Literarishe bleter · 1930-11-07 · 45 (7.11.1930) · p. Seite 844

?'םסרארישפ 3?עסעד נום. 45 ,140) , /ײכ> 844 טער פלענוט אים ׳עיטעגדיק י״ט כס5ו כזיגנ זײנע תםידים זיננע] ה זלאםאפאלםקי, .װעילכער שטאגוט אויך יפון רי יציבאװיגזיעער חסזדים און איז א ״װדע נגן״ אין חםידי׳שע נינונים, דאגז זיך צע־ זיונגען;אנץ בדײט, דער נאנצער טי׳ם האט אונטערנעבהוימט און סיאױ טאקע גע־טאפן געװארן א ׳טטיטוננ פון ״הדבוק״. אגסקי האמ פאר- טאכט ז־־נע ט-ו־ער־קע איינן איון אננעהויבן ציו ברומען ״מפני מה״. כעא־טיח׳עב־ת תאט ז־ך פון נ־וים התלהבות ציוגאסין נו־ט זי־ן הײזע- ר־קן קוא א־ן ע־ ריאט נעוטסעךט ד־ ׳עט־טונ׳נ. אינסק־ א־ז אז־פגע־ יכטאנען א־ן נעזאגט, אז א־צט װ־לט ז־ך- איעזן האם יעטיק דע־ גאנצער ע־רם איז א-־־פגע׳טסאנען פון טי־ע און איז ארײ; א־ן א צװ־־טן צ־טער, א־ן װערכן םיא־ז יטו־ן נעװען צוגענ־־־ט א קלײן טייג־ל א־ן א װ־ינקל ט־ט א ראג־פ פאר אנםק־ן, אין ציטיער איז גע־ועזן נאנץ טונקר ־ער עואם האט זיך צעזעצט אויך ד־ פלעצער. אגסק־ האט אננ־זדיו־בן — אן הקרטות — צו זיננען ״טסני סה״, און א־ן א כ־עך פון א צװײ טיט א האלבעי יעעה יתאט ער איכערגעלײענט דעם ״תדבוק״ אן א תפםקה. טיר ארע זענען נעזעסן ־עטא־ק נע׳טפאנט. עטרעכע און צװאנצ־ק טאן זיעניען געװען דאן אויף העו־ פאר־ רעז׳ונג, א־ן א־רע זענען געזעםן פאדכ׳סיפטע און ני־עט געפילט װ־ ר־ צײט נײט. אנסקי האט ציוגענעבן ד־ א־נטאנאציע פ־ן יערן ט־פ א־ן דע־ פ־עםע. איך געעינק זי־ער גוט, װי ער תאט נעװארט באטאגען ־עדעד בטרגם קזר, כדי ס־ר, צ־העדע־, זיאלן זיך אריעגטירן. או־ך ד א־עטע װײכע־ם קולות פונם צװײטן אקט האט יער ז־ך געפ־װדט :אכצוטאכן. אז ט־־ זעגען געגאגגען אהײם תאט יטוין אננעהו־בן צו טאג;. סיוי תאין געייעדט יװי אזז־ ־־ פ־עםע װעט קל־ננען א־ן תעברעייט. אנסק־ תאט ז־יער געװארט. אז ביאליק זאר זי איבערזעצ;. ה זלאטאפאלםק־ תאט כ־י אגסק־ן נערריפט דעם ״רכ׳־ק״ און עפ געגעבן דער ״ריבימה״ כטתנה. א די־ימן טאל האב איך אגםקין נעזען אין ״הבימה״, װען ־ואכטאננאװ א־ז ׳טיזין געװעזן א־נזעיד לערער און אזנז נעה־יסן זיך אפזאגן פינם טעאטער, ײאס ט־ד תאכן נעדונגען און נערעסאנט־וחטי א־ן פון דעם ״הירצדי הנצח־״, װאפ טייר תאכן נערעפעט־רט. ס־ר האבן אננער״זיבן לערגען פזנםנײ יװי םטוד־אנטן-׳ט־לעד. דאן א־ז אנםקי אײן טאל נעקומען זעען און הערן א לעקצ־ע. םטאגיםלאז־וסק־ תאט ז־ך ־אן נעתאט אפנעזאנט צו יעט׳&לן בײ ז־ך ד־עם ״הד־בוק״, :אך ה־עם װ־ ער האט אר״נגעל״גט א־ן ידי פי־ייבן א םך ארבעט. ער תאט געתאלסן, אז די ״הב־טה״ װעט בעםער פאר־םט״ן די פ־עםע א־ן נעםער זי אויפפיירן. אנסקי אױ נעװע; דערטיט ז״ע־ אייטציופריד;. איגגינן איי ער אװעקנעפא־ן קײן ׳װילינע, און ער האט טאקע גישט זובה געװען צ זעען דעם ״תדבוק״ א•; ״הביטה״. װאס יטפילט א־ם טימ אזיא ערפאלנ יטי־ן קהוב צו זיבן הונדערט טאל אין;אר דער װעלט. הײםט ״צװישן צװײ װעלט;״, און אי םטאניסלאװםקי האט זיך זײער גוט אפנערופן װעגן א־׳ר רי ״תב*מה׳׳ תאט נענוטען גד־־טן דעם ״ה־ח־— חנצהי״ פינס־ ק־ס טייט טאי־ק א־נשטײנען, װאם א־ז דאן;עװען א־ן טאםקװע. װאכטאנגאװ א־ז גאך דאן אין חלזם ניש׳ט נעװעזן בײ אזגז. דאן אױ בעל-טהיטב־ת געקוטען פון פעט־אגראד אין טאםקװע און האט באשטעטיקט ד־ ־דיעת װעגן אנסקים פיעכע. ה. זלאטאפאלסקי, װאס האס געװויגט א־ן טאבקװע, האט ז־ך ־עטארק פארא־נטערעםירט טיט רער ־היעה. ע־ האט א־נע־גענעבן אגםק־;, איז א־־ב ער װעמ ז״ן א־ן מאסקװע, זאל ער ט־ט ז־ך ט־טגעטען דאס ־נ־טיק, בדי באקענען ט־ט רעם די •■־־״.•ע ש־״בע־, װאס האבן נעװז־נט א־ן טאסקװע. א־ן דער זעלבע־ צ־־ט, דאס א־׳ז נעװעזן א־ן;1911, האיט צטה געפ־רט אינטעההאגדלזגגען ט״ט סטאג־םלאװםקין, ע״־ זאל ד־ ״תב־טה״ :עטען א־נטעד זײן השנחה, טחטת די פיאב;, װעליע טייר האבן;עטאבט *••־־ ,רױ״י.— הגצחי״ זענען אונז איבע־יק נישט :עפעלן גע־ואח. טיר האכן נעפילט, אז :ישט דאם זיוכט און װיל די ״הב־׳טת״. סטא- גיםלאװםקי האט שוין דאן געװוסט װעגן ד־ ״דיביטה״־זיוכעג״טז אין פאדעי־גנע;. דע־װײל חאט ־נװין די ״הבימה״ געצײליט בײ א 10—12 חבר־ם, .װעלכע זענען געבליכן דער ים־ה פון דער ״הכ־טה״ א״ך שפעטעד א־ן א״נעס א פד־טא־נן באקוטען טיר, צט־ און א־־, אן א־־ג- לאדונג פיון ה זלאטאפאלםקין א״ה א ט־טא:, און נאכן טיטאג װעט אגםקי לעזן זיין :״ ־טטיק, װאכ עי- האט ױ נעשדיבן פא־ן טיאס ק• דער ק־ינםט לע״־-׳טעאטע־. ־אן האכ א־ך אנסק־ן נעזען ־עב צ־ו־־טן טאי איעד נאגץ אנהע-נ• האט ע־ א־צט או־ס;עזען: פ־ר עלטע־ א־ן ט־״ע־־קע־ גוי ציב ע״טטן טאל. כ״ א נ־־־סן ׳ט״נ־ טכל־ט־כ זענען געזעםן ־נ־ר־פט־נטעלע־ א־ן כלל-טוע־, װאס ־־ פא־ טיחטח- *ארן האט זײ א״גגעכ׳־אכן און ־נ־טא־ק פא־עלטערט. אי״ך אגיפיי א־ז ראן געװען א צעכ־אכע׳נע־ ט־ג־ו א גדו־םן װעיט־צע־ א״־ן זײנע װ״כע א־־נן. צװ־׳שן די ד־גע פ־גגער תאט ער געהאלט; א־־ן פאפ־דאס נאכן צוױ־טן און גערו־כעדט אן א ־נ־עו,־ נאך ־עדן גע׳־־כט — א פאפ־־אפ. דער ט־טאג האט לאנג געהיײערט, טען האט דע־יװײל :ערע־ט פון ײד״׳טן ׳טלעכטן טצכ או־פן פראגט און א־ן לאנ־ אי־ן ד־ פעט־אנהאג־עו־ א־י־הים, װאפ זענען נעװען טק־י־י־ם צי• ד־ תו־כע ספע־;, האכן ־ע־צ־ילט טעינ־װת פ׳ן ראס&״־ט־ן און אנהע־ע. כעל־ פח־נ־כיית, ינ׳ט־אל ט־נ־ע־נאװ־ץ א־ז להבר־ל כ־ן ,הײם לטת־ם, ח־־ם גר־נכעי־נ, םעט־אט־צק־ און א־ך זענען נעז־יזם; א־ן א װ־נקל ט־־ט און —■ את חטא־ אנ־ טזכ־ד — געטאכט לח־־ס״ יװ־ יידארה צ־ ז־־ן... טיר תאכן געװננען דעפ ״טפנ־ טה״, ט־ט װאם דע־ ״ד־בוקי ה־־כט זיך א;. א־ך תאב ג־׳נ־ט נעװ־םט פ־ן ־עכ, אז ראס ־נ־יט־ק, .־,יאס אנפקי װעט לײענען, חײכט זיך אן טיט ־עם נינון. אבע־. אז א־ך האב דערהעדט דעם נינון, האכ א־ך ז־ך דערטאנט, אז רײן פא־ ,'•'•ו״א■־'?■״ פ. ק א ן /?7 י? נ ע פון ש. אנםהיס פאל־־קל־־אריסטישע זאמל־ונגען די צײטי פון ר׳ לוי יצד־וק בערדיטשעװער זאסלוננען געפינם זיך, װי באקאנט,1) זינט םריליננ 1929 אין מילנע אין חעיות פון דע־ ה׳סטארי׳ע-עטנאנדאפי׳טער כעזעל׳טאםטי, װאכ איז נעגר־נדעיט ד״ירך אנםק־ן אזן ט״־אגט זײן נאמען. דעיר איבריקער ט״ל פון אנפקיס זאטלוגנען איז, װײזט אױם, פארבליבן אין ריס־ לאנד * פון דער װילנעד זאמלוננ װ־ל א־ך דא ברעננען א טשעקאװע פאלקם-טע׳טה, װעלכע א־ז אן אפקלאננ פון ײידי־נ־: פארװײלוגגם־לעכן איז םװי 18־טן ״יה אין די צײטן פון ו* לוױ יצחק בערידיט׳סעװער די טע׳נ־ה אױ אײפגענזטען נעװיארן אין זשיטאטיר, און דאס 1) זע מ. ־טאליט ״דער אנטקי־ארכױו, ז״ז אינהאלט און װערס״ אין די ״ליםערארישע בדעטער״ 1929, נוסער 16. א מעעזד־ן װעגן ספעהטאקיר־ אין עס איז טיט׳ט א נם פאר דעיד פא״נ׳וננ פזן דעד ײדישעד אנ־ נעװעינדעטער קוינהט, עטנאגראפיע און פאלקם׳נ׳יאפוננ, װאס ׳נ־. אנפק■ האט א־ן 1912 ארגאנױירט זיין היפטאד״נ־־עטנאנראפי׳נ־ע עקםפע־ דיצ־ע. א־אנק ה־עם איז אין װאלין און פאדאליע אפנעי־אטעװעט געײ^ח באט־ש א טײל, כאטינ־ א זכד (א־ן פי־אבטפדלע פאטאניא- פיעס) פיון ײד״טן קוגםט־פאדטענן א־ן זײ׳נע פאר־נ־ײדנםטע פא־טען כמעט ״אין דעל לעצטער טינוט״ — אײדע־ עס אױ אויםגעבראכן די םלהמת, װעלכע תאט ציוזאטען מיט ד• שפעטעדדיקע פאנדאטע; און אנדעי־ע פרעניי־תן נדאד א־ן ד• קאנטן;עטאכט א תל פי•; אזו־ פ־ל דענקמעלעד פון ײדי׳עעד טאטער־עלער און ג־־סטיקער קולט״-ר כאױנדערס ׳נ׳טעלן פאד אנסקיכ פאלקלאריםט״עע זאטלונגען א גהו־סן אוצ־ פזן ײדישעיר פאלקפינ־אפוננ. א ט״ל פון די דאז־קע