Literarishe bleter · 1930-11-14 · 46 (14.11.1930) · p. Seite 870

4 7׳ 0*7־>■><•־־£*????ע*־ טס• (341) 46 /״ע 570 א מ ע ר י ס ע ע. קןונזן | דעעדזן-ס ב ײ א ו נ ז א י ו פאר דעם נישם־פארטרויטן ל״ענער פדן יענעי ז״ם אמערידןע, װ?ב איז נ״טט גענוי באעאנט טים די אונמטענדן פון דער ״דייגער ליטעראס־ר דא אין לאנד. ־אן נאך ״ײדיש־אמעדיקע״ דינען, חלילה, אלס ע*עס אזא •סלום־ביתדי־ע ״פרידנס־קאנפערענץ״, ײו סיזענען זיך פריױויליק *ונויפ־ געעומעו אין א״ן אדט (און אונטער נח שט״נבערגס פליגלען) אזעלכע פאיט״דענע און אנפאגאגיכטייסע יגר״בער (דערהויפט פאר די איצטיקע צײטן), װי ל״װיע און... כדסה נאדיר. דער לעצטער, אגנ, אויב ער האט דאם נאך נ״סט געט.־ן, װעדט ער נאך מםתמא ארויםקומען מים אן הכח׳סד״ אז ער האם ז״נע לידער •סטיינבעדגן נייסם געגעבן, מחמת אזוי ײעט פאדעין, דאס מאל, די פרום־סעסטאנטי׳סע עטיע פון דער צ״טונג, װו ער ארבעט. און באמת, מיט וועלבע װעגן ־ומט דער ״כ־סר־פיאלעטארי־סער״ נדסה נאדיר אין אזא בלל־יטראל־אויפגאבע, ײי ״יידי׳ס־אמערינןע״? נאר דאם איז אגב־אורחא. בכלל האט •סט״נבערג געדרונןם אין ז״ן זאמלבוך אלץ, װאס םיהאב זיך אים נאר געמאכט, אפילו זו״טונגם־רעפארםאזיס, ווי די בזדסריןבונג נו־ן ץאנאדע סון א״נעם אן איזידאי א״ס הודוויץ, ײאס איז העבפמנס אנגעמאסטן פאי א יאי־לוה. ווי ץומם אבער אזא זאך אין א זאמלבוך מיט אזא גױיםן נאסען, ווי ״יידי־ס־אמעיינןע״, װאם טט״נבערג האט זיך אויםגעץליבן? פרעגט בתים דעם יעדאנןטאר. אבעי דאם זענען אלץ נןל״נינן״טן. אין ״״ד״ס-אמערינןע" איז אויך פארעפנטלעבט א וויכםינןער אי־ םיקל פון דעם טאלאנטפולן קריטינןער און פובליציסט י. ריבקין ״אויז זנוו״ פיאנטן״■ נאר דעי דאזיקער ארטיקל ג״ט אין א דיאמעטיאל־ קעגנזעזולעבעי ־יבטונג פון א זאמלבוך, וואס ה״סס ״ייד״ס־אמעריקע״. ב. ייבקין איז דעד איניציאטאר פ־ן א באוועגונג (וואם דארף עױסכ גע־סאפן ווערן), וואם זאל טראגן דעם נאמען ״אל אמעייקע״ (גאנץ אמעריקע), או; ער ױפט אין ז״ן אדטיקל זװ *וו״״ססראכיק״ם. אבער נ״סט אין די גיענעצן פון אונזעי באקאנטער פראביעם פון יידי־ס און העביע״ס, נא- — פאדקעחט — ריבקין ײיל גאר •סלום מאכן זװויזון ״די־ס און דעי לאנױסםראך, ענגלי׳ס. עס ה״סם, אזוי ווי ״פון רמב״ם און יחודה הלוי ביז זו• אונזער צ״ט זויט זיך א גל״כע ליניע״, און דער ימב״ם און יהודה הלוי האבן ב״דע גע־סאפן אין העביע״ס און אראב״ס, איז דא־יז מען, — זאגט ריבנןיו, — אז אויך אונזערע ה״נטיקע און די קינפטיקע ״ד״סע •סריפנדסטעלער און דיבטעי זאלן •סאפן אין ב״דע •ספראבן, ייד״ס זס־ן ענגל״ס גל״בזוייםיק. דערמיט וועט, לויט דיבקינען. געהאלפן ײערן די אלגעמ״נע קולטור, װו ״דן האבן תמיד גענומען אן אנט״ל, נאר זיי זעען זיך דאיט נייסט אן, מחמת נ״סט אלע ייד״סע •סד״• בער ג״ען נאך אהין, און, פאױסט״ט זיך, אז סמילא ײעט דערפון שוין אויך געײינען די ״ד״סע קולטור, ווייל זי וועט זיך דויך אירע •סעפעי אינטים באהעפטן מים דעד ארוםיקער קולםור. איז אן אנדער זאך זװ בא־ טראכםן באזונדער ב. ריבקינס פאו״סלאג, זװם באדויערן איז דאם ני׳סט םעגלעד זװ טון אין די ראמען פון דער דאזיקער יעצענזיע. אבער. ײי פאסט זיך בכלל אזא יסיטה. װאם ג״ט להיפוך דער גאנזוער אויפפאםונג פון א ״ד״־ער אסעײקע אין ״ייד״ס־אמעריקע"? זװו״סן אלע ארבעםן מיפ דעם פאק עדיטאייעלם, ארטיקלען. פארטרעםן, יעצענזיעם א. א. וו. א. א. װ. פון דעם פרוכפערדיקן רעדאקטאד אליין, — גיט דעם טאן אין דעם זאמלבוך נ״סט ער און ק״נער נ״סט פון די איבעריקע פארפאםערס, װי טאקע נאר ב. ריבקין דער אפיקורם פון בלויז ״יידי־ס־אמעריקע״... איז, פרעגט זיך א שאלה: פאדײאס האט דאן •סטיינבערג יס־ין נייסט גע־ נומען ב״ ריבקינען צוזאמען מיט ז״ן איטיקל אויך דעם נאמען ״אל אמעייקע״ פאין גאנגן זאמלבוך? װייםער גייט אלץ אין דעם זאסלבוך מיט דעס זעלבן מזל די פאלקלאר־ארבעטן פון יהודה עלזעם ״אונזער פאלקס־אוגר״ און פיליפ ניום ״פאלקס־מאםױון״, װאס זענען אפ־סר פאר זיך װיכםיקע זאכן, װאלםן זיך בעסער געפאםט פאד אן אנדער אויסגאבע, װי דא. 'װאפ גיבן *ו אזעלכע זאכן צו דעם געיסםאלם פון א זאםלביך? עם זענען יסוין אװעק ב״ אונז די *״םן פון זאסלביכעי פון דעם טיפ פון א ״הויז־ תי־יזנס״. זאצלביכעי*, דרי יידי׳צע ביבע- בבלד, דער׳כײנען אין דער דעצעעי צ־יט זײע- זע-ען בײ ארנז אין אמע-יקע. גערוען א צײצ מיט א צען יאר ציייק״ װען די ײדי־דע ריצערא• צו- דא אין דאנד ־אצ •כצא-ק א ווא-ב געטרן, א*ן דע- ײדייצער ביבער״ מאיק דא האט אזוי בײיט און פ־יילעך א לעב געטון, אז־ס — דער קאפ האט זיך פא־דר״ט. עכ וענען דעייסינען נ״ע וועיק און א ײי זאמלביכער, ־ואס האבן א־ויכגעיופן פאידינטן אינטע־עכ אין דער אלגעמײנעי יידי־ •סער ליטעיאטור. דע־נאך האט זיך עפעכ .־וי איבערגעדיםן. עפעכ איז געסען, ני-סט. הלילה■ מיטן ייד״סן •סײיבעי און דע־ ״די־סע־ ליטע־אטור. נא־ מיטן ״ד״ס־ל״ענע- און ביבע־מאיק דא. דע־ לי־ענע־ איז ײי :עלם געװא־ן. באט־ס זוך אים מיט ליבט אויף א דפואד״— אז־׳ באק־אגן זיך לאנג דא אלע, װאכ ־סטייען נאענט צום ייד״סן בוך. ״ד״סע פא־לאגן זענען װי דד־ך :אבט אויכגע־ונען געװארן. װי זיי רראדטן קײנמאל גא-נײצצ געררען א־יז ארנזע- אנזע-יקאנע- רועלצ. ארן״ אריב א נײ ײדי־ד -רך גײצ נא־ א־ויכ פרן צײצ צר צי־צ א דאנק די אדע- אנדע-ע נביב רנפדארת, זענען אבע- זאמלביבע- גערוא־ן גא- אן עב -עדצ זיך ני־גמ רועגן קלײנע זאמל־נגען ארן זאמלביב-ע- רראב דענען דע-דינען דא ארן דא-צ איבע-ן -אנד. זײ תאבן צרמיינבצ פא-גע- *צצעלמ די אמע-יקאנע- יידײצע- פ-ארוינץ רריבציק איז ארנצע-צרידצ־ײבן. אז קיין ג—יסע זאמלביבער (ארי־ בע- דעס -עצצן באנד ,,*דייפצז״. אונצע- דעי יעדאקציע פרן דוד איגנאצארר. פ ג ״אמעײקעי , ניר־יא־ק, רוינצע- 1925— דאבן זיך זינצ א האלבן יא־צענדליק איגגאנצן נײצצ בארויזן. א זאמלביך. אזא לי־ צע-א-י׳צע- פ*-עצ, רואצ זא- קאנצענצ-י-ן א-רב זיך ארן א5*צ£יגלעז דא: בעסצע >•*' ־ײפכפע פון דע- ליצע-א-ײ-ער *צאפרנג פא- א באיגצימבן פעײאד איז א זאך. רראב איז גא-ני־צצ בנםצא אין דע- -עצצע- צ*־צ. :איז דא ני־צצ דאצ א-צ צר באצ-אבצן די :יברת, פאדרואס סיהאצ זיך אינע-גע-יצן די קײצ, װאצ האצ זיד ב־דעתר אנגעהריבן אזוי *צצאיק ארן װײ־דיק צר *צמידן, ארן װר דא״־פ מען זײ זרבן: אין דע- צע״צפריטע-ב־ קײצ פרן די ליצע-א-ײצע *צזציעמרנגען, תילרקי־דערת פדן ־צררן ארן גיר־ פי-רנגען, צי ע-געץ אנדע-צרר*. אין בי אלגעמײנע אביעקציװע באדינגרנ־ גען פון דעס לעין אין דער היגער י־די־צע־ 2-עבע. װ#ס קימעיצ זיך ירײניק, אז :יזאל גע״צאפן װעין עפע: װיבציק: ארן גריציקס פא- דע- היגע- ײדײ-ע- ליצע-אצרר ארן קרלצןד. בײ דע- היגעי איצציקע- יאגע. רוען מען קען זיך קײן עצה נײצכ געבן םיפן קײזי: פרן דעם ײדײצן ירך י־י ארנז, װאלבן נײצפ־ פעייאדייצע זאמלביבער געקאנצ זײן דע- עלעקפיײצע- יליץ־אפציער, װא: זאל העלפן ארי:לאדן די אנגעקליבענע ענערגיע ארן איײנצראגן דערפײ־ יצרנג ארן לעבנצ־אצעם אין דע- פרכצקייצ, ררא: הע—צצ אויץ דעי לײדיק־ געײאיענעי ײדײצ־אסע-יקאנןר גאפ. זאמלביבעי װאלטן געדא-פצ (ארן געקאנם) פאי־בײצן א םך אנדערע אריסגאבע:. װאם קאנעז דע־װײל זיך ני־צצ אנ״צלאגן אן א מע-־װײניקע- פעצצן באדן פא- זײע- עקזיסצענץ. זײ ררא-צן אייך פא-נרמען אפיצ- אריף א צײצ דעצ פלאץ פרן די פאײצײדענע ליצע-ארײצע זערדנאלן, װן*ס הריבן אן צר דע-״צײנען ארן גײען בא-ד ארנצער, א״דעי זײ בארוײזן צר דע-־ לעבן אביסל נחת. װעגן דעצ זאמ-ברך ״יידײצ־אמעײקע״, ארנצע- דע- -עדאקציע פרן נה *צצײנבעיג, דא־ף געזזןגפ דרעין גלייך אין אנהויי, אז ער איז נייצפ פרן דעם סין׳ ורעגן ררעלבן דא איז גערעדצ געײאין און אין ײעלכן םיר נריציקן זיך. ״ײדײצ־אמעײקע״ איז בכלל עינריפגדצצעלצ מאדנע. צרפעליקײם— דאכ איז דע- סימן סרבהק, װאס װאיפצ זיך אין די אריגן, װען מען ברעצע-צ נא- דררך די דאזיקע אריסגאבע, ארן דער זעלבע- אײנדרוק פאי־ *צצארקצ זיך נאך סער. װעז מען לײענצ דורך דעם גאנצן זאסלברך. פדיע- פרן אלץ: *) ״ײדי״צ־אמע-יקעי/ זאמלבוך. רעדאק&ירצ פון נת *צפײנבערג. פארלאג ״לעבן,,. נױ־יארק, 1929. 320 ז.