Literarishe bleter · 1930-11-07 · 45 (7.11.1930) · p. Seite 839

/״ע 839?'ססר^רישס 100973 נ*ס. 45 (340) ס ש ה ־שז}?יס /?7י?גע נייע פדטים װעגז ש♦ אנסקי (לויט ארכױו־מאטעריאלן) ״א ױננע־טא;, װאס איז נעברי־; געװא־־; א•; איז א־־מע- וואקס; א־ן דעיי נעדיכסענ־׳ע פו; ײדי־ט; רעב;, האס דודכנעטאבס א גאנץ-פאראדאהסאדע עװארוצ־ע; כ־כער או־י־ דע־ העב־ע־׳ס•*־ ׳ספראך האב; מעכסיק או; ־סטורניד־ק כז־ך א״גע־־ס; פי; ארס; "ינ־ טום א•; זי־נע ס־א־־צ־עס, האכ; א־; מיר ־ע־־ועהס א ־כנאה א־; סא־אככזונג צ־ ז־־ינע סראר־צ־עס או; האכ; כ־־ך גע־עטופמ צו דע־ רום־׳סער ג־אמאסע, כדי דערנאך אויף דעד ד־ס־׳סעד ׳כ£־אך צ־ דער- פ־לן ד־ פ־אבט פזן דע־ פאעז־ע, װאס א־גט כא־כא־נ; א״ ד־ איטע ה־סטארייכע ־ס־דיות או; טדאד־צ־עס״,, ןז. דעם א־ט־הר פו; פ ׳עאדגא־א־סקא־א א־; ״־עװדע־סהא־א סט־א־־נא כ זז, רענ־ננדא־ 11104, — דער א־ט־הר א־ז ׳רעפעד־רט אץ ,ל־ט. כרעט.״ 04*11, ני ו*). אנסק־ס פאטעד א־ז, נאט־ירעך, נ״סט געװעז צ־פ־־ד; פון ז־־; זונס דדכ־ס ער האט ז־ך דאז, א־ז 'א־ 1885, געכ-־נע; א־; סטארענסק א.־; געארכעט בײ דער קאניטא־ פו; זרכו.; אװצ־;. סיא־ז א־ס גענאנגען יײע־ ׳טװער, ער א־ז ארו־סגע׳סרעפט נע־וא־ז פו; ד־ כיעקרא־עס או; געבעט; גאט פטור צ־ ־וער; פ־; ז־• א.־ז פ־; ז־־ע־ע כ־טע־ע נע־ ׳סעפט;. ער האט עפעס נעװארט או־ספיר; אז עניז א־; סיא־ז א־כ נ־׳עט געגאנגע;. ער יסר־־בט א ס־װו צו זי־; א־־ד־ס ־עקכ א־; טאכ- טע־ ׳טרה ר־םע או; צו ד־ א־־נ־קרעך פ־אדר או; דכ־־ה, כאקראנט ז־ך או־ר זי־; גורל און ב׳עט כוע; זאר א־ס ־ע־־יכ; טכח ז־־; זו; ׳סרטה זאגװ־י צ־ ר.אט ־ער זיך יעו־; צו עפעס צ־גע׳טיאנ;, צ־ האט ע־ אװעקנעװאדפן זײגע פוסטע רעװנות א־; צ־ קוקט ע־ א־־ס אװ־ א ־עט־־קר תכלית. ״עם א־ז ׳סוי; צ־־טז״ — פא־ענר־קט ער דעס ב־־װ. דאם צװײטע זײטר א־ז ׳טו־; אדדעס־י־ט ד־ו־עקט צ־ אנסק־;, דער פאטער בעט זיך כײס זו; : ״עם א־ז שוין צ״ט צו כאז־נע; ז־ך או; צ־ינייאנ; ז־ך צו א יעטיקר תכרית או; נ־יסט זײ; קר־געד פו,; דעד נאנצער װערט. א־; רחנוגות תאכ; א־בער מײנע ארטע ־א־; או; ױכ; א תכר־ת. בפ־ט. אז חו קאנסט קומען צו א ׳טטיקר תכר־ת כו.־ט ד־־נע ׳טפא׳טאכנאםיט;;פע־קײט;)״. ער יװײזט־ א־ס װײטע־ א;, אז ער װאריט נעקאנט ק־־נ; א יטטערע א־; א־ם װארט נעװעז נוט־, והא ,־א־ה, כ״ ״איװצ־נע; א־; קאנטיאר;ענע; איע, װאס דעכען נ־׳טט װע־ט־, כ־־ א ׳טטער זײ זענע; ־טו־; געװאר; רײט או; נ־עטע; גרו־םע ז־טאראװאנ־ע (נעתארט)״.,. ־ט. אנסק־ האט ר־ נאנצע צ־־ט ז־ך ד־רכגע׳ט־־כ; ט־ט ז־־ן פאטע־ א־; האט א־ס גע־וארט א־־בע־נעכ־ע; צו ז־ך א־; ד־ ׳טטעטרעך, ײו ע־ תאט געגעכ; רעקצ־עס רע־ פ־א; א־ז ־עס פאטער נ־׳טיט נעיפעק געװא־;. ע־ האט ארץ גע־וארט עפעס א; ע־סק ״א־־ץ ד־ עקטע־ע ־א׳־; צו דע־רעכ; װ־פר עס יװעט זי־; כא׳טע־ט־ , תאט נאך ארץ עפעס געהאפט אײ־ א נב־־. װאס זאר ״פא־ט פא־- קו־פ; זײ; א־טענ־ע או; ע־ זאל דע־כײ פא־ט פא-ר־נעז א־״ה״. דעדװײר, אבער, א״ז ד־עם פאטע־ס מצב נע־וא־; ארץ ע־געי־, כא־ז א־ם נעװע; גאנץ ׳טלעכט, האט נ־׳טט נעיהאט אײ־ פסה א־; נ־־טט או־ר ריוצאי־ת צו קוכויעז צו ז־י; אײד׳עס או־ך ױס-טוב, — אי־; דעי־ זוו־; (׳טרכ*־, זאנװר) און ד־ טאכטער (׳ערה ד־סע) פרענ; א־ס יט־ק; צו כ־פרעך געליט או; אים ׳טט־צ;. א־; כרטך סון ער צײט א־ז אגסק־ ארץ װײט׳עי־ א־; װיןטע־ אװעק אין ז״ן גײער רעװארוציאנעדעד ודערט, — האט נעװאגדרט א־כער פא־׳ט״דענע יטט־עט און ׳טטעטר׳עך, האט אכעד נ־׳עט א־בע־- גער־ם; זיין קארעספאנדענץ מ־ט; פאטע־, װערכע־ האט־ א־־ך אזיײ נעװאנדרט װי דער זיון, נאר מ־ט אנדערע צוועק; א־; ארץ געזובט נע- ׳טעפט;, ײאס ער האט קײנמאר נ־׳טיט נעפונעז. םיזענע; א־־כע־ פ־ינך ־א־ א־ן ־א־ 1889 האט ז־ך אנסק־ נע- פונע; אין םטאראדוב (ט׳טערנינאװער נוב.), א׳'! אין 'א־ 1800 — אויך ער סטאגצ־ע ניק־טעװקע (קיעװער-כארקאװע־ א־יזינכאן-רינ־ע), װו ער האט זיך פאי־נומ־ע; ם'ט גיעכ; רעקצ־עם. אנסקים פאטעד א־ז דא; געװע; אין כא-קאװ ארץ צור־ב ״נע־טעפט״. די ראנע ז־־נע א־ז די װײטעד־נעבראכטע נאטיצ; האב; מיר באארבעט או־פ; יםור פו; אויטענטי׳טע מאטעדיאר;, גרעםטנטײרים פו; מאנוסקו־יפט■;. מיר תאב; ז־ך באנוצט ׳דעדבײ מיט פארננ׳דיקע מקורים; א) ארכױו פון דער װיצנער היפטארי״ט־עטגאגראפי׳טעד נעזעריטאפט אויפ; גאי מע; פו; ׳ט. אנסקי; בן א בוך מייט ארײנגעקרעפט׳ע או; געזאמרטע דיירך אנםקין צ״טונגם-אויס׳טניט; ׳ווענן זיײן ׳טעטיקײט אי; כדטך סו; ראגנע 'א־;; נ> א פיעקל ברױו סון אנםקין און צו אנםק•; (קא־עס- פאגדענץ צװי׳טן ׳ט. אנסקי או; ר.'װײנשטײן), יװערכע ה ר.ײ װײנ- ׳טטײ; פזן •טטעט׳י בראםקאװ, װאפ א־ז כ׳טעתו נע־וע; אנםקים םע- קרעטאר אין פעטיע־׳בורנ בײ דער עטגאגי־אפי׳טער עקספעדיציע, תאט אונז צונע׳טיקט אין אזגזער פעדזענרעבן װסית; ד> ארכױו פו; געננט- קאמיטעט ״יעקאפא״ אץ װימע, װ.י אנסקי א־ז געיװעז אץ 'א־ 1910 ׳װיצע-פארזיצער. מיר ברעננען רא נאר א נאר קרײנעס מײר פון דעם מאטעריאג. איבער<אזינידיק ידאם איבעריקע אײר א צװײט; מאל םאר א גרעסע- רער ארבעט װענ; אנסקץ. 1. ד י כיריזז פז; אנ סק ם פ אטעיד אנסקיס פאטער אחרץ הבה; ראפאפארט פיץ ׳טטעטר ט׳טא־טניק (׳װיטעבסקער גיב״ רעפערעד קר״ז), װאס תאט זיך מיט זיץ פא־ מיר״ע פרי כאזעצט אץ װיטעכסק, האט זיך פארנומע; מימ פאר- מ״סרזננס-נע׳טעפמ; בײפ קוים; אימעניעס, ניטעד און יװאקד יײ פרי- ציס או; איז תמיר נעױען אץ װענ. רי בערי-כתי׳טקײט סרענט פיר; אנםקיס מו׳מער חנה, אן א־טת-חײר אץ גזסע ײי׳טע סחוי, װאם חאט געד׳ארטיז א ׳טעגק-׳סטזב אץ װיטעבסק, יוװ אנסקי איז אויסגעװאקפ; אץ זיך דערצויגן (אץ יטפעטער בא׳טריב; אץ דײנע דעי-צײרוננע; און נאװערן), זיך דערצויגן אין.חדיר אזן בית־מהר׳ט, זיך נעתאדעװעט צװישן■ פראסטן ײדי׳ט; עורם און צװי׳ט; גוײם. אין די יאר;, צו װערכע די ברױו נעחעוץ (1885—1890), א־ז אנסקים פאטער •סיײ; געװען א; א<טער מא;, אץ די נעיטעפטן זײנע זענע; אים נענאננע; זײיער יטיעכט, סאי- זיץ ױן ׳טצמה זאנװי< אבע־ זענע; :דאד אט די יאר; גיעװע; די אנס׳טי״דנסטע אץ װיכטיקסטע אין זיץ <עבן, פאר זיץ נאנצע־ װי״טעחדיקער אנטװ״קקונג או; ארבעט. םיא״ז נעװען נאך גא- ני׳טוס קאנג, װי אנםקי האט ענדנירטיק איבערנעיים; מיט דעב טךאדיציאנער; ׳טמײנער אץ זיץ הײם או; תאט געמאכט די ע״טט׳נ זערכסטתזטענדיקע טריט אץ יהער כרײיטער װעיריט א־יץ. אנהויב 1881. ײמ אנסקי איז אקט געװע; ך\ ייאר, איז ער א&ניעפאר; סזן זייץ נעמרטסיטסאט ׳װיוטעכסק אץ יטטעט״ ריאזנע (■מאהירעװער נוב״ אי־׳טער ק־ײז) ארס פ־׳װאטע־ רערער, איץ װי ע־ ׳דעדצײרט אץ זיץ ״חטאת נעורים״ תאט ער עס געטץ ני׳טט אװי ״צוריב <ערערײ װי מיטן ציר צו פא־׳טפר־יט; ה׳טכרה צװי׳טן רער ארטיקער ױגנט, עפענען זײ די איען״. ער איז דאן געװען ״דורכגע- חחונגען מיט א ורײסטער זיכיערקײם אץ זיײנע כחות איץ ׳טטארק באג״םטערט מיט די הויכע אידעא<;, יװאם האבן נערו־כטן פאד ז״נע אויג;. בערך מיט א יאר פר־ער איז ער אדאפ פון װענ, ארײנגעטץ זיך אין די ספרים חצינים אץ געװאר; א פארקאכטער ם׳טביר. אנסקי חאט ׳סוין דאן געפיחט א טאנ-בוך אין דער םארם פזן בריוװ צו זײן ױגנט-םרי״נט ח״ם זשיטראװסקי, חאטי נעיטריבן זיץ עד׳טטע דערצײ<ונג אויױ יירי׳ט (בכצר דאס ער׳טטע װערק, רוזםי׳ט חאט ער נאך דאן ני׳סט נעקענט) און איז אין די ׳װײטעחדיקע אכ־ ציקער יארן שוין ״אװעק אין פא<ק״, ארבעמגריק אין װאד״טסאטן ׳טרײבגדיק נײע װערק, געבנדיק <עקציעס, װאנדערנריק איבער ׳טאכטעם און <עבנדיק צװי׳טן באסיאקעפ אין יעקאטערעאס<אװ. ידאם איז נעװען א־ן יענעם פעריאד ם<ן ״׳טסורם און דראננ״ אין אגסקיס <עבן, װט<כן ער בא׳טרײםטי אין אײנעם פון זײנע מא- גוסקריפטן, װאס זענען פאדבא־בן אין פעטערבוורנ: