט ער — און ׳טטעצ אייף די צװײטע כאק און כאטש ױסף קירסאן, דער ײדי׳טעד ױננערכ־אן פון די װאר- שעװער ענגע נעםלעך הײםט ניעט אױפשטעצן רי צװײטע באק— א־ז ער דען װײניקער קריםטלער װי קאםפראװיטש װען ער זאגמ: א, טוטעו־ פון גענאד׳ *ארײאגמוע זענען םיר דא■ װי ־סײעלבעלעד שון :עםס און װארפן ביז דײן אויס׳־סראלונג װעפ נידעיו צו א־נז חיפערין, באיפיעערין, *ארגיב אונז און עארגעם און ברענג אדאפ די לינדעױנג םיט ה״לונג פון ד״ן חאגם..." אבער נישט אין דער ק־יםטלעכקייט נײט עס דא, םויי כל סוזי איז קריםםלעכקײט בײ א ױדישן דיכטער נישט אזא נרויםע מעלזז. עם האנדלט זיר אין כאנעמען רעם טענטשלעכן גורל. בײדע זענען םילבאר, בײדע לעבן איבעך כטעט אויןז אײן און דעמזעלבן אוםן, די עלנטקײמ םון דער װעלמ. אטת — דא און דארמ שמ״ען בײ קירסאנען שורות װאקלדיקע, קרומלעכע (אין די לידער םון די ױנגע יארן). עם םעלמ אםאל חוט-והשדרד, — םארם. קירמאן האט א טבע פון צ״ט צו צ״ט צו פארטײטשן (ער םוז זיר דערפון אפגעװײנען), אבער אומעטום איז דא אינתאלט און אוםעטום שװעבט די דיכטערישע אומרויקײט, צו די נעשמארקטע געזאנגען בײ קירמאנען נעזזערן אן םפק ״הונגער״ און ״מײן ש״־ועסטערס טויט״. נישט יעדעך ײאם דיבטעט, אפילו פון בעםערן מין — ה#*ז זיד אנטון א כח און צונײן צו די אינטימםטע װינקלעז סון א״נענעם לעבן םיט אזא אםנהארצ־קײט און םימ אזא פשטות, װי דאם האט געטון קירמאן. ״הוגנערי• און ״מײן שוועםטערס טויט״ — זענען שטיקער בלומ — אויםנעשפינן אין א שעה םון פ״ן, און בושה. ער שעסט זיר פאר יענע, װאס לאזן אן אײגענעם ברודער ה־ננעח . נישטא קײן גרעםערע תרפה, װי צו זעען, װי א מענטש הונ- :ערט. נישטא קײז נ־עםערערװײטיק, װי צו זעען, װי קינדעד הוננעח ק־רמאן װיל נישט װעקן קײן רחמנות. ־דאם סון רעמאגאנן. קירמאן פרעדיקט אײר נישט קײן טאדאל. דערויף א־ז ער ציפיל דיכטעך קירמאן װײזט נאר: ״םיײעם אדויסגיין א נזאמע שון א פיר אן *ויפגעריסענע־ און םים פוכאנדערגענ־סענע הענפ א גע~ר״ םון אין דע־ גאם: — טיר גייען אוייסן״ םיאיז פשומ נעזאנט. ״דישלער נעזאגט. אבער םיון דעם דאזיקז פשוטן זאגעכטם יאנט מיט טויט, מיט מ׳טונעת. אדער דער ״טויט םון מײן שװעםטער״: ״/׳ן האלבער נאכפ ד׳אפ טיין טאטע זיך ארוטגעדריים אין דעי גרויםעד ליידיק״פ פון ־ספוב אײנגעגויגן אין זיין לויז-געװאיענעם באלאפ מים א ינופעקן אין דער האנפ געקלאפפ, ביי יעדן פײפ געקלאטב סיזאלן די שפעורעב, די, װאם לריפן אום אין אונזער הויז• נישפ יםולפ זײן אין מיין שװעספערם ליינ״ אין קורצע, שטארק-נעהעמערטע שוױות תאט אינז רע־ ד־בטער נעװיזן דעם נאנצן שוידעך אומזין און מיא־סקײט םון טויט. דאס ■ױארעמסטע, װאם קירמאן האטנעטראגן א־ן זיך האט עראײפנעעפנט פאר דער װעלט. דאם בעסטע װעדק םון א דיכטער איז יענץ, װאם טראנט אין זיך דאם װארעמע בלוט םון אײנענעם הארץ. דאם ערשטע בוך סון ק י ר מ א נ ע ן האט אין זיך דאם דאזיקע בלוט. און דערפאר שטייט ער םימ א קאפ העבער פון יענע ױנגע. װאס האבן אין א״ן צײמ סימ אים געלאזט הערן זײער װארט. ױםף קירמאן קומט או * - אונז פון עננע, שװארצע נעםלעך: זײן הילוך איז א שװערעך ז״ן שטים— אן ערנםטע, א ײאניקע. איזװ רעח מענטשן, װאם דער עול םון לעבן לינט אויף זײערע אקםלען םון נעבייח אן. קירםאן אין די פאלעם פון זײנע ארעמע קלײודער טראנט קירמאן דעם עלנט פון :חארסםטיקע אויפדערנאכטן אין די עננע, ײדישע נעםלעך פון דער נרויםער שטאט. עם ציען זיך דארט לאנגע, קויטיקע גפדאטואדן מיט קרענקלעך־נרינע נאז-פלעםלעך םענטשן — צע- קנוילטע מיט פארשפיצטע פנימער און אויםגעלאשענע אויגן שאח ויך רארט בײ די אפנעשײלטע װענט — אלײן אװי װי שטיקער שזוארצער עלנט. א קינך װאס האט מעד גישט געזען, װי ״בײטאג א בלעכער אוייפן דאך״, בײנאכט ״פרויען אין קראטענע פאטשײלעס אין ראנ״— האט ױםף קירסאן אין יענער חושכדיקעך פארװארלאזמער עלנט- קײט ״נעזאםלט לויטערק״ט אוגטער גיצדענע לבטת אין די נעכיז״. לויטערקיי׳מ אין אזעלכע תײמען ״װו קינדער קריכן אויף רער עחד סיט דינע םיננערלעך פארבױנענע״; װו אין ״די שטובן גײט דער הויך אויף די װענט ארום״ און ״דאם טונקעלע ברויט לינט אויף א :ישט נעדעקטן מיש״ — סאן נאר זאמלען א י ינער, װאס װערט נעבייח מיט רעם בלוטיקן חותם צו זײן א דיכטעך י יר ם ף ק י מ א ן האט רי תשנחת נעבענשט מיט יענע־ רײ־ נערפשטית, און מיט יענער ״גילדענער לויטערטקײט״, װאם אױ בכח מיט פראסטע, ערלעכע װערמער ׳ארויסצוברענגען דאס טיםע, ראכ נאנצע, ,ױאם שלומעחט אין מענטשלעכן געסיט. סיהאט נאך קײנער פון ױנגן דור דיכטער אזוי ריחנדיק און אזוי בחודערלעך נישט נערעדמ צו רער גאםן-פרוי, װי עס רעדט ױסף קיחטאן. (צו דיר און צו די שװעסטען דײנע). די פרוי, װאס איר שײן לײב איז ד&קר פאר ־עדן ױננ פון רער גאם — די דאזיקע ' פרוי איז בײ קירמאנען די געקרײציקטע, מיט צװײ פארװארפענע העגט אין דער ברייט לינט זי אויף די װעלט א סארבלוטיקטע, א באשפיגענע. טיט פארמאכטע אוינן פון שאנד און געפאלנקײט גײט צז קירמאן אויף די שפיץ־פינגער צו דער נעקרײציקטער און זאנט אז״ײ: ״דו, װאם דײן הײם אױ די גאס און ד״ן ברוים אױ דאם געלם, װאם דו ואםלםם אין זאק. הויב העכער דאם קלײדאון באוו״ז רױקרוסלעדסארבויגענע קניען... די נאקעםקיים דיינע אױ פון דיר נאך פאחדעקפ. פא׳ וואם װ״םם און קאן ײיסן די פרוי אין איר װארעם־פארזעענעם חוױ, וואם דו. אזא קינד, םראגםם איבער אין יונגן, פארפ״ניקםן נוף?" אי.ז נאך ױײניינ שטײט ק י ר ם א ן איבער איר א נעבויגענעך אזוי װי עם שטײמ דער םרומער חתן איבער זײן רײנעך תמיטותדיקע כלה. און רעדט םיט א לשון, װאם נאר א צעםלאסט נעםיט קאן םיז זיך ארויסברעננען. ״דו כיסם ס״ן ברויפ און דער קודאל׳ ײאם ניזויל םריכקען *ו זעט פון דיר קומם דער רוף דורך סיין בלופ אין די אדערן אויף און םאכם זיס אין ם״ן נוםען דעם פראנק פון זינלעכער םר״ד. סיין האלז *ים זיך אויס, ווי א קרוג אינם דורשם *ו ד״ן ליי? — דו ביםם מיין ברויפ און דער קוחאל, װאם כיװיל טרינקען *ו זעפ״. טען יואלט כאהארםמ ציטירן א תאלב בוך — טען זאל קאנען זעען םיט װאסעד נעהײליקמעד שטילקײט דער ױננער קירמאן זינגט זײן ליד צו רער גאםן־פרוי, צוס הונגעריקן קיט־, צו דער נעשסאר־ בענער שװעסטער און צו אלע יענע, װאם טראנן דער עלנש פון לעבן אין ז״ער נלוט.