Literarishe bleter · 1930-11-14 · 46 (14.11.1930) · p. Seite 871

/ייס 871 ^לעסעד עיכ 46 < 741.) * יבעי^די־עע בילרער־אויםשטעליבג פין הירשפאבג אוז פינקעלשטײן מיס דער מאדערנע- סארערײ איז געידען דאם זעלבע■ ײ?: =י3 דער רעאליבמײגעי מאלערײ אין 19־מן ׳אי־וזרנדערצ. זי איז געבדיבן ימטיין אויף א מוימן פונקט און זי ג״מ ניממ פארויב. פרן די עקספע־ימענמן פון די גרויבע מאלעי מאבן איגמ די יונגע בלע־ל״ קאמבינאעיעמ. זײ ײאיבן ייד אין פא״מײדענע ריבטונגען, און דאב נוגן אייס די ב־אנ־ עויזישע קונסטהענדדער. סען ד.אמ געמוזמ געבן יעדן מאג עפעב נ״עב, און װער פון די יונגע דןינבפלער ס'ד.אמ געקאנמ עפעב באװ״זן, איז גאר אין א קורצע־ צײמ געװאיי בא־יסמ. אבעיר צו די אלע מאבעיײעעב איז גענןופען א בוס די אמערי־אנע־, װעמען די פ־אנצויזײמע?ונבמהענדלער האבן געליפע־מ די ״םתירה״, האבן זיך ימנעל א־יענמירמ און אויפגעהע־מ *ו קויפן. איצמער לעבמ איבעי די ע־בפע־ימענמאמױוע נןונשמ א ג־ויםן?ריזיב מיעויפמ ימוין מער נייממ די פא־ימײדענע?אמביניימע בילדעי. די גרויבע קינבימלע־: פיעאבא. דע־ען, מאמים, לעזימער, אזענפאנמ ברא? א. א. האבן עעםפערימענמירמ בדי אין דעי מאלערײ ארײנצופראנמן נ״ע ײאיצלען און ארויפצופירן זי אויף נייע ײעגן, ײעלבע םיהאבן נײמימ פא־ויסגעזען: סאנע. דעגא. םיםלע, גאגען און װאנגאג. איך דע־מאן נייממ םעזאנען, װ״ל םעזאן איז געװעזן פון די געצ״למע נאונימ ײעלבע האבן געהאמ די אינמואיציע צ• געבן ימוין אין זייע־ע בילדער די דעפא־מאציע. די עקםפרעביע אין דער פא־ם, דאם ײאם ם ימאפן איצמ פיהאםא, אזענפאנמ און לעזשער. נאך דעם. ײי פיל;•?ספע־ימענמן האבן באנ?ראמירמ איז מען געײאין עינסמ און מען?ערט זיך צורי? אום אויף די א־מע װעגן פון?ונםמ עם איז אװעק די צ־יט פון ״אידעען״. דער קינסמלעי?ען שאפן גוטע און אינטע־עםאנמע זאכן אן אונמע־ימיד, וואב פא־ א טעמע עי בא־ האנדלמ י. הירימפאנג איז א קינםטלעי מימ א סך גע״ממאק און מיט א ברײםן קינסטלעײשן פארנעם. זײן באציונג צו דער קונםמ אין אלגעמײן און בפ־ט צו ז״נע אײגענע בילדעי, איז זייעד אן עינםטע. מען זעט, אז ער גייט מיט פעםטע טרימ פארוים, ער לאזט זיך נישמ םתם אויז עפעקט־ עקםפערימענטן, נאר גייט פעםט זײן א״גענעם װעג. הירשסאנגס בילדער, ײאם זענען געײען רעפיעזענמירט אויף דעי אויסשמעלונג ,זענען פון א פאיש״דנארטיקן באיאקמער. ער מאלט פא־- טיעטן, פײזאזשן און זמטיל־לעבנם. דאס דאמיני־נדיקע אין זיין שאפן איז די םויטע נאט־ר. דא קוממ אממיינםט צום אויפדיוק קינבמלערישע פא־ מענץ. ער פירט אדורך די שװערםמע מאלעײשע פראבלעמען אין זייער גוטע קאמפאייציעס. א גוטן איינדרוק מאבט דאב שמיל־לעבן ני 8, — די רויטע רענעטן, דאם האלב־רויטע נוך און מיט דעם ניין־גיעלן טאפ. עב פילט זיך, אז דער קינםטלע־ אריענטירם ייך אין מאמעײאל. שאפנדיק אזוי ארום א פא־שײדנארטיקע סאקמור. דאס שמיל־לעבן נר. 10 האט זייע־ שיין ניואנבירמע װ״םע פלעקן. דער װײםעי מאפ, דאם װייםע טישמוך און דאם ײ״םע קר־געלע איז מאלע־יש גלענצנדיק אויפגעפאםמ אויב אין די שמיל־לעבנפ איז הירשפאנג דערגאנגען צו אינמערע־ באנמע מאלע־ישע עפעקמן. איז דע־ פ״זאזש צו זיםלעך און אוינע־- פלעבלעך. ע־ באצימ זיך מימ אביםל ג־ינגשעצונג צו די פײזאזשן. אין שמיללעבן האמ ער דערגד״במ דאם אינמע־עםאנמבמע און פײנםמע. אין אלגעמיין אבעי םוז מען אונטע־שמרייבן, אז הירשפאנג איז אן ערנבטע־ און קולטורעלער מאלעד. פינקעלשמײן האט אויםגעשמעלמ 114 עקםפאנאמן. דער דאזיקע־ קינםטלעד האמ געמאבמ גדויםע פא־ש־יטן, זובנדיק כיקךר עפעס נ״ם.און אינםערעםאנטס. ער איז ז״עד ראמאנמיש אין די פארבן. דער דאזיקער שטײך איז אמבולמםטן געקומען צום אויםד־וק אין ז״נע לאנדשאפמן פון דאנציג. סינקעלשטײן ברענגט אױים דאם אינערלעבע לעבן פ־ן די פ״- זאזשן. ער האמ אן ערנםמע באציונג צו ז״ן שאפן, און דאב איז פא־ א ױנגן קינםםלער א גרויםע מעלה. ״דאם מ״דעלע״ (נר. 72) איז ז״ער גומ אויפגעפאםט אין דעי פאינ. די רויטע און װ״סע פלעקן זענען פ״ן האימאנירט און מאבן א שטארקן איינדרוק. פינקעלשט״ן מוז זיך באמיען צו באפר״ען פון דער אקאדעמיש־ קיים, ײאם לאזט זיך פילן אין א מייל פ־ן ז״נע כילדעד. די אקװאיעלן זענען לייכמ און מאלעייש אויפגעפאפמ. פעליקם פרידניאן די איבעדיקע ארטיקלען האבן אויך געקאנט לייכם נישט געדרוקט װערן. אזוי, איז אוםפארשטענדלעך פארװאס עם קומט אין דעם זאמלב־ך אן ארטיקל װעגן שאגאלן. פארװאם נישט ק״ן אפהאנדלונג ײעגן היגע יידישע קינםטלער, װאם פארמאגן אייגנמימלעך יידיש-אסעדיקאנישעם? אויף די אנצאליקע חיבורים פון דעם רעדאקמאר אליין ײעלן מיר זיך דא נישט אפשטעלן. םימ דעם בעלעםריםטישן טייל אוז מים די לידע־ ײאלט אפשר אפ־ געגאנגען אביםל גלאטע־, װען... ײען דא זאל נישמ געװען טרעסן נאך קיין ערגערע זאבן, װי נעמלעך מיט איבערדרוקן שוין פארפנמלעבמע א״ן מאל װערק (װי, למשל, מיט זישא לאנדוים לידער, איבערגעדרוקט פון דעם ״ױביליי־זאמלבוך פר״ע ארבעמער־שטימע״, ניו־יארק, 1929). אין אנהויב זאמלבוך איז געדרוקט א דערציילונג פ־ן א ראבאי ״ב״ אונז אין אמעדיקע״. די דאזיקע דעדצ״לונג װאלמ אן אנדער רעדאק־ טאר אינםפירירט צו קלייבן פאיזיכטיק דעם איבעריקן שמאף פא־ן זאמל־ בוך אזוי, אז פיזאל זיין עפעפ א הארמאניע אין דעם אויםוואל. נאר װי קוממ דאב צו שטיינבערגן! ער האמ דוןקא אין שבנוה פון דער דאזיקער פ״נעי דערציילונג אנגעפראפט ז״ן ״ײדיש־אסעריקע״ מימ צװ״פלדיקע זאבן א־ן םיט צ״טונגס־םאםיריאל, קאלענדאין־שמאז און מעשיוה פא־ װיצן־בלעטער. םיקוממ אוים־אויך זיך צו ווונדע־ן, ײי ארעם סיזענען די איבעריקע װערק פון אנגעזעענע ״דישע שרייבער, ײי די לידער פון לייװיק, מ. ל. האלפע־ן, אברהם ר״זען און אנד. געדרוקמ אין דעם זאמלבוך. סיבל״במ איבער נאר זיך טשער צו זיין, אז ביי זיי האמ מען אזוי ײייניק געפ־ענמ, ,װי ביי זישא לאנדוין... אנדערש װאלט געײען שטארק צו באדויערן, װאם די איניציאמױו סון אזא װיבטי^ן ענין, ײי זאמלביבער, װאם זענען גדאד זייער נויטיק ביי דעם איצמיקן צושטנד פון דעי יידישער ליטעראטור אין אמע־יקע. זאל באמת אינגאנצן איבעיגעלאזט װערן צו דעם געשמאק, בקיאות און אויפמוערישק״ט פון נח שט״נבערג, דערווייל אבער פר־בפערן זיך, צום באדויערן, אזעלבע ״אויפמוען״ אויף דעי ײיספע פון דעם ״דישן ביכערמארק ביי אונז אין אםעריקע. םײן הארציק• *ריינט מנחבמ פינלעלשטײן םיל ברכות דיד צו ד״ן ח ת ו נ ה כוים ביכד־״ גאיד־דשטײז א. ה. םאלםקי ביאלע־פאדל■ קאאםעראטיװ ״בינעד״, װארשע ערשם דערשינען דעד םונקעלעד דאם פריילעכע טעאטער איינאקטערם, םקעטשן און רעקלאמאציע א בוך צום שפילן םעאטער פאי אמאמאין־פארשטעלונגען, הוםא־יםטישע אװנטן און םתם צום לייענען — פרײז 6.25 זל. — איך לאד פוןאײך הומפןפרעםקז, םצענקעים, נראכיען. — פרײז — 5 זל — .13.196 .0 .א .8 .23 1>1ע\316א ,3ע\823ז3^\ ,''•61ו1סץ8״ .ק5