Literarishe bleter · 1930-11-07 · 45 (7.11.1930) · p. Seite 841

(340> 45 .012 1737?3 977'181*0'? /י׳ע 841 די;זננעדופענע אינטיערנאציאגאלע שוצ אין פאר־ז. ו^*ס איז געװען ארנאניז״דט פון דער אצװעאיטי5עכער אשאציאצ־ע סון נעצער- טע, האמ געהאט דעם צװעק צו כארןאנען מ־ט די עדפאצנן און בא- דערפעני׳ען פון פראגרעס דודך צעקצ״עפ איבעיר פראגן פ,־ז םאצ־א- לער עקאנאנו־ע, טעכנילז, ציטעראטור אין דורך באזוכן די אנים׳טמע- צונגען אין פאר־ז, קינםטצעד״עע און ארבעאלאנ־׳עע אינםטיטוציעס ־בדובזה. דער פארויצער פון דער יעוא אױ נעװען לעאן בירושוא, געװעזענער טיניסטער-פרעז־ענט און דער טעקרעטאר — איאר, הויפט-אינםפקטאר פון רער תויך-ביאדוינג אין פראנקרײך די א־גאנ־זאצ־ע פון דער ־ט־א א־ז נעװען אן אינטע־נא- ציאנאאע. ־ערע נאצ־ע תאט נעהאט איר אי־גענע פארװאאטוננ, סוא- ־טטענדיק אויטאנאם. פ־,ן ר־ נרופעם, װאס האבן עקזיסטירט צו ־ענער צײט־, איז די אינטעדנאצ־אנאאע נעװען די רוםייטע. און רער םעקרעטאר פון אט ־עיר ריוס־׳טעד אפט־יאוננ א־ז געװען ש. אנםק־. װעםען נאיעב א־םפענסקי האט נאך אאננ נעהאט פארויםנעזאנט א נאענצנירע צוקונפט. װי ם-האבן נע׳טר־בן ד־ רעמאאטיקע צ״- טוננען. די שוא האט געתאט בדײטע או־פנאבן. זי האיט־ זיך גע־סטעאט פאר א ציא צוניויפצוב־נדן ד• אינסיעלעקטועאיע כתיות סון אאע אענ־ רער ידזרכן גר־נדן א צענטראאע בװדא, װאה זאל שטענד־ק אויפ- ר״אאטן א א־עבעד־קע פא־כ־נרוננ צװ־־טן די נעאערטע און װיםג- ־נ־אפטלעכע ניעזעאשאפט;, אונװוערםלטעטן און אער-אנ־עטאאטן פוין אאע פעאקער באזונדערס האט ד־ נעזעא־טאפט נע־טטרעבט צו נרינדן פאאקם־אונװוערס־טעטן און ׳בטענד־קע צענטהען פאד װ־סנ׳סאפט- אעכע או־םקונב-טן א־ן פערזענאעבע באצױננען צװי׳שן נעא־ערט־ע, ׳ער־פטיינ־טעאער און ק־ניסטלער א־ן דער ׳רום־יטעד אפט־יאוננ האבן געארבעט צוזאמען םיט אנםקין באריםטע רוםיש׳ע געאערטע, װ־ פראפ. ם־עט־טנ־קאװ (םארז־צע־), פראפ. םאקםים קאװאאעװםקי און רע-דאבערטי (װיצע-פארז־זרע׳ד), פדאפ. נאםבא־אװ (הויפט-םעקר־ע- טאר), אװם־אנ־קא-קאל־קאװםקי, פדאפ. ט־־עופדאװ, דער שרײבער ם. יעלפאטיעױםקי א. א. אלם •ערן-םיטגליד פון דער געזעא׳טאפט איז געװעין צ.;. טאלסטאי צװישן די אעקטארן האבן זיך נעפונען, הו׳ן אײיניקע פון ד• אנגערופענע, אויך ם. מ. װ־נאװער א. א. ד• האזיקע ארנאנ־זאצ״ע, װאם האט אזוי װי פארײסנעזען די שפעטערר־קע אינםטיטוצ״עכ פאד אינטעלעקטועלע רערנענטערזנג נ״ם פ־עלקערביונד און פ־ן פיען-קא־ב און א ר״ ענאיעכיע און אנדיערע, האט זי״ע־ לאנג ני־טיט ׳עקז־םטייריט אין איר אורשפר־ננלעכער ברײ- טע־ פא־ם, אין אנסק־ נײיט אריבער צו גײיע ארבעטן און נ״יע ׳טאפוינגע;, — אין נא־ אינגיבן צור־ק צום ײדייען םקוד א־ן ע־ ניט אונז ריעם וװנריערליעבן און ברי־וט-הארציקן םינטעז פון םענטיט אי־ז ײה. האזיקז פאלאג איז גיעײ־ע; םײז איבערזעצונג אוכטערז נאםע; ״די םצתמה פאו־ז ציעבךי. איך האב נעהאלט; װארט או; האב אפניעניעבז קרײעח א הגנצפט פון תאנארא־, גאנצע 25 ׳רויל. די ״מצתםה סארן לעבן״ איז ארויס אנהויב װינטער 1895, ׳םפעטער איז זי עטא־עכיע מאצ א׳בערגעדרוקט געװארן און א׳ז נעװען שםארק פאפו׳אער בײ די ארבעטעד-אועזער פו; יענע־ צײט. א־ך תאב יכװיז געזאגט, אז א׳ז *ענע יא־ז האב איך קײן שום באג־'•' נישמ נעהאט װענן דעב םתפר פון דער דערצײאונג, װאם איך האב א־בערניעזעצט. װינטער 1909 איז םיר אויסנעקיםע; זיך צונויפצו׳םרעפ; םיט ש. אנםקי אץ רינע. םיר האבן זיך צער׳עריט װענן די ערשטע טר־ט סון ד־ער ײדישע־ איטעראטנר פאר ארבעמער או; איך האב אים דערצײאס װעגן דיער ״םאחםה פאר אעב;״. אנסק• האט זיך צעלאבט־: ״גזא;, דאס א־ז דאך םיי; אײננם!... איך חאב ד• דערצײאוננ אכתח־אה אננעש־ריב; א־ן ײדיש, ניאר װײא א־ך חאב ז־ נ־שט נעהאטי װו צו דרוקז, האב א־ך זי איבעדג־עזעצט אין הוסיש פא׳יז ״װאםכאד״. שוי; א םעשה סו; העכער 20 יאר. א־צט רעחװיס א־ך ז־ך אז אייר האט זיך אוװ= םײן ״נעשיכסייע״ מרתם נעװען און האט זי אוםגעקערט צום ײרישן םקוך ׳א נאגוא ׳פון א ײד־שער דערצײאעננ...״ באסת, א גאגוא פון א ײדישער רעדצײאוננ. און רעמ גאנול זעען מיר אין פיא פארשײדענע נוםהאות. איםװאקפ װאר־אגט, װאם בײס אין יגרונט אום די עצם גיע־נ־־כטיע מ־ט רע־ פד־עםדער אי- בערזעצוננ אויל רוס־ש פון אנםקים דערצײליוננ א*יי־ ײד־ש, האבן םיור םער אין ערנע׳ן נ־שס באנעגנט. א־ן;אך ם־ער קוםס ־עם אויב אביסא וװנדעדאעך װאס בםך-הכל םיסי א האלב יאר ש׳פעט׳ע־, בעת מען חאט נעפײעחט אנסקים 25-יאריקן א־טע־אר״נ•; װבא (סיױ 1909— אנדיויב 1910), האין זיך באװיזן צענדליקער ארט־קא׳ען און נאסיצן װענן אנסיקן, אין אאע םיס דער ניעש־בטיע פון זײן ער׳עסער ד׳ער- צײליונג אויף ײדיש, אביער אין ערניעץ װערט מיט ק״ן װא־ס נישס רערמאנט, אז אגסקי זאא זי האבן אלײן איבערנעזעצס אײה חסיש. אפיאו קײן רםו נישט. און אנסקי האט דאך ר• ארטיקלען און :א- סיצן נעא״עגט און דאס אין יערניעץ :ישט ניעםאבט װענן ר<נ יו״ז באמערקונג. אנסקי תאט גיש־ט נאר געגײעניט ד• ארטיקאען און נאטיצ;, און אין דער זאם.אוננ פון די אליע ררוקזאכן, װאם אינן א־צט פאר :אר עד האט זײ או־ך אאײן צ-־כזיפניעדל־בן און אויסנעהיט, — אנד־ערע שפעטערד־קע צ־־טינינס-אויםשניטן א־ן זעלין בוך זענ־ען פא״־א; באםערקינוגען םיט אנסקיס האנט. אדיע- האס ע־ עס נ־שס נעהאאמן פאי־ װיכטיק. אויפקלעי; ד• זאך א־ן פ־א אנדערע װאלט םען אפשר נעקאנס יער׳בס דא;, װען םייװאלט ניעװען די םעגריעכקײט ז׳ך ציו באלאנען ם׳ם דער זײער ניו־םיע־ זאםלוננ פו• אנםק׳ם םא־ ,םע־׳אא;, װאם זענען נאך פא־ביל׳בן א׳ן ־•סלאנך 3. אנםקי אאס םעקריעסאר פ ון דיער אינטיערנא- ציאנאאער שוא אין פאריז אין יאר 1900. יא. י. גא^רשםידםןןןי^גע עםלעכע סאגעגענישז סים ש. אנסקי ׳ע ר י נ ע ריו ג ג ׳ע; באטש איך האב נעטיראפן צװישן וײ׳נע נאװעלן אײניקע מיט א ײדישן אינהאסכי, האב איך ראך םיר נישט פארגיעשטעאט, אז דאס זאר האנן ניעשריבן א ״ך אט האבן ראך קאראליעינקא, םאמשטעמ, אנה־ע״עװ און גארק• א־יך גיעשריב; ײד״ט׳יע זאכן אתאוסין נישס אין טאן פון נאנאי, ראסטאיעװםקי, טורגעכיעװ און טשעכאװ. איך האב ניעברעניט פון פארלאגנ צו דערג׳י; רעם :אם׳ען סונם באאיבטן שד״כעך ױאס באהאלט ז־ך אונטערן פסעװראגים אנ-םקי. אײן הב־ האט נעזאנטי. אנענסקי, א צװיחטער — אנדרעייעװ- ם ק ־, — דיעם אמה האט קיינער נ־׳שט געװוסט. אײנםאר האב איך באקוסען צו פאדשפרײ׳טן דאם אוםלענאליע ליטערארישיע שײנע זאםיב־בעליע ״פארזיונעגאויפגאננ״ אדער ״אין קאם־״, און אפשר בײדע כיבלעך צוזאטען — סנערענק נישט גע- זינט איך תאב חעפ יערשטן מאל דורננעלײעגט א סעריע דער- צײלונניען און ארטיקאען פון ש. אגסקי אין די באליבטע רוסישיע זיב״רגאצן ״דוסקאייע באגאטסטװא״ און ״זשוחגאל דל־א װםייע׳ך״, א־ז דעי■ דאזיקער :אםען מיד ליב און טײיער :עװארץ. זײן רירנד־קע באצװננ צוט באעװלהמ;, דעדנידעריקטן און באל״ד־קטן האס אין דע־ ױנגט-נר־פע פא־ זיעלבםמביקדוננ, װאם איך האכ צו איר ׳ניע־ הערט, אװעקגיעשט׳עלט א־ם אין א״; ר״ ם־ס בעלינסקך פ־סארעװ, האםרארייובאװ, טשערנישעװסקי, םיבאילאװיםק־ און יעװנעני םאלאװ- יאװ—אגררע־ע־ױט־צ,;ישט ניעי.יקט, װאס יעך פונתט װי די אריע אנגע־ופעניע, או־סער דעם לעצטין, איז נעװען א קיעגנער סין אינזיער פאציאל-׳העמאקהאטישער ריבטו׳ננ. אוגז תאס באצויבערס ז״ן סיל- איירעליע;שמה, װאם מ־ר האבן א־ויסניעשפ־דט פין ז־יגע װע־ק.