Literarishe bleter · 1930-11-07 · 45 (7.11.1930) · p. Seite 840

??!ססר 1*0. 45 (340) 9 ז״ע 840 א זיעורנא?. דער איבערזעצער תאמ זיך באסת ארױכצעמיז; פ*ר א זײער פראקטי׳ע; מענטשן: ער ת$ט #!פגעךרזקט אנםקיפ דער- צײמננ איז ״װאםכאד״, אבינר דערבײ האט עד צונענזסען פאר זיך הן ר$ס מחבד-דעבט אד; ר,; דעם תאנאראר. און צ.י דעב ארעטעז, תאט זיך;אך אין עמלעבע ־אר ארום געפונען אין אםעריהע א פיפי- קער א־ויםנעבער, װעלכער האט איבערגעזעצט די רערצײרמנ פון דוב־יב אוי־ ײריש און האט טראנםפאדטידט קײן מסיאנד א נחויטע צאר עקזעטפכאדן פון איר״... ןז. ״־אזסװיעט״, פעטערבורג, 3 יאנג*־ 1910, נומ• 41 די דאזיקע געיטיכטע װענן אנטריב עדשטער רערצ״רונג איז איבעדגענעבן נעװארן אין פאריטײדענע זואריאגטן צענדריקער מאר אין פיר ארט־קרע;, ביאט־אפי׳שע נאטיצן און אפהאנדרונגען װעג; א־-םקין. ד״ר ח״ב זיטיטהא־ובק־ האט צונענעבן :אך פארגנריקן פרט: ״פד־ האט א־; א:פק״ זיך אויך רערװעקט דער דור׳טט צו ארנשמ־ין-מעגטשרעכע בירדוגג און צו ׳טר־פט׳טטערערי׳טן יטאפן. פרי א־ז ע־ אויך נעװאר; א; א־בערצײנטע־ םאצ־אריםט. קוים זיבעצן ־א־ אהט, פא־פאבט ער אי; יידי׳ט א גהויםע נאװערע פון רעב ײד־׳טן רעבן ״ד• גע׳ט־בטע פון א ײדי׳ט הויז״;דא נואכט ז׳טיטראװ- בק• דעט ׳טוין אױבן-רעדב׳אנטן טעות מימן נאמ־עס, װאם איז דעד- :אך ־עד׳ט־נען אין א ב-רעמדער רוסי־טעד א־בעדזעצוננ אין ״װאב- באד״ און ־טפעטער פון אים אר־ין איבעדגעארבעט נעװארן אין ײד״׳ט א־ן נעװען אפנעדרוקט אין יי־י׳ט םיט א יא־ 15 צוריק, דאכט מיך, אונטער רעם נאמען ״דעם מזלם ׳טטיפקינדער״. אט די נאװערע א־ז געװען — או־ב איך מואך :י׳ט׳ט קײן טעות — די ער׳טטע רײן- ק־נבטרערי־טע ארבעט־ פון א ײד־׳טן כאציאריםט״ (ז. אנסקיכ סע- זאםרטע ׳טר־פט;, באנד 15, ־אר 19-25). נאר אנדע־״ט ׳טטערט פאר די זאך א־ן ז״נע זכרונות א. ליט- װאק אויפן יםוד פון זײנעם א פערזענרעכן גע׳טפרעך םיט ־ט. אנ- םק־. ם־ר האבן ׳טו־ן געתאט די נעריעננהײט צו פארצײבענען דעם דאז־קן עצם פאקט;ז. ״ריט. בי.עט.״ 1928, נומ 27, — ״ברעטער:- דיק״), דא דארף עם דערמאנט װערן גענויער א. רימװאק ד׳ערצײלט ןז. ״װאם געװען , פא־ראג ב. קרעצקין, 1920, זײטן 88—93): ״אמאר האט םיד רער ״לערער״ ןנאזיטאנםקי—רנו) געזאנט: עב װאבט געװען נוט־, אין ז־טא־גאן זארן ז״ן נרעסערע בעלעטריםט־- ־טע ב־בער פון או־בעטער-רעב;. א ראמא; א־ז א גוטע ׳טטיקר אניטא- ציע. אװרא■ װארט נוט נעװען אן א־־נינערע זאך, אבער אן איבער- זעצונג מאבט אויך ני׳טט אויב. א־ך האב זיך רערמאנט, אז אין אן אלמן ־אראגגג ״װאםבאד״ האב איך נעלײענט א נרויפ־ע דערצײרונג ״די געיטיכטע פון א פאמירי־נ״, אוגטעדגע׳טריבן ״פבעווראנים״ װער דע־ פםעוךראנ־ם א־ז, האב א־ך ני׳טט געוװםט,;אר ר• דער- צײמננ איז געװען פון רעבן פון דעד ״די׳טער מאסע און האט■ בא- רירט די פדאנע װענן א־בעט און קאפיטאל. עכ איז אפילו נעװען גע׳טידיבן ׳טטא־ק םענטימענטאר, אבעד די פאבוריע א־ז געװזק אינטע- ־עםאנט און אין דער נאנצע־ זאך האט זיך געפירט ע&עם א נײער ג־יםט. דער ״רערער־׳ האט איבערנערײענט די דערצײצוננ און האט מםכ־ם געװען, א־ך זאר זי א־בע־זעצ;. וױנטער 1894—1895 בין א־ך געװען א לערער אויף א י׳אוב, און די ראננע וױנטער-אװנוטן, נאכן רע־נען מ־ט דעם ייטובניקם ק־נדעד, פרעג איך אפזיצן איבער דער א־בערזעצונג. אויך פסח 1895 בין א־ך נעקומען פון ־׳ס־ב ק״ן װ־׳רנע און האב מיטגעגגראכט מײן א־בעדזעצוננ. איך תאב זי געװיזן דעם ״רעדער״ און עד האט םיר געזאגט: ״איך אריין בין א קיאפעד מב־;, ט־אנם עם א־ועק צו קרײערן (בן-א־יה), זאל ער עס איבער- רײענען און, אויב מען רארף, פא־יכט;״. איך תאב זיך נעזען מ־ט ק־ײער;. עד האט איבעדנערייענט ד־ איבערזעצזנג און האט צו- :עזאנט זי אויםצובעםערן און פארקויפן א פאררעגעד. דעדבײ האט ער געשטעהט צװײ תנאים: ער׳טטנפ, א הערפמ פון האנאראר קומט אים; צװײטנם, סײן נאמען זאר אויף רער איבערזעצוע ני׳םט דער- מאנט װערן, עם זאר נא־ •שטײן: איבעדנעזעצט אונטער דער רע- דאקצ־ע פון בן-א־יה איך בין געווען אן אנפאננע־, האב ני׳טט נע- ריאט ק״ן פארבינדונגען מיט פארלענעד בן-אריה װידער איז דע־ מארט נעװען חיטוב און אנגעגומען בײ זײ צוליב ז״ן ״װערט מיט װערטערעך״. האב איך קײן ברידה ני׳טט נעהאט און האב ססכים נעװען אױף ז״גע תנאים. זומער 1895 האט■ ױםױ ׳טריפמזעצער אני נעריויבן ארויסצונעבן גרעס.ערע איבערזעצטע ראמאנען אונטערן אר- נעסײגעם נאמען ״פארראג בן הײם״. דער פערטער נומער פון דעם;י׳טומ געװארן פעס־ע.־ ער ׳ט־״בט דעם זון, אז ״קײן פרנםה א־ז :י׳טטא״ און הארט :אך ארץ מיט א־ב אין טענהען װעגן א ״תכרית״. ״איך בעט דיך, ־טרײבט ע־ זאנ מיר רעב קאנעץ (פוף), װאס טוט זיך םיט דיד״. פזנדעסטװענן איז ער ׳טו־ן מיםכים, ני׳טט <וי פר־ער צו פא־ן צוזאמען םיטן זי;. עד װיר נא־ אפװארטן אב־םר, װ״ר סדא־ף ק־מען א םותר און אפ־ט־ װעט זיך װאס אויכפ־קן, װאיט נ׳עװען נוט, אז דער זון זאר ־עם זומ־ע־ נאך פא־בר־יבן א־ן :יק־- טע־וקע א־ן דע־נאך װאלטן זײ בײדע נעפארן קײן ־עקאטער־נאכ- יאװ אנםק־ א־ז טאקע פא־כריבן א־ן :־קיטע־ױדע, און דע־ פאטע־ פ־ענט א־ם: ״■טי־־כ מ.יר, װאס מאכםטו א־ן;עזונט, װא־ום מען ־יאט מ־י דע־צ־־יט, אז ה־ האבט א פ־לע א־־אקן (יעקצ־עפ), צ־ א־ז נ־יטט יטװע־ פא־ דיר/״ צי זענען ז״ ב״רע געפא־ן ק״ן ־עקאטע־־נאפראװ — א־ז נ־׳טט כאװ־םט, װ־־ר רא ר״פט ז־ך איכעד ר־ קארעספאנרענץ, װאס *ז ק<נמיק׳ :דעגץ א;כפא ריא־ז ארנזעד ־־׳ג״ת. פון דעי זיר א־ן געפינט :ג<1 ־י באציר די כאנצע צייט א יפנעתא-רט; ־ :ק־ האט אז אנב "<׳** :י־״קט, בא־אי פירו; אײן ב־־װ איז ע־ א א־ן א־ פ#צע־־. הא׳ט י״י׳י• , :י,״ . ־צ ד יב אז״ ניך גיע*וננ נעעגטפעי האט א ־ א*1 ־א־טע־; װענ; : זארג] אין טט אפגע־־כן פדן ז״נע געפירן איב ני׳ י <" ׳, יױ ״תכריתי ־עב *ענ; איב;י״סט געפ^רגט •; תגב ע־ תאט זיד פאי א־״סגע׳קייבן ת$ט יך פא״גע־בטערט א־ן האמ ז פאטע־ דע־ פאד עכן, נא־ ־זענרי ן פעי ״תברית״, ־—;י״ט־ט קיי אניע־ , א גא־ נאנצע־ מענם׳טה־רט, — האט עד ראך נעפ׳נען נענונ צײט און נע- רולד אויםצוהערן ר־ פאטעררעכע עצות און צו ב׳רן א קארעספאנ- רענץ מ־ט גענוג כבוד און הערצלעכקײט צוב פאטעד װ״זט או־כ, אז .־־ םוטער א׳ז א׳ם ׳טוין נעװען ראננ אפנע-טטארבן, און װען רעד פאטע־ ־טדײבט װענן קומען אויף ׳ום־טוב, מײנט ער עכ צום אײרעס א׳ן טאכטעד. םיא־ז זײער כאראקטעדיםטי׳ט, װאב אנסק• האט אפנעהיט רי בריװ און ריאט זײ א־בערגעראזן אין ז״ן ארכיװ. די כרױו זענען גע׳טד־בן או׳ף א נוטן ײדי׳ט (ערטע־װײז ביויז נעמי׳טט מיט א פאי־ רוםי׳טע װעדטע־), נאר מיט א ׳םװערעד האנט׳טדיפט. 2. א נ ס ק י ס ע ר ׳ט ט ע ד ע ד צ י־? ו נ נ א .־ ־ ף ר ־ יט . אנםק־ האט אננ־דטר־בן צװײ דע־צײידננען מיט אן ענרעבן :אמע;. אי־נע הײפט: ״ר־ געיט־כטע פון א פאמ־ריע״ און די צװ״טע ״א־; א ײד־׳טער פאמיל־ע״. צוייי רער ראזיקע־ עגיעכקײט סון נא- מען האט מען ד־ דעיצ״יונגען פ־ר מאר פארב־טן, הנב זײ זענע; נא;ץ באזונדערע זאבן פון א פאד־ט־־רענער ק־נסטרע־י׳טע־ באר״- טדננ, און צװ־יטן ז־■ א־ז א מהרך פ־ן בערך 15 ־אר א־ן דער רופ־- יטער א־־בנאבע פון אנבק־יכ רערצ־־לוננען א־ז בײ דער ער׳טטער (אונטערן נאמען ״פאכ־נק־״, או־ך פביי פור׳טטענדיק נעענ- ־ערט) אגעננעבן ראב יא־ 1881 א־ן ב־• ־ער צװ־־טע־ — 1890. אין רער ײד־־טעד א־ישגאבע (געזאמיט־ע ׳ט־יפט;, פא־ראנ ״אגבקי", זײע־ ־טרעכט א־ן;אכיעבייק אי־ו־בינענעבן) הײםט ר־ עױטטע דעד- צ׳־ר׳ננ ״יטטיפק־נדער״ א־ן ר־ צװ״טע — ״הנה ד־ קעב־;״. אט מ־ט דער ־אז־קע־ ״נע־ט־בטע פון א פאמ־ר־ע״, װאם א־ז אנםק־ם ע־׳טטע דע־צײי־נג א־ן אננע׳ט־׳בן האט ע־ ז־ או־י ײד־׳ט־. איז מכדט א נאנצע גע־ט־בטע. נאך מ־יט ס״ ־א־ צדר־ק, נעת אנםק־ס פ־נף א־ן צװאנצ־ק- ־אר־קן ר־טע־אר״טן ־ובי האט ־ט. נינזב־־ג באדיבות דע־צ״לט ד־ ראז־קע נע׳ט־כטע או־ף אזא אופן: ״א־ן יאר 1884 אין ־י רעצטע פי־ ב־כלעך פון ״װאםכאד״ ־ימט ז־ך פאװ־זן א רע־צײלונג א־נטע־ן נאמען ״די נע־ט־כטע בון א פאמ־ר־ע״ (״א־םטא־יא בעמײסטװא״) א־ן מ־ט רע־ א־גטע־- ׳טי־פט: פפעװראנ־ב. רע־ מחב־ פדן דעי ־אז־קער דערצ־־ידננ א־ז נעודען ׳ט. ־אפאפא־ט—אנםק־, װאם א־צט א־ז נעװארן 25 ־א־ פדן זײן ריכע־או־־׳טער טעט־קײט. מימ רעב דאז־קן אכפק־ם עד׳טטן װערק א־ז פא־בונדן א גאנצע עפאפעע פון אומגר־ק;, א גאנץ־ אינטערעםאנטע. אננע״טדיבן האט עד די רעדצײלוננ אויף ײדי׳ט רער א־ויםגעיער, צו װערכן ע־ האט זיך געװענדט מיטן פאר׳טיאנ אפצוררוקן זי, האט זיך;אבן באקאנען זיך מיט א־ד א־גהארס, קא־ טענא־י׳ט אפנעזאנט און האט א־ם נעראטן אנצו׳טדײבן א מעו־- נאננבא־ע םתזדה, עפעם אין ״טם־׳רצ זיטאנר. אין א נעװיכעד צײט ארום תאט מען אנכק־ן אגגעװיזן אדיף א ױננען טא;, װערכ־עד װעם קענען אינערזעצן זײן רערצײרדננ אויף רדס־יט און זי אפדדוקן אין