Literarishe bleter · 1930-11-14 · 46 (14.11.1930) · p. Seite 858

■כסר^רישס מכ- 46 (1341 י. ה א נ ר ג / $ ר ש ע דער נײער נאבעל־־ ל־־אורעאט סינקל־ער ל־־ואים פון זײגם א װערק װערט א באצײכנונג פאר א םענטשן-טיפ, פ*•־ א טין אין אונזער געזעלשאפט. בעביט איז;עװן*ר; א־׳עם דכר, װי דער;ןזםען יענקי, װי דער באנריױ סנאב בײ טעםערעי, ווי שעקם- פירם קאציבאן, װי ״טאחטויף״ פ,ין מאקיערס אוניפא״־געננלעכער קא- מעדי׳נ אויב מיר זאנן בעביט א,ין בעביט-מזנד, װײםן טיר שוין נעבוי װעםען און װע?כן ערד-ט״? מיר טײנען בײ קײנעם פון די הײנטו-צײטיקע אמעריקאנער שריפטשמעקעד איז נישט נעװארן אװי געשטא?ט־קט קאלומבוסעם מרינה, װי בײ םינק?ער?ואיס, אמעריקע האט איצמ א ר״כע?יטעראטור. טעארןנר דר״זעי, שערװוד אנדערםע;, א״פטאן םינקרעד, רזשאן ד#ום פאם$ס, הער- געפה״מער, העםיננװעי זעגען שדיפטשטע?ער פון נרדיםן באמײג• אבער םינק?ער?ואים פארנעמט נאר א בזאזגרערן ארט א־ן דער שר״בער-נאלעריע פ־נק?ער?ואים איז דער גרעפטער, כאראיד טעריםטישםטעד קינםט?ער, װאם רי הײנוטייקע אמעריקע האט מרויפ נענעבן. װארים עט איז אוממעגאעך צו האבן א אנוננ ווענן דעם דא?אר-?אנד, אויב טען האט נישט איבערגעא״עניט כאטש עט?עבע װערק פון אט דעם מערקװירדיקן ראמאגיסט. איך װי? איצט אויפסערקזאם מאכן אויף אײנעם םון די?עצטע ביכער פון םינק?ער?ואיס, אויף ״דער מעגטש, װאם האם געקאנוט קו?ידזשן״. דאם זענען אײננט?עך פינף דערצײ?וגנען פון אײן מענטש, נעגעבן אין א מאגאאאנ-פארב דעד מענטש דעךצײאט װעגן דעם גרעסטן נעשעעגיש אין זײן?עבן. דער מעינטש הײסט, דוכט זיך,?או? שמאא׳ן(איך האכ,?ײדער, דאס בוך נ״עט אונטער דער האנט;, אדער ענאעך צו דעם. ער איז א״ננט?עך א שבן און א פר״גט פון םיסםער דזשאודזש פ. בעביט. אט דערצײ?ט ער װעגן דעם (ה״גט-נעװעזענעט) פרעזידעגט פון די פאדײניקטע שטאט;, קו?ידזש.?או? שמאא׳ן האט נעהאט דאס נרויםע נ?יק צו זײן דער שו?-חבר פון דעט ערשטן בירנער פון אמעדיקע. דאס איז זײן גרעסטער שטא?ץ און דאם אײנציקע און טײערסטוע אין זײן?עב;, קו?ידזשס שו?-חברן א װערטעאע ארויכ- צוזאנןן שוין דעמאאט, אײ־ דער שול-באנק, האט ער בא?ד נעזע;, זײ;, קו?ידזשעס, געניאאיטעט, ז״ון שטארקן װי?ן, כאראקטער און ש?אג-פאיטיקײט. װען ער האט אים, קו?ידזשן, — װאם איז כידוע א נרויםער שװײנער, — געפרענט אמא? װען ז״ זענען צוזאמען ארוים פון שו?, װי עם תײםט אייף לאמײניש א װאחט, האט ער איב געענטפערט, ״ביװײס נישט״, — אן קוגצ;, אן דרײעניש, אן ב?אף, קודץ און שארף. ,כיװײם נ־שט״ און פטו׳ר ן קײן שום איבריק װארט נישט פאר?ױרן. אדער א צװײט מאי האט ער אים נעפרענט, צי מען ײעט האבן הײ-יאר א שײנעם פרי?יננ, האט קו?ידזש בא?ד אויפן ארט, נ־שט װאק?ענדיק זיך קײן רנע, נעעגטפערט: ״דאכט זיך. אט אזא מענשש איז קו?ידזש נעװען שוין ק?ײנערתײט ן ^ער האט דעמאלט בארד נעזע;, אז ער װאקכט א פדעזידענט פון די פארײניקטע שטאיט;. װארים אויף אזא חכמה, אויף אזא ניראד?יניעקײמ, אויף אזא שא־פקײט און ב?יץ-שנע?קײט פון שבל קאן ויך נישט יעדער ביר- נער דערצויבן... און מייט אט דעם מענטש, מיט דעם פרעזידענמ קולידזש, האט ער זיך געחבדט און נעװען זײן שו?-קאסאראר. טא װי זא? ער אים, קו?ידזשן, רופן אגדערש, װי בײם נאמען, בײ זײן םאר- צוינענעם ױנג?-גאמען? — און פון דער מינוט-א;, װען םיסמער?או? שמא?ץ איז נעװויר נעװאר;, אז ״זײן״ קו?יחש איז נעװארן אויסנעק?יבן א?ס פרע־' זידענט, — האט אים שוין אויף קײן אײן רנע גישט פאר?אזט דער געדאנק זיך מיט אים צוזאםעגצוטרעפן און אים צו רריקן רי האנכז. דער גרעסטער און שטא?צסטער פאר?אננ אין זײון?עבן. און װען ער תאט עגד?עך אויםגעק?יבן דעם פאםיקםטן מאנ צו פארן מיט זײן פרוי און קיגדער אין ״װײסן תויז״ קײן װאשיגנטאן3 זיך צו טרעפן מימ קו?ידזשן און א שמועם צו טזן מימ אים מענן דער פא?יטיק פון די םארײגיקטוע שטאטן?נבי אוים?אגד, װערג ער 6?וצ?יגנ נעװויר, אז קו?ידזש איז גארנישט נעװען זײן שו?-חבר. רי קורצע טע?עגי־אמע פון שטאקד,א?ב װעגן דער באשטימוננ פון דעי נאבע? - פדעמיע תאט ארויכגערופן נדו־ם פא־- װוגדערוננ נ־שט װ״ניק ־ואבן געװ־פ געמ״גמ, אז דא א־ז געשעען א.טעות, אז מען האט פא־ביטן א שרײבערס א נאמע;. אין דער טעלעגראמע האבן מי־ נעלײענט: ״דעם הײ-יא־יקן נאבעל־ פ־״ז פאד?יטעדאטור ד<~ ריקאכעי עריפט״עטערעי כינק?ע~?ואים״. — װעד, סינקלער?ו- איכ? דער מחבר פו, ״בעביט״? פון ״ר״ר עדאיכמיט״? פון ״ע?- מעד נענטדי״ האט בא- קומען ד• נאבעל-פדע- מיע? כינק?עד?ואיכ א־ז נעװארן א ״געקרוינטערי• ד־בטעד, — א ״פאעצא?א־ריעאטוס״? און מען האט געטדאבט: דער נאבעל-קאמ־טעט, װאכ פאר־ טײלט די פדעמ־עם פא־?יטעראטוד, תאט מפתמא נישט;על״ענט די ביכע־ פון אט דעם ש־ד־פטשוטע?ער, װא־־ם אויב ד־ פדעמיע- פאדטײ?ער װאלטן א־ם ־א נע?ײענט, — װאלט?ואים זיכעד דעם נאםע?-פ־״ז נישט באקומע;. אדער מיר מוזן אפש־ דעװידידן אונזער באצױננ צו די ת־עובע?יטע־אטו־-פדאפעםארן פון שטאקהאלם? — און פון ה״נט מאל-אן נ?ו־ב; א־ן זײער געשמאק, און נ־שט טדאכט;, אז בײם פאדטײלן ד־ פר־יזן ־עבגט ז־ך ד־ אקאדעמ־ע מ־ט כפעציע?-פא?יטישע םיבות... עכ א־ז א פאקט: ד־ נאבעל-אקאדיעמיע תאט זיך באמ.־ט אפ- צוה־טן די טראדיצ־ע פון אויפצײבענען ־ענע דיכטעד, װאכ זי״עד שאפן א־ז בע־קר ״ד״נע קונכט״, ב־רגעי־לעכע עפ־ק, און זײער װעג א־ז: ד־ע־ נאננ אין דער אײביקײט... ר־בטעד אבע־ װאם האבן זיך צוגע־־רט צו דעד א־צט־קייט, צ־ ד־עם װ־רק?עבן?עבן, װאכ ־ינ;?ט ז־י אדום, װאם האבן מיט זי־ער פעדע־ נעפדװוט א קי־אץ טון דעם א־מדײנעם נוף פון ״תײ?יקן״ בורזש־א — זענען װ־-װײט מענלעך ג־עװאדן פ.־; דער אקאדעמ־יע א־־םנעמ־ט;, א־גגארירט. אמת: גאד נ־ויםע קינםטלער זענען באיעאנקען געװאדן מ־ט דע־ נאכע?-פ־עמ־ע: האמכון און מ.א;. מען האט או־ך נעמאכט אויכ־ נאמען פאר ש־־פטשטעלע־ מ־ט א דאד־קאליער ,ױעלט-אנשוױננ, װי אנאטא? פ־אנכ און בע־נא־ד שאו (ראמען ־אלאן תאט דעם נאכע?- פר־־ז נ־שט באקומען פאד?יוטעראטור נא־ פאד... ש?ום), אבער ד־ נעמען פ־ן ד־?עצטע צװײ זענען געװען זינט ־אדן אויף ד־?־פן פון דע־ א־נטעדנאצ־אנאלע־?ײענער-װע?ט, און זײ האבן ז־ך נישט גענויטיקט א; דעם געלט און אװדאי נ־־עט אן דעם כבוד און מ־ט אמאל: בינק?עד?ואיכ, דע־;ײער נאבע?-פדײז- טדעגעח אמער־קעכ נ־יעסטער כאטיריקעד דער בײס־קכטער אפלא- ב־עד א־ן אפשפענרעד פון אלמעכמיקן ־ענק־-לאנד, מ־ט א?אדבער- קראנץ או־פן קאפ! באמת, ־עם א־ז ז־ך פש־וט שװעד פארצושטעל;. װיי? פון אלע אמעד־קאנ־עד שר״ב־עד איז םינק?ער?ואיס דער אײנצ־קעד, װאם תאיט אזוי א־מבדחמנותד־ק נעש־לדערט דעם מ־פישן אםעדיקאנ־עד בירגער, ד־עם אוםשטערב?עכן בעיביט. דאם נרעםטע װאם א שרײבער קאן דער?עבן איז, װען א הע?ד *׳יײ־ םיכקלער לואים