Literarishe bleter · 1930-11-21 · 47 (21.11.1930) · p. Seite 879

קיפעדעדיישע *£עפעד 012, 47 (342) /ייק ע87 שפיגװעבכ םארװאקסענע זאך. דער דעזשיםער, װ$ה ר,אט א װעלע- אנ׳כויאוננ, פוז זי תציד קאנען פאדװאנרלען אין אן אויכרדוק פון דעד צײס, אפילו די הראסיקער טארן נייכט זײן פאױצםא׳־ט. אזו־- ארוס האכ איך אויך ׳טילערם ״ר-ויסער״ אויפגעפידט אדכ טארערנע דראטע, מיט קז*־ל נו.ארן אלכ הײגטצײטיקן העלר און פ־ײה״מ־ קעמפער. ער רעכגט םיר אויכ רעכ פארעײדגאהטיקן רעפערנגואר, װעלכן ער נרייט זיך צום אויפירן הײנטיקן װינטער אין דעם נײ־ איבערגענוםענעם לעסיננ-טעאטער. צום עריעט װעט גײן טעאראד פלױויערכ ׳כוין דערמאגטע ״רעכ קי־זערם קולי״, װעלכע ־ג׳ילד־ע־ט ד• ר״טיעע טאמראזן-רעװאליציע פ.־! 18—1817. די צװ״טע אויפידוגנ װעט ז״ן פון טעאראר רר״זערב ״אטעריקאנער טדאגעדיע•, װעלכע פיכקאטא־ האט רראטאטיזירט אלכ טדאג־׳ען קאנפל־קט צװ־׳טן סלאכ;. ראן קוטען ״די עהע״ פיד אלפרער רעבלין, װעלכע כאהאגרלט ר־ חתונה-פראכלעם א־ן אונזער הײגטיקער געזער׳טאפט. כרעכט און װ־ילכ ״רע־ כרויט-ראכן , װאכ פא־נעטט זיך-טיט דער ארכעטכלאז־קײטכ-פ־אכרעכ. ק־עדעכ ״ױכ- ט־ץ קריזע״, און צװײ רוס״טע ׳כטיקער: קאטא־עװכ קאטער־ע פון כא- װעטי׳כן לעכן ״די קװארדאג־ז־ר פון קדײז״ און ״א־ננא״ פון כאװע- טי־כן דראטאטיקער גליעכאװ. — — אכער — זאנט ער מ־ט אכיכל א פאדגולדיקטן ־ג־טי־כל — איך קאן ני׳ג־ט זאג;, אז טיט דעד זעלכע־ גר־נגק־יט קאן א־ך צוגײן צום א־בעד־קן און טער-װ־כטיקער; טאטער־אל א־ן טעאטעד — צוכ אקטיאר רער אקטיאר, דאם א־ז ראכ ־ג־װערפטע פ־אכרעכ א־ן םײן ארבעט, און דער נזאטער־אל, װעלכער דויבט ט־ר אװעק אטטערםטן צײט. ער רעדצײלט װעגן ז״נע טד־יעריקע רע־פארוגנען טיט־ רי כא- ריטטע ׳ג/־״םפילער, װאכ ער פלעגט צוצ־ען צו ז־ינע אויפיד־גגע;. װעגן דעכ כאנקראט פון דעכ ביטא־-ב־בטעכ, װאכ האט א־כ געצװונ- גען צו ׳טאפן זײן א־צטיקן ־ג־וייג־פ־לער-קארעקט־װ פון נ״טט כא־־סטע, אבע־ באנײכטערטע אקיטאר;, װ׳עלכע א־כעיטן פון רעם נײעכ כעזאן אן אויך חברייטע יםודות. עד זװנט א־צט או־פצוטײדן די פינאנ- ציעלע באנקראטון פון די פריערדיקע םעזאנע;, װען ער פרענט א־ן זײנע אויפידונגען אדײנכראקן גװארריק-ג־ויכע כוטעכ. איך אננז׳טולדיק זיך פאר מײן אפ׳ג־יד צו א־נטיטער פראגע; ער אל״ן כאט׳ראכט ראך די כיז א־צטיקע א־כעט פאר אן אפ־טלום פוין א געװיפער עפאכע אין זײן טעטיקײט. צי האט ע־ װעלכע אגוגנ און ,־ואםע־ע װעגן זײן װײטע־דיקע אז־כעט װעט זיך אנט- װיקלען? ראם איז א־ם יג־װער צו זאגן. ז״ן כליק או־פן רעכן און אויך די אויפגאכן פון טעאטעד זענען הײנט פו׳נקט די זעלבע, װ• ט־ט 18 יא־ צויריק, װען ע׳ר האט זיך נענוטען עאפן ראם פ־ארעטא־־יג־ע טעא- טער אויב עס טרעטן ארײן געװיסע א־בערכרוכן א־ער אפהאלטן אין זײן טעטיקײט, איז עפ זיכער נ״ג־ט ק״ן ם־טין פ־ן אנטוייג־וננ. עם א־ז ניכער א קלײנע, טאמענטאלע מ־דקײט גאך אזוי פ־ל אנ־ ־ג־טרענגוגנ. אכער ראפ טאד ראך נ־יגט זײן. צופיל ארכעט און קאבוי- יג־טײט גאך פאר צופיל נײע דעראכערוננען דײצן א־כ נאך, אז ער זאל זיך פאדגינען אפצורוען. ער לאזט ז־ך אפילו נ״ג־ט אנטטוט־קן דערפון, װאם כײ זײנע פא־הערטנ״צטעםיק ער־כטע סריט תאט ע־ פ־גאנציעל געט״־זט ״גײן פל־טה״, ,־ו־ ר־ רי־ט־כן רריקן ז־ך א־־כ װעגן כאנקראט. אי־ן פוגקט װי פר־עד װעגן דער ״פאלקכ-כינע״, לאכט ער איצט אויך ױגגלערי׳ג - ׳ג־טיפערדיק א־כער זיין טוזן ״נ־־ן פל־טה״... די ט־ד פון פיסקאטא׳־ם קאכ־נעט עפנט ז־ך טען״קוטט אים רופ;. מען מוז תאבן זײן מ־טהילף א־ן רער ארבעט כ־י רעכ לאננן ט־ש מיט די געהײג־ע פלענער און צײכנונגע;. ט־ר פארענדיק; אונז־ער יסמועם און נעזעגענען זיך. פיפקאטאר באגלײט ט־ך, און פירט מיך װ־דער אלײן א־אפ מיט דער װינדע אין דעם מונקעלן קאדידאך טיר בלײב,־ נאך ׳ג־ט־ײ;, און ער װיניעט מיר א גליקלעכע צוריקד־יזע ק״ן אטער־קע. אמער־קע ראפ לאנד פון אז״־יפיל אויפ־ײכגדיקער ד־גאט״עקײט און אוט״־ו- איקן לעבן. אמע־יקע, װו עס געפוגט זיך, לויט ע־ יג־טעלט זיך פאד, אזויפ״ל ׳פגלעכעם צ־ זײן כאראקטער, און פאםיקעם פא״־ זײן גאנצעד ארבעט. אמעריקע, וװ ע־ האפט אזוי יענזארק גאך צו ז״ן אין ׳עאפן. איך קום ארויפ פון הויז א באטורונקענע־ און א־ן דער זעלבעד צײט אויפגעפד״עטעך רי ׳ג־ארפע נאסט-לופט הילט מיך א״ן. בערלי[, הארבסט 1930׳ אתײסצוכרעננען נעװיםע דער׳ג־״ינוננען און פאסידוננען. דאם א־ז אויך נעװען די םיבה, װאפ א־ך תאב די הויפטהעלדן פון רעכ ״געױיטער איבער גאמלאנד״ מיט ד־עד היל,ף פיון קיגא-עק־אן וורכגע- פ־רט ד״ידך פאר׳ג־־ידענע צ״טן און זײ געװיזן האנדלענדיק אויפן זעלבן אוםן אונטעו־ ענלעכע באד־נגונגען. דער עקראן האט מיר נעהאלפן אויױ א בולטן אופן דעם פובליקוכ צו װײזן, װי אז׳וי ז״ פארװאנדלען זיך אין פאדעײדענע צײט-קאסטומען, דערנענטערנדיק זיך װאפ-אטאל צ׳ום צו׳טײעך און ׳טאקע צוליב דעם האט מײן אויפ־ פי׳ת־ננ ארויסנעפדופן אזוי פיל כאג״םטערונג און פראטעםטן, אז עם האט אז׳ג־ נעפירט צו דער צע׳כפאלטוגנ פון דער ״פאלקס־ביגע״... זײן נאנץ פנים באלײכט זיך דערבײ מיט דעד פדײד פון א ױנגל א יגטיפעד, װאפ האט אפגעטון עפעם א ׳טארפזינ־ק, טרעפלעך ׳טפיצל. — און ארט אײך גאי־ני׳טט — פ־ענ איך — די קינםטלער״צע םת־רה, װאם עס ,־ופט ארוים רי קאמב־נידונג פ־ן דעכ רר״- רימענםיאנעלן, לעבעדיקן אקטיאר מ־ט רעם צװ״-דימענכ־אנעלן ל״װנט-׳טאט;? — מען קאן נ״ג־ט און טאר נ־יג־ט קוקן אױף די הוילע עםטעטי׳גיע טעמ־פ, װען עם ׳ג־ט״ט פאר די גרויפע עט־־כע אויפגאבע צו װ״זן רי אמתע םיכות פון פאפירוננע;, א.ין אזוי-א׳־ום העלפן רעם צו׳ט־יעד זיך פאנאנדערפלאגטערן אין פראנן און פ־אבלעמען, װאם האבן אן עד׳בט-ראנניקן װעיהמ אין זײן םאציאלן װוילשטאנך װ־יל ראכ פאצ־אל-פאליט־׳עע — דאם א־ז די הויפט-נאטע, װאכ װעדט אמ׳צטארקפטן כאטאנט א־ן דעם נאנצן אקארד פי־ן יערער אויפ- פיד׳וגנ מײנעך דעד סאציאלער ׳צטאנדפונקט האט או־ך בא׳עטיסט םײן גאנצן צונאנג צו רער ׳פאפונג פון די רעקאראצ־עכ אין ם״נע אויפפירונגע;. קײן רעקאראציע טאר נ־׳עט זײן קײן כלויזער הינטער- גתינט פאר ד״ער פ־עםע. זי דארף ניכער זײן א כאציאל-פאליט־׳גיע־ געאגראפי׳ג־ער אויפרים, װאם מאבט קלא־ װי און בײ װעלכע אוט׳ג־טענדן די האנדלוננ יג־פילט זיך אפ. זי מ״־ז זיך או־״נמיי׳גן אין י־י נע׳עעענייג־ן און מ־טיט׳פילן. זי מ״יז זײן א מין רדאמאטורנ־׳גע־ עלעמענט, ני׳ג־ט בלויז קײן עםטעט־י׳ג־-ק־נםטלערי׳טעך דערפאד בא- נוץ איך זיך אויך מיט אזוי פיל בריק;, טרעפ;, או־פגעיטדיכענע םעלדונגע;, קאוײקאט־דיםט״ג־ע צ״כנוננען און לויפנדיקע קינא- לענטעס אלם אדט-אגװײזונג פאר דער םביכה א־ן גיךגיעענ־יג;. ער דעדמאנט די א־־פפ־רונג פ״־ן ,טאלערם ״האפליא מיר לעבן״ און תאיג־עקכ ״פראװער םאלראט יג־װײק״. א־ך גיב א־ם איבע־ װענן דער אויפפירוננ פון ״•ג־װײק״ אין ׳כיפמאנם ״פוילי׳ג־ן טעא- טער״, װאם מיר א־ז או־םגעקומען צו זען אין װאר׳גע. דארמ האט דער ג׳אנצער םאציאל-פאליטייג־עד הינ׳טערגדונט נעפעלט, און סיזענען נאר געבליבן עטלעכע קאמי׳כע עפיזאדן פון ׳ג־װ״קם לא-יצלחדיקן לעכ;, ,װעלכע האכן געמאכיט א נעבעכדיקן, גאי־נ״ג־ש-זאננדיקן אײגדדוק. ער צעלאכט זיך אדן דערצײל׳ט עפעל ענלעככ, אז ד׳עד בא- רימטעד פאלענבערנ, װעלכער האט א־ן זײן או־פפיד׳וע גע׳ג־פילט ׳טװײקן מיט אזוי פיל דערפאלנ, האט ׳טפעטעד זיך געלאזט פאי־ן אויף גאםטראלן אין דעד זעלבעד דאלע, און האט אומעטום אנאנ־ סיחט אז ער ניט א ד ע פ א ל י ט י ז י ר ט ע או־פפירוננ פון האיכעקם יג׳טיק. פאר׳טטײט ז־ך אז זײנע גאםטדאלן האכן אימעטום נעהאט א גרויםן דודכפאל. איך װיל װיס;, צי נעפינט פיכקאטאר נ״כט קײן שטערונג אין נעפיגען פאסיקן ׳ג־טאף, פאכיקע פיעםעם פאר זײן טעאטע,־ — ז־בער ני׳טנג בײ א כא־װםטז־נ־קעד ארבעטפ-מעטארע קאן מען נעפינען פאםיקן מאטעריאל אוםעמום, ׳װ״י מען רירט זיך נאר צו. די נאנצע װעלט-נעשיכטע לאזט זיך רראומאטיזידן. עפ איז נאר נו״מיק צו נעפינען דעם ריכטיקן ׳ג־טאנדפונקט און דעם פאפיקן צוגאנג צו דעם םאטעיאל, מיט װעלכן םען װיל זיך באגוצן. די מעג- לעבקײטן װאקסן אויס דעמאלט אומנעה״עד. סיאיז בלויז נויטיק צו ׳שטורירן די סאציאלע אומשטענדן און די געזעל׳כאפטלעכע פאד- תעלמענ״טן פון דער נעגעבענער עפאכע. איך קאן זיך נישט באקלאגן. די גאגצע חכרה פון מײנע ליבע םיטאו־בעטער, אט די װוילע ױננען, װאם העלפן מיד מיט אין מ״נע אויםפא־שוננפ-ארבעטן, ברענגעין מיר נאנצע מאםן מאטעריאל, װעלכן איך באארבעט און פלעכט ארײן אין מײנע אויפםידוננע;. איך פאר׳עכוד זיך דעסאליט מיס דעם שטאף, װעלבער צעװאקסט זיך אוגטער ם״נע הענט. אזוי-ארום, מײן איך טוען מיר אויך פ׳טוט א װיםנ׳פאפטלעכע א־בעט. אבער דער עיקר איז אט די שטודידויננכ-ארבעט נױסיק, װײל קײן פיעסע קאן און טאר נישט זײן ק״ן םארשטוארט-געװארענע און מיט