Literarishe bleter · 1930-11-07 · 45 (7.11.1930) · p. Seite 843

זײס 843?יסזד^די^ *?זזססר גזס. •340) 45 * דעם 81. אקטאבער איז אין ״א"ז;בא;-5>־״ז״ נעווען א צ-׳מעכ פו; יידי׳טע ארבעטעי נעװידםעט ירעכ היסטארי־כ; דאכזענט, װאכ טיתאט דעטארט איבערגעלעבט אין ״אבע־-אסט״ אין צוזאבלענהזמנ טי׳ט רע־ ר״ט־טע־ העודאלוצ״ע, וואב תאט ד־לןי-״־ט ד• ד״טיב; צ• פארהאז; די אקופידמע ניעביט;. אויפ; סדר־הװב איז נע־טטאנע; ד• פראנע װעגן דעפ גורר פו; יאג־ אןיר נזא־;; נאב; אװעתג״; פ•; ־ייטט, װע; עם תא; זיך זיבע־ אנה״ב; א תותו ובותו. כיהאט גע- קאנט קוטע; א רענ־א; פון דער אנטאנט; ר• טא-עבע (יןיסװ״כער מרובה־יאט) תאט געפרװוט א־בערנעטע; ־י טאבט; פו־ר; האט ז־ך נעגר״ט; ראטן־־זסראנ־ האט זיך גע־וקט ארץ כעענטער צו א־נטער- װענ״ר;. די ראגע פו; ר־טע א־ז געװע; קאטאכט־אפאי אױם; ט־ט־ננ זענע; א־״סנעזאנט געװאח ט״נוננע; ט־ט אר־ענטאצייעב אױף רי א?ע ־ע־טאניטע טי-־כ׳ת דע־ טיט־ננ א־ז געװע; א; אויסערנעװ״נרעך •טטו־עטדי׳קעי־. עם אװ נע־וע; דערצו א םבנה סון א יטה־טה אויף יידן .פינסטע-ע בהות האכ; יא; גע- ארבעט נאנץ ענע־נ״ט ד־ געיבריט; תאב; ז־ך צעיקאכט או; טיתאט א״נער רעם אנ־ע־; ני־טט ניעהע־ט, נ״עט נעװארט היע־;. דער ע־רם איז אבער נעװע; אויסערנעװי״נרעך צעטהױפט, צעט־טרט א נ ם ק י, װאם א־ז דאי־ט; אױך נעװע;, תאט נעפױװט א״נ- ־טט״רן די ניעסיטעי האט זיך ׳דע־װעגט א־ױבצוזאנ;. אז טע; פא־- יסט״ט יטאעכט דעם םאצ־אריזם, אז טע; יטטעסט נ״טט ־יבט״ק ד• נאציאנארע פראגע... ט.ער האט ע־ נ״טיט גע־א־ב-ט. ב א־ז נעװא־ן א געפיאדער, א איארעט־יק נעפרױרע־ ט תאט־ נא־נ״טט נעריע־ט. יװאם ע־ האט געואגט, גא־נ״סט נעװארט הע־;.. — -עאקיצ־אנע־, קאנט־־יעװאי־צ־אנע־. ב—ז־ט״ א■; — אםיטרקאטא־! — האט זיך נעיטאט; א־בעד ז״; קאפ פ•; אאע ז״ט;.. טע; האט א־ים נארנ״טט פא״טיטיאכע;. טע; האט אנרע״ט א־־פ- נענוטע; ז״נע רייד ער האט א•; ת־ך אפ־יו טםכ־ב ניעװע; ט־׳ט נע- װיסע הויפט-פ־נקיט; פו; דער פארגער״נטעי ױעזארוציע או; אנ־ערע פונקט; תאט טע;, רויט זיי; טיינונג, נערארפט אנדעריט רעפ־ני־; אדעיר אנדעױט רע־אגיר;!!!... נ״ן און נ״■;. ״־ענעגאט״ או; נעניג.— או; טידיאט אים ארױסרופער״ט, םפעציפ״ט-הוצפהדיק א־; פנ־ב אר״ז אד״נגעװנגע; די ״יטב־עה״ — ז״ז ״יטב־עה,׳, װאם עי־ האט אטאר או־םנעװ״טיקט! װער עם האט נ״טט נעזע; ־א; אנסק־פ פאדצעדט נעז־כט. ז״- :ע רי־נודיק-ט־ױעריקע א״ג;. די װינררע; פון זיין טיויר ט־ט; א״םדיױק סון טיפע-יטארסע ייסירים, ד• ב־טע־ק״ט פו; זיין ־טט״בר. — ־ער האט אויױ זיין אעב; קיין טארארי־עע עיגו״ם נ״טט נעזעזו... האט געתערשט אין די נאס; או; אין די הייזער. א; אוטעט תאט אויך נעהערשט אין אגסק״ם יאחניראנג נייסט-רעטאנטידט;, נ״טט-געװייסט; און נישט-נעװא׳טענעם ציטעד, װאם זיין גאנץ טעבר א־ז בא־טטאנען פון אן א״זיערן בעטיר, אן א־עטען ט״טא, א פאר אי־טע פראסמע ׳טגנירן און צװיי ׳עטאז׳טערקעכ ס״ל מיט ביבע־, ביכריעך און זשויי- נאל;. א־יף דער פארכסא־עטער ידיר אװ נעװע; אז אוטארדניוכג םז; אגנעװארםעינע ביכער, צײוכרנגע; או; כל חמינ־ם בירדער. אנםקי תאט רא אנגעשראנ; אייר-בירדער אוי־ די װענט, רא נעתאנגע; םאטאגרא- פיעס, דא םארטירט און פאנאנחע־געיטטערט די ביכע־ א״- רי עטאז׳טעדקעס או; דא נעזע; םארקרענעד; רעם באאם אוװ־ רער דיר. דאם ארץ האט יער נעסו;, ג״טט נעס־קט דערויר, װאט ער איז כאך יטװאך נעװען נאך די עינו״ם פון ראנג; יװענ או; :אך רער יטװעדעי- ק־אנקה״ט, װאם ע־ תאב דורכנעמאכט אין ״ט־טמ־ת תיירים״. ער תאט אוגז אויפנענומען נויט ריבע און אויםריכטיקער פר״נטיטאפט. יװי אר,טע באקאנטע. א־ן עטירעכע טו&ג א־ום םין א־ך אװעק צו אים צוזאטען מיט דעם ױנגען ש —פיטיטטערער פ ם ח מ א ־ ק ז ם. אכםק־ תאט אונז אויפגעגוטען םיט פרייד, תאט מ־יד אפגענעב; א ״׳טר-כה פא־ מ״ן אנגעט.ע; זיך אין ״װירגער זאמרביוך״ פא־ די באר״דיקבע ייד״טע ׳טד״בער, יװאפ זענע; אומנעק׳ו טע; פא־ דעד ד״טיטעד אק־- פאציע באז״יגרערם פאר י ה ו ׳ט ע מ ז ה;; װענן רעצט; האט ער זיך אויסנעדדיקט מי׳ט נרויס ררך-א־ץ .ווי װעג; א בארקים־מענטיט;, װאם האט נע׳טריב; א; קונצ; פארקם-מעיטהרעך, תימימותר־ק און אין גרונמ עירעך. ע־, אנםקי אריי;, האט זיך או־ך נענד״ט צו יטי״בן א; או־ספ־רייעכ; ארט־קר װ־עג; מזח;. ע־ יתאט זיך אינטיע־ע- ם־רט א״ך ט־טז נז״־ר פונם ארטן העבדעיט-״ד־ש; ־ט״פב׳טט־ערע־ צבי נייס; נאראטב, באזונדערם אבע־ — װענ; ח״קר רונםקי. אז איך תאב אים איבע־נ־ענעב; װעג; דעם צװייט; ביכר ״ריטע״, װאם איך ריאב דא; ני־&נ־״ט צום דרוק, או; נעבעט; ב״ אים א ״זאךי•, איז ע־ װי אויפגערעםמ נעװאר;, עד האט פריגק נע־ :ומען זוב; צװי־ט; זי־נע כתבים; אויסנעקריב; זיי; ״חטאת נעיריםי, ־ואם ער תאט אמאר אנניע׳ט־יםן אין דום״ט, א־ן פאי ״ריטע״ תאט ע־ עב געגעבן איבערנעארבעט און פארבעסערט אין יי־יש אז כזא־קום, ה־ער אר״סנעבע־ סון ״ריטע״, תאב רערראננט אנסיןי; רעם חאנאיאר פואר; ארטיקר, האט ער, אנפק־, זיך רער־טפ־רט א־ן עפעפ א פאררענגהײטי; אנסקי האט אראפנענומען א ניעװיסן ט״ר א״ דאם איביעריקע אוטנעקעחט טארקוסן צ־דייק זאגינד־ק טיט א ־טט״כר אז פון אן איבעדיקן ביםן קאן ידער מאנן ר״ד;. ס. עבעסי//עעד?י/ ו ז ״ה 3 י ם ה״ ־אמ ר־עמ אין די רויײנע *טטע-יעך איז געױ$רן *צדוערע־ און ־אה האי־ץ ראט יױי :ביאית נעז^נס, אז דיר *טט״ע; וױ פא־ ג־ליפע געישעעגײען אץ פירע׳נױת;. איך בי; ג*;דן;עפא-־ן אין ד-איכהיוע אין זיך ״אייננעא־דגט״ אין א הוחז,׳װו א־ך פרעג ־א־פן יזדכרעז *ט־אפ־ עדיע-ט איינס אזיינער ב״נאכטי אין אװעקנייז פ־ן דאדטן 10 אין ז־ע־ פ־יי. דע; האט זיך װיזדעד נענוכוע; פא־ .דע־ ,־הביימה״ פונטנ״ א־; דער צ״ט תאט צטה *טוין נעדוננען א טעאטער א״־ ט.איטתױאדעציזע נאבע־עזנאיא, כיעיז חאט איב אנגעהויבן צי ־עטאנטיר; א־ן ד־ האיב; זיך גענומען צונ״פיטטעאן א וטוריפע. ־י װאר״טעױע־ הב־יב האב; זיך צעיטפ־״ט איבע*־ רוסלאעיד או; ב־איז *טװע־ צו נעפינען ז״, — האב; טיי־ אננעהויבן צי זובן אי; ביאטהװע נייע חבריט אין ״ראזיסװעט■־ או; ״יעװדעיסתאיא ז*ט*זך■ האיכ; בייר אנאנסידט דעס אזדדעס פין ״הבי׳מה״, צטח איז נעפא־; ר,״ן אדעכ צו זיב; חןור׳טן ׳טרי״טפירע־ איך בי; נעבאיב; אץ דאכהװע מא־ט; א,"■־ די, װאיה װער; זיך א&דיפן א״ה ד־ אנאנס;... אין יענעי צייט איז אי; ״ױכהאיא װעדאטאסטי־׳ נעד־והט געװעז א הל״נע נאטיץ, או דע,ר ״>די*ט-הוםי*טער ׳טייײבע־ אנסר־ *טרײסט ,א פיעסע פא־ דעם דאוסקװע־ קינסטיער-טעאטע־, װעי־בע א נ ־ ס ס י א ־אכ ע-כטע נ־*ויי ה*נב א־ך אגסק־ן נעזעז א־ן % קר״ן שטעט־ר אין טיעע־נ־נאװעד גובע־נ־ע אין 1915, װען איך ב־ן פ>4־שר״דעדט;עװא׳־ז פון װאר׳ג־ע דורך ניקאראי ניקאראיע־ױטשעס באפער, אז רי נישטאמתע א״נװוינע־ טא־ן יני־שמ ברייבן א־ן װא־שע אין א־ן א מ־עך פון םיר און צװאגציק יצעה מוזן ז״ פאדראזן ד• ־מבואט. ב־ן א־ך פאהגריק אהיים צו טאטע-מאמע א׳־אפ אין סערעד־גע-בורא זיך זעען מיט מ״נע קהובים. דאהטן א־ז דאן או־ך נעװען אגסק• אין ד־&י פארם פ־ן א מרחמה־האייוסאר. עי־ האט דאן אויסגעזען װ־ א םקאגדיגאװעי איך תאב ז־יך מ־ט א־ם דאן נ־־עיט באקענט דארט. טהמת איך ב־ן נעװען פא־נומען מיט מיינע ענינים, און או־ך ע־ האט האריטן פא־ב־אבט א פאד טענ א־ן איז װ״טער נעפוא־;. זיינע מקוהבים האכן העיצ״קי^ אז עי א־ז נעפא־ן אויפז נאר־צ־אנעיד פידאנט. צמת אװ שו•; דא; נעװע; אי; מאםקות א־; געפירט אונטער- תאגדרוגגע; װעג; אנה״ב; וױדע־אמאי ד• א־״גט א•; ״ת״מה״, װאם איז צעשטע־ט נעװא־; א•; אגהויב קריג. ע־ תאט ר׳י געש״ב;, איך ז.איר מיך סטאדע; צו קרע; א ״פדאװאזטיטערסטװא״ או; קומע; אהין. דארט;, אין מאסקװע, האט זיך ׳עיוין צונויסנעקריב; א חברה ״מ׳ערגױ׳דיקע און — תאמ ער מ־ר נעיםריבן — א שאר ה• צייט, װאם ניייט אװעי,.