Literarishe bleter · 1930-11-14 · 46 (14.11.1930) · p. Seite 863

/״ס 863 7יסעדז>לישע 1001173 011. (341) 46 9 הןיש אים אין דעם באשוצדירןט. דעם עד׳טטן ערנסטן תל&פ ה$מ די טדופע געמ״ינז אין אדעס דורך טואאמאםשאװן. דעם דװײטן קאאפ האמ די טרופע נעלןרינן אין ײיאנע פון נובע־נאטא־כ װײב גא־ ד• סרופיע איז:ישנז צעפאאן נעװןודן נאײך נאיך װאי׳טע, װי נװקדונ• יע־ײבט םיר האבן נאך שפעטער אדודנעװאנדעדט בע־ך םיר חז״ט־ב צ״ט א.,; גענעבן אריבער זעכצ־ק פא״בט־עאוננע;. פון װאר׳טע האבן טיר זיך נעאאזן קײן ט־נםק. ב״ טיר א־ז ראס געװען די צײט פון ח׳טבון־הנפ׳ט, װ• א־ך װעל עי דערצײאן א•; מײן לךמעגדיק;, אעצטן קאפיטר, נעקומען צו אונז, אין אונזער ײדיש װעאטא ארײן. אז טעאטער טײנט כײ אונז דערצױננ, — דאה האט ער ני׳טט באגריפן. צום בארו״נרז באגר״םט ער עם איצטער אויך ני׳עט. מײן פאר׳טצאנ, אז נאמבערנ און א׳ב זאין איבעדנעמען די טרופע, װאם טוסדוני דערמאנמ• איצטעד — אין .דעם יתאט שױן גיכער נע׳אטעקט א ב״טעדעד װיץ... א סך װיצן ד״אב איך צונויפ־ געגומען אין אונזער טדופע פא־ די פאד װאכן פון אונזער װײאן אץ װאו־שע. ינישט ח5ילה מויזדוני איז ׳טוד־־ק אין דעם אונטערנאננ ס•; סײן טרופע, באטש פון זײנע ופהונות איז צו פארשטײן, או מען נ ח ם ן ט ײ ז י? / ןן ז; ד ׳2 ע פדץ אינס װאל־ליאםף (אן עפיזעד פונפ װאל־קאמן* צר דער ״גאסרדארםמװענע דומלי אין יאי 1912ז לעבט און לאזמ לעכן! גימ אײר אונמע־, האם אײ אלע ײײהײבן, די גאנצע שילע גלײכבא־־עבציקינג. זאל נאי דעי■ אבםיסעמיטיזם •דלאפן. װעקם איש נײןזם״. פ״־ןיעב אײיסטיעםינגען דיאבן?יטאי־ע אייפגעבי־אבט די :אציאנא- לישבײבע פיילייבע פי־עבע אין די ײדײבע אבימילאבא־־ן. עג אין דעײאינגע: דעי*י, אז מען רןאה אנגעדזויבן פא־־^אנגען פין דעי־ גמינע, יײ שיץ א*ז גלװען אן אנגדבנדך^טע,־, זי זאי6 אייבפאדעין 6**צן, עי זאי זיך ציײע־ ציען פין זײן םאליםי״בע־י אי־יעם דא נײבב לאנג האט *ב, ניגעי* פאי־עפננױעבט אין :יי־יא־יקעי ,.צ*־ כןינפם״ א סע״יע בײװ פין יעכןב דינעזאן צ־ איב. אין אין אײנעם א ב־יװ (ן.ין ס-ז 1012) לײענען מיד פאלננדיקע *י•י*י* ■ װײגן ר**^ אינעידעננו אין װא״געװלי ״די׳געי געמ״נדע־ןאיװאלטונג האג• איר דאך ידוין געוויפ געלעין. עש איי א״ן ידענדיעבע. :!׳•'־באל״דיקנדיקע בא־ געבגה״ט. די אםימילי־טע ״ד״דע פא-דמ״עי פון װא־יבעװעי ײדישע־ געמיינדע ווילן ניידנדכועי נישנדוו״טיקעי, ווי מיייב ז״ן אןנזעד ליבן. בעממן און גרעםטן ייד״מן דיבמעי פאי א קרבן די פאלאקן, װעלבע זענען ביוגז אויף ז״, אויף די אקימילאמארן, װאס זײ האבן דע״לאזן■ אי ײדן יאלן אויקקלויבן אין גאד. דומע יאגעלאן אנידמאמ דעם אויקגעידפיאבענעמ אנמיסעמימ קובאיזידעווסקי״. ״זיי פא־לאגגען — דעדצ״למ װיימע־ דיגע־ יאן, — אז פיץ זאל זיי אינסע-ד־ײבן א פאיפליבסיקונג ניידמ אנמ״ל *ו נעמען אין ק״ן פא־מיי אין?ארימיידע באװענונג. ניידמ אז אנדעי מיינונג *ו זיין װי זיי. די מה־יפית־זינגע־. ניידמ אין ,1•דון־קוד־ד װי זייערע זיידעם, די פייציידע פאקמ-יריס, אבעי א״ן עסכדפ־ילייד גאנץ־ מאדעין. און דער אלמע־ ״מה־יפית״ קוממ דויך דעס א־ויס נאד מ״יכמ מאל עקלהאפטעי און ידענדלעבע־. פיץ, פא-דמי־מ זיד, װעמ אזא פא־פ־יב־ דיק־גג פא־ ק״ן פא•* אין דע־ װעלמ :יידמ אונמע־ידײיבן, אין אס ג״מ א קאמף אין דעי געמ״נדע־פאי־ואלמוגג קעגן פיצן. די הע־ן דיקידמ״ן־ נאמאנזאן װילן איס פון זיין ידמעלע אין געמ״גדע־פאױואדמונג אנסזאגן און דעימימ מבפי פגיס זיין די קונא־זימעװסקיס, סװיעגמאבאסקיס א א װ.". דינעזאן ענדיקס דעם ב־ױו *ו :יגע־ן (װאס האמ דאן געזוייגמ אין בכי[): ,.ץם װוגדץײ! םיך׳ רואב אײץ^ץ בץ״נץי״ ײדי״בץ יבםלז5'״ינ*יץ<ב יוגנם יעאגייב נײבב כןעגן אזא ״צאנדםאב. א:ן •ביקב נײבם אי״ן א!־א־ מעסמ, ווי דאס מוען עבן פיל אנדע־ע״ אין די איבױון פון דעי ייד״מע־ גמינע'אין ווא־ימע• געפוגעז מ־י •מפוין פ־ן אמ דעם קאמר, ײאס איז געפיימ געײא־ן קעגן י. ל. פ־ץ פאי ז״ז דײיסמן און אומאפהענגיקן קאמג פא־ ״ד״מע יעבמ און ייד״מן •דמאלץ דעס 11־מן נאײעמבע־ 1012 האמ ה' א־א־יי פעיעמץ זיך געײעגדמ מימ א בײװ *• דעי גמינע־פא־ײא־מ־גג פא־ײאס אי־ע אגגדמסעלמע פאי־ :עמען זיך מימ פא־'מ״דע־ אגימאזניע מ־ממעזה, די פאיײא־מוגג־מימג•1,־ דע־ האבן נאך ני־ממ געהאמ פאימיק קײן באתד׳וס אין אס דעם פא־ײיקלמן ענין. גלייך אננעמען א ־עזילוציע קעגן פ־*; האבן זיי זיך גע״מיאקן. — האבן ז״ דעס עגין געלאזמ דעײו״ל אפן אבע־ אדא־ז פעיעמץ האמ :״ממ געױמ. אין א װאך איום, דעם 18־מן :אײעמבעי •מײיבמ עי אין דער גםינע א יװייםן בריװ מימ א טענד,. פאױואס מען נעמט נ״דמ אין אכש איצמ, אין די סאמל־הייסע מעג פון קאמף און געראנגל איום די װאלן דום פויל״דן סייס, וועז אין קאן װעים געלאזמ פאיעמיק, דראונגען, *ארװודפן און םעדאד, איז אינםעיעסאנם אויפזװמ״דן א ווייניק־באקאנס בלעםל גע׳דינםע, װאס איז פארלאפן איז דער זעלבעי ײאר־דע אין רי הארבסמ־מעג פון 1912, צודיק מ.ים 18 יא־. עס אױ געװען אין די הײסע א־ן אומדויקע מעג פון די ײאלן גו דעי פערטעי רוסיידעי ״גאסודאיסס־ װענער דומע״, וועלסע האמ פאײדאפמ די פויליתוע יידן פיל זא־גן, יםויים און םחדים. די בידגעדלעכע פאליאקן האבן. בידוע, אױיסגעזזפעלמ די קאנ־ דידאכוי פונם אנמיסעמים קונארזידעווסקי און פארלאנגמ, אז די יידן זאלן •דמימען פא־ אים. עס זענעו נעווען *וו״דן די ״דן ״מה־יפיתניקעס״, װעל־ בע האבן געהאלטן,^אז מידאדפ אמ די קאנדידאנו־ר •דמיגן די פוי^י״ע פיעסע האם געפאדערם פון די יידן אמ די ״לאיאלימעמ״, און די אםי־ מילאסא־ן האבן אונםערגעהאלםן אמ די פיעכע פאדערונג. א״גיקע פידדה־ מאבעדם האבן געעגהמ, אי יידן זאלן זיד אפהאימן פון ידםיםען. כדי;יידפ אויפגורייצן יענע פויליידע געזעלידאפט, װאס װיל דװקא אדויב־ פירן קוכארזשעווסקין. די ראדיקאלע פאיםייען האבן אױיסגעידםעלכ די קאנדידאטור פון יאגעלא. אין דעם ליידנשאפמלעבן ײאל־קאמיז, א קאמף מכיד אויף לעבן און ם־ימ, איז אויך אריינגעצויגן געװארן י. ל. פיץ. עי האמ אפילו פיגויירמ ווי א וואלמאן (״װיבארםידיק״) און אין דעס קאמף ד,אמ ער אױיסבאװיין פיל אימפעמ און ענעי־גיע. ער האמ דאן געשייבן א יײ •דאיפע. אינמעיע־ סאנמע פרינגיפיעלע ארמיקלען אין ״היינמ״ (ז״ זענען *איעפנמלעבמ אין זײנע שריפטן באנד 11 און 17), און אויך ארויסגעמרעםן אויי״ װאל־ פארזאמלונגען. איין פיגעכ רעדע איז אויפגעהימ געװארן (זי איז אפגערױקס גע־ װאין אין ״הײנט״ 1012, :ומ. 224 פון 1־מן אקמאבע־ און איבערגעדױקמ אין דעם ביך ״פרגעס בריײ און יעדעפ״. װאם איך ד.אב אױיםנעגעבן. ז״ז י׳20—271). אין אמ דעי יעדע האמ פיץ גווישן אגדעין געזאגמ: .ביזאהע־ האבן די יידי־דע װאל־קאמפאניע אין װארשע געפיימ אדער די, װאם גלויין :יממ אין יידישן לעין אין דער פיעמד, ײאם קוקן אויפן ״דיידן לעבן א״ן גלות דורך ידװארגע ברילן, און פון דער גײיימעי ז״ם, די אםימילאגיע, װאס גלויבם נישט אויף איי אייגן רעבמ אויף לעבן. װאב ױבם דעם מימל אין א בוזעם־טאיד, וואם האם גאינ״דמ אין זיד און אלץ א״םעי זיי, ווייניקסטנס, אויםער דעם ״דישן פאלק, ײאס י״ פארטיעמן אדן אפ׳ד־ איז דער ״פאר״ איבעריק, ״טרעטן״ איז גענוג״. אױמרעדנדיק *אישיי־ דענע פראגן, וואם האבן א שײבוח גו די ײאלן. און באראקמעייזיינדיק די אםימילאטאין, פאלאקן און :אגיאנא־ע יידן, זאנמ ײײםעי פיץ: ״די אהימיי׳אגיע װייסמ נאר איד •דפיאך: ״ניע דיאזניכדד!?ץ״.:, :וגמ אייער יעכם נישם אויס. ל״גס א״ך װי די לעסעלעך. א נע־דסאקע זאך״ ״איך אליין — האפ פרץ װייםער געזאגם — דו״, ־עדן אין :אמען פון פשוטן ״דן פון א ייד, וואס װיל, איבעיאל װד ער איז, זיין ידםעםל בא׳דטײן: וואס וו״םט גאנץ באשמיממ און קלא־, אז לעבן איז קאסז און ער קעמפט פאר זיין לעפן..." #רץ לאסט א־ים די װערםער, די דיאונגען *ןן די, װאס זאגן: ״רײגם נישם! דאם פוילי׳דע פאלק איז אדרבא ואדדבא