Literarishe bleter · 1930-11-07 · 45 (7.11.1930) · p. Seite 842

7,סעז־?די׳סע ב7עסעז־ נ?ם. (349) 45 ז־יש 842 7 ט״לונג סו; רער ״גאסודאורססװענער וחוסע״, וװ •ער איז נעווע; סע<4- רעטאר עי־ ד.אט אויסנענוצט רי פן>ר שעת, װןזם דער צונ א״ז נע- ׳טטאגעז אויפ; בא;, או; איז אראפנעצאפ; אין ׳טטאט, — אין רע- ראהציע סו; דער ״ײז־־׳נער װעיטי,, — צו באזוננן זײנע סרײינט או; א קוק צו טו; די קאחעקטור פו; זײנע זכרונות מענ; י. ל. סרץ, װאס ער האט גענעי; פאר פרץ<ומער. אין ׳רעראיוציע זענע; דא; נע- װען ׳ט. נינעד, נתוט ׳סטי,,* (בעל-׳ו־מױן) און ז. קאצניאנאװי׳טע. איך בי; נדאר אי״; אי; ,־עוזאקציע. ע. ניגער האט אונז באתאנס געמאפט, פו; סרײד האב איך ני׳עט נעתאנמ או־ס־־עד; א װארט, או; אזיוי בין א־ך פא׳־בליב; ׳סװײננדיק די גאנצע צײט׳ בתן נעזע- נענזק זיך. איך האב גאר געקוקט סאיגאפט אויץ אגסקי; און נע־ הערט, װי און װאם ער האט געחעהט. ער האמ אויסנעװיז; שיטא־־ק פא־עיטע־ט, גאתי׳טט דער, װאס װינטער 1913 אי; װילנער ׳טסאט-זאל. אבער זײנע ־וגנע אוינ; האב;;׳עלעבט, געבירעגט, או; זײז שט״ם האט נעקלונגעז בויט א ספעצי- פ״עער העלקײט, מוטיק או; באנײיסטערט; ער איז נעװע; איגנאגצ; א־טדו אץ באװעגוגנ און ער חאט אױסנעזע; אײננאו־טיק שײ; אץ דעס סיליטעריט; אוניסארם ער האט דיױנדיק דערצײלט, װאס ער האט זיך אננעזעז אץ נאליציע; עם איז געװע; א; איפת־קלאנ, װאס האט אונז אלעמע; נעהאלט; געשפאנט. ער האטי איבעתעגעב; פאקט;, בילרעד או; ׳םי־עק; סץ ראגטעם ניהנום און פץ ׳שמואל אויםקאס;ע׳עילדעדסע־ א־נקװיזיצ״ע א חורב; קימטיפאד, א ײדיט<אציאגאלער הורב;. ײד־׳ע- נאציאנאלע אוצדות גײעז מיט פײער או; סיט רויך אװעק. א נאנצע אײננארטיקע קולטור, א גע׳טיכמע פון יאדהונדערט; פאר׳עװינדט. טימוז אלע סיתות אגשטרענגע; אץ ראטעװע; וואס נאר כועגלעך — פא־ די קומענדיקע דוחות. מ־זזארך אלץ זאטלען און אויפזאמלע;.— סיאיץ אזוי פיל ההוב געװאר;, אבעד םיאיז דאך אזוי פיל נאך פאר- בליב; מאמערזאל;, יני׳שט אויםצתזעפ;, ני׳שט פאר איץ מענטויטנס כח; טידארױ א נעץ פו; געזעלטאפט; פריגס־ץ צום צװעק סו; זאסרע;, יא, חװקא איצט, ב׳עעת חירום, א ני׳טט — װעט מען פאד׳טפעטיק;, װעל; אלע אוצרות סלטמעגדיק פארלוירן גײן... האלטנדיק ׳טוץ בײם נעןזעגעגען זיך, האט אגסקי באריחט דאם פראבלעם סין ײרישן פאטריאטיזם און סא־אינטערעסירטקײוט אינם נצהץ פון חוםלאגד אין דער טלחמה קעג; די צעגטראלע מלוכות צו- ליב :אציאנאל-ײדי׳שע מאטיװן, צוליב; נאציאגאלז קױם סו; ײדי׳ע; פאלת װאס גיגער האט הודבנעפיחט איגם זשרחנאל ״די װאך״. ז. קאלמאגאװיטש חאמ מייט א ׳סמײכל גוטפמטייק דעאנידט אויר אגיסקיס צװײסל. חאן תאט איפ אנסתי סאטערלעך און שוין לחלוטץ פרײלעך א װארף נעןטו;: — אונזער ײדי׳סער קאזאק; אייפ; גאם חאפ; מיר ויך צעדעגנט מימ אנסקין. — בײ בעםערע צייטןן — נאכ; נצהו;! — אלץ אײגס, לאמיר זיך זעןן — איז נעװע; אנסקיס לעצט יװאו׳ט, און ער איז אװעקגעפאר; צום בא;. םוכות־צײט פ.ץ יאר תרע״ט (יםוף סעסטעמבער 1918) איי אנ־ םקי נעקומעז פץ רוסלאגד קיץ װילנע. אץ דרום-רוסלאנד או; נאי ליציע תאט עד אץ משך פץ יאר; אויפנעזאמלט א קאלאםאן אוצר פון פאלקלאר. מאטער״אל; אויף א פערציק יענד, או; איצט האט ער זיך נעטיאגן מיטן חעױ; צו נריגד; דא אץ װילגע א היסטאריש- ׳עטנאנ־אפ־שע נעזעלשאסט, װאס זאל זיץ א צענטער פאר רער זאמליננ אץ םאאיבעטוגג םון די סא־שײרענע מאטעריאל; פון רער ײדישער סאלקס-׳סאסדננ אץ עטנאגי־אפיע, װאס עס ״האמ אן אומ- נעהײי1י נרויסע נאציאנאלע און קולטדרעלע באדײטוננ פאר אונזעו־ פאלק״, ער ד,אט נעתאלט;, אז נאו־ אץ װילנע דארף נעגדינדעט װער; ד־ ראזיקע נעז׳עלשאפט. צו דעם צװעק האמ אגסקי. לויוט חער אראגזשייחוגג פץ דער נעזעלשאפט ״ספיצי השבלה״, נעגרײט זיך צ• חאלט; אז אויספירלעכן רעפעראט פאר א נרעםער; עולם. איך מיט נאך א חבר וענען אװעת צו אנסקץ אץ זיץ װווינוננ י בײם ..ניר־געם פריק״ אים אפשטאטן א יװיזיט. דער טאנ איז נעװעז א טיף-תארבסטיקער, א כמואתער, א ׳טשונה-קאלטעו־ און חורכדו־ינ־ גענריק-פײבטער — פיזיש, עקאנאמ־ש און פאל־טיש. אן אוכזעט נײ — (א״סנאב; סץ אויסלעינדי׳גץ קאמיטעט פץ ״בוסד״, גע- ררי־קט איי־ ־■:<: נ־לו־-פאפ־ר), װו א־ך האב צום ערשטן מאז געטי־אפז רעס נאמען פץ א נײעס ״־״:; ־יכטער — סינאני, אינטע־נע׳ע־יב; אינטע־ דער בונדישער ״שבועה״ אדעד ״אץ נעזאל- צעכעב ־ס״. אץ װירעי־ ד־ זערבע מעשה, װידער די זעלביקע שאלה: װע־ איז ע־ אט רע־ נרײך ריב-נעװאיענע־ ״םינאני״? צי א״ז דאס א פאמיריע אוא משיינהריקע, ארע־ ־אס איז נא־ א פכײראניס? אץ מא־נע — איך װעל עס קײנמאי־ נישט פארנעס; — װי א בליץ א־ז מי־ :—ב; מה אדי־ר — א : ס ק ־ \ װער זעגעי; זײ, די דאזיקונ צװײ אזוי-נאענטע, האי־ציקע אץ דאך װײטע, אומבאקאגטע? ־עס טיר האט טי־ סי־־-בל-ס־ף אנטפלעקט — דער ״חבד א־א; י — א. װײטע־.׳ א:- ם ר י אץ ס ־: א נ י — כץ אנני (א::עם זץ) איז הײני■ חך, אץ זיץ אסתער :אמע; איז שלמה ־אפאפא־ט איך בץ נעװע; אננענעם איבעי־ראשט. ־ד צװ״יטע־ פסײראנים באזונרע־ס, ״ם־נאנ■״, איז מי־ לחלוטץ נישט;׳.נפער; געײא־;. װי א צו-אםימילאטואיישע־ אץ ״רי׳ט. אבע־ צים עיק־ תאט עס;ישט: איצט האב איך נעברענט פץ פא־יאנג כאכדט ױע; עם א־ז אים צו זע;. יא־; זענע; אװעק. איך האב רורכנערײענט, רוכט ז־ך, אלץ, ױאב ע־ ־.אט נער־וקט אץ ירוםיש אץ אי; יידיש אץ צײטוננע;, זשי־נאר; אץ אץ באזונ־ע־•; אייסנאבעב, אץ ער איז פא־ מיר א רעטעניש. א געװאלט״ק;■ תשב האט אײ־־ מיר געמאבט זיץ שאיפע פארעפיק מיט זיץ הב־ ר״ר ה״ס זשיטלא,ױסקי אץ ״ראס כײע לעבן״ װענן פ־אברעב פץ ״צרם״. אזא פלאמוענדיק׳&ר דעײאלוציא- :ע־ אץ אזא הײטער, הא־צ־קער ״רן חלומט װענ; א רע־פר׳שנ־ ־יק; שטי־עם אי:ס לעבן פץ זיץ פאלק אץ ציטעדט־פלאטע־ט פא־ זיץ אייביק; ק״ם; י ש ק ע ־ מעון ױ ו אנסתי צוזאמען כויט ש 1913 א' ױינטע־ הא׳רסן װילינע צו ײזמאן נעקומען קיץ די ד א * ־ ־ ט ״* א,־ן ׳ע, ײאכ די ערשוט ױעיק. אץ בץ נעװע; סץ ץ זייע־ע ב-א־יעייגנע; פ רע־; באױנדע־ם אנםקץ. זע; אץ *<-*לן ־ א נרױס״׳גר או; עטאט-זאל א״ז געױען נאי׳?ם אץ •: ־ע־ עיי ־ט״ט איז ױשקעװ־ ביש-־עתדייקעי בעמ־א; י0 א ־ו במעט ־י־באי אײפגענימע; נע־וא־; ז־יער קאלט, — מ; הסתס אונטעי דעי צופיל שיין ין די אץ פי: יבטגדיהער לוײטיק רער פאת :: פון י ױירקו ים אץ ׳ה אי :ידבאט; אוי זיך :;. װאם האכ; פאמפיעב דעבטע א־טגע איז באנעגנט נע־ יזימאן טעי פ־עסע. דזיד אי ־ופי, איץ י ויד״:ד ־־<** י צאחט- ײנע =>•; זי טיאז יככיקז ראכק דעם א״ם־׳ . א ױארעפ ײזןגיז א ױבל כו*ס אבע־ ײענט. יואכ עד האט פארגעל ־ק. ו ׳מענטארע װע סענט ם תאט > ׳וואי :װע; אנסקץ, גים :ע ױגנט מקבל פ די ראט תפעלות סו; ד• ער פץ אײנ זאכ;. :ישע נע יזב נ׳קע פץ זײ: אײ ״עט פא־נערי א־יד דיגן יםנע׳ט האט איי א*:ז — א״עי-ע ״ר־שע װערק: פאליצ״ האט אבע־ נישט ד׳ג־־אזן לײענע; אױף ״ריש, װאב ״איז נישט נעװען אץ פ־אנ־אם״... זאיך נערענק :ישט נענוי, ײעל־ בע .,געזעישאפט״ ראט עם א־נאניז־רט דעס ״ליטעדארש; אוײגמ״. גא־ מי־ דובט זיך, אז ־■ ליטע־א־יש-ױיםנשאפטלעבע ײדישע :עזעלשאפט). :אך ־ע־ פאדלעזיננ בץ א־ך. צ־גרײך מיט אנדעיע ארײז רי:טעי ד• קוליםן באקזמע; זיך מיט מיץ רא:נ-נענאייט; ־טייפט־ שטעלע־. אבער צ• מיץ נױיכז באיייע־;, האב איך ־אדט; נעטיראפ; ברויז — דיד אייזמאנעז מיט זיץ פ־ײ איד בץ מיט אים שוץ נעױע; אב־םל באקאנט אי׳ט דע־ ״דישע־ איבעתעצער פו; אײגיקע פץ זיינע ױע־ק אײף מיץ פ־אנע האט ע־ מיד נעעגטפע־ט, אז פץ נ־״ם אויסיעניננ א־־פ; ״ג־אב; ־עמאחאריז־חט; בו־ושואוון״ עירם, איז ״שקעױ״טש ת־כה נאך דע־ פארלעזונג אוועקנעפאד; צים בא;. אץ אנטק־, װאט האט גאר ניעהאט בדעה צי סארב־עינעז אץ װילנע עטלעבע טעג. האט פץ מיטלײד צו זיץ בארײריקטץ חב־ א־ם באנלײט. בר• ציזאטע; צו פאר4אז; װילנע אי; אים צי טי־יםט; אץ װענ- מא־ 1915 א־ז אנסק■ דורנגעפאי; םיט דעי םאניטארער אפ-