Literarishe bleter · 1930-11-07 · 45 (7.11.1930) · p. Seite 838

בלוןססר גזס. (340) 45 1?8^ זײס 338 ער האט איי' זיך ארײ; נעגוםע; דעש שװערן סרײץ זמ־זיוזעז ר■ איע ג-ויזאכיקײט;, א־; דעפ סדײץ האמ ע־ נעטהאגן װי א הײלי- קער אק א ב׳־־װ פון אועוסט 1914 ץא־ײבט יע אנסקי: צונ?ײך ב־יפ דער נעװאצריקער אויפגאבע צו העג׳פ; די ײד;, װאס זעגען חהוב געװאר; הורך דעס קרינ, מרעט אדויס א; אגדערע... נייטמ ■װ״ניקעד עקסמרע א־־פ׳נאבע יפי; פאיימיש; כאראקםער־: שמײן אויף דעד װאך, אז דער קרינ ואר נישט ברענגען די ײדן נאך נרעםערע ארנו- נריקן... א״ײף אונז דיקט זיך אן א או׳מדערװארמעטע שרעקצעכע כמאדע פון פויין, מע; װארפט טמש אר-־ד אויף די אינבאנצן-אוט- ׳עורדירוע ײדן א ינזרײף אויפן הארז... מע; דארו־ אנשמרענגען ארע ק־עפט; או; קעמפ; מיט אט דעס יטענדרעכ; ברבוצ...״ אגסקי איז כר-ימװ נעװע; נ—עט דעד שײז־יערײבע־, נאר סעיל־ דע־ שײז־טוע־ דאס יע־ײב; איז געװען דעד פיער-ױצא פו; ז״; טותיגנ. עס איז די יטײנע, דע־הויבענע טדאדיציע פו; די דוסייעע נײסטע־-יעדיפטיעטערע־ פ־־ן האט נעהעדט צו אט דעס םונ קינסט- רע־ או; ה״נטיקע צ־יטן — ה. ריױויק.?ייװיק האט אזיוי פואיימו- רי־ט אט דעס ׳ע־ייב;: ״א־ך יע־ייב נייטט־ — איך טו א טיהרנג. מ״ן פע; א•; תאנט — אזו• װי ־י זענ אי; האנט פו; זענע־. אז,־י װי די האק א־; האניט פ־; העקער. אז״ װי רע־ זעניעד אדע־ תעקער יעטייט אננעיטיט־ענגט מיט זיי; גאנצן נוף צוס יןים, ,װאכ עד זענט א•; האלט, אזוי שט״ איך אננעשטרענגט צו׳ם ס״ס-װארט, צוס וואײט, יװאס װאקסט א־ויס פונס חא־ץ פון דער װער-ט, צוס װאײט-װעיט... דעד- גדײפונגע; פון נײע פארמע;, סון שפראך-דינקײט;, פ,י; ׳סטער; אונזעי ריטעראטור אויך אײדאפע״שע־ הויך, צו רײטן נצײך א. א. ׳װ. — ארץ װוירע און פײנע ואכ;, אבער די אהע װוירע א•; םײנע דער- נור״בוגגע; זענע; דאך, או; דאהפן נ״בט זײן מע־ װי טרעפ, װאס חאדס; פ״ר; צ,ו נרויסע אינעדרעכע װעדט;, נד-״כ-אידעישע, גדוים- נעשסארטיתע, מי׳ט װעיבע אונזער ריעב;, אונזעד גרדיס או; זאנדער- סאר גידכיבטירעך רעב;, אונזע־ אצװערטרעך רעב; ה״נמ, איז פור או; איבעדפורט או; מאגט: שעפט מיך, ־עאפט מיך א־ב־&ר, — אז ני׳עט ׳װע־׳ט אצץ צי&ריגע;, אויםגעדאמסט, זינראז״. אויך ש. אנסקיס װעדק זעגע; טוהוננ. ענטפעי; אויף אינע- פון רעפטפ: ־ג. >ונפקי, י. ד. 8-ץ, יעקב דינעזאן, — אינמיצן א קאציזנע י))ר (־,191. װ״ני׳קסטעד מאנוננ, *־אידוקטן פון מענטינירעבע איבע־רעבעגייע; או; שגןרײ׳ט; אין א בריװ תאט אנסקי אמאצ נעשריב;: ״איך האב נ־יטטי קײן סהוי, איך האב נ״עט קײ; קיגודער, קײז ה״ם, אפיקו ק״ן דװ־ה א•; קײ; מעבי איך האב נישמ קײן פעסטגעשטערמע נעוװינה״מ;... דאס אײנציקע, װאס עם פארביגדמ מיך מי־ט איט די דאוז־קע■ באגדי&ן פעסט און שטארק — איז ד• נאציע״. די נאצ־ע אין ארע אידע אנטפרעקונגע;. האט עד אמאר ארו־סנעזינקען די ארבעטער-״שסועה״, װאס איז נעװא־; ׳דעי סוג- ־ישער דיימ;, או; יעפעטער, אין זײן ״דיבוק•׳, ארויםנעזינגען דאס נעז׳אנג פון דער ״דישער פא־גאננענה״ט. או; בי״דע — יחאם עכט- רעװארוציאנערע או; דאם טױ־-יידישרעבע תאב; נענעסטעט אי; ז״; ה״ם, פאטעררעך הארץ. י די רוימוערע אנסקי־פערזענרעכקײמ חעצט גאך עד-תװם אויף או׳נזערע ײד־ישע םארװארקנסע היסרע;. אפטײר; די װעי׳־ק פון אזא מין קינסטרעי און אדדבא: די װערק זעבעז א-־יי אזו־פיר א־נט־ע-עסאנט, או־ױ װיפר ייי =-יח א־נז נעעגטער צו צוב קינסטרעד אט דער מין שר״בע־ האט נישמ קײ; ענדגירמ־קע קינסטרעי רישע פארמע; או; מעמאד;. די פאדמע; א,־ז מעטאר; װאקם; און ־&נדער; זיך צוזאמע; םימ; קינסטירער, מימ זײן רעכ;, מיט יײנ׳ע אינטעדעס;. דאכ קינםטרעדישע שאפן איז א דירעקטער פוער-ױצא פו; דע־ אינע־רעבעד װערס, עם איז ז־נזאניש װי דאם צעב; גופא פ״•; אט ־עכ קינהטר־&־ אנסקי האט ארע זײנע ־א־ז נעזוכט פארשײדנ- א־טיקע אויסד־וק-מעגלעכק״ט;. אט ש־״סט ע־ ־עאריםט־שע, במעט :אט־ראריסט־שע ־ע־צ״ר־ננע;, אט פאדנעמט ער ז־ך גאי מ־ט פוב- ריציסטישע א־בעט; או; פאפ־רע׳־ע אפהאגדרונגע;. אט — שיייסט ע־ רי־ע־, פאעמעס. א־; שפעטע־ גא־ ־אמאנע; או; צ־ס סו־ פ־; ז״נע יא־; — ד־אמאט־שע װע־ק. א־; אינמיט; גייע; א־רעק ־א־; א־; יא־; - א•; ע־ איז דע־װיימע־ט איננאנצן פי; ריטעהאטור או; ע־ א־ז יאשו ודיב פארט־ן א־ז דעװאלוציאנע־ע אדע־ נעוזערשאפט- יעבע א־בעט;. :אך ס־•; ״גנט א; װ״זט ע־ א־״ס א סאזונדעד; א־נמערעס פא־ פארקס-שאפ;. :אך ארס ־יננר הע־ט ער ז־ך צו אי; זיי; הייס- שטאט צו י־ מעש״ות או; װעי־טרעך, װאם עס?עבן א•; פארקס-סו־ר. ש־פעטע־ קוממ א פאדטיפמעד אינטעדעס צום שאפ; פון דופ־ש; פארל,, א■; נאך ש־פעטע־ װע; ער װוינט א•; פאדיז, דעדװעקט זיך ב״ איכ א שטא־קע־ א־נטע־עס ציס פ־אנצ״זיש; פארקם-שאפ;. ש אגסל־ אבע־ איז :ישט פי; ד־ נאטוד;, װאס נעמי*; מ; הסוכ;, פינט פאד- מיק;. עד־ חאט ריב אר״ז ד־עי־נ״; צום סאמע מקור, צוס שױ׳־ש. א־; אזוי װי ע־ האט זיך עיטרי&כע יא־ ספעציער אפנענעב; מימ רע־ פא־ינ״ננ פו; ־עד דוסישער פארקס-נשמד. אזוי :עממ ער זיך שפעמע־ א־יכציפא-צ; די ייד־שע פארקס־נשמה עד איז דא :ישט ברויז קױסטילעד עד פא־ראזמ זיך נישט אוי־ אויכנאויפיקע א־ינרדוק;, נא־ ע־ ראזט זיך א־אפ א•; די טיפעניש; סון דער פארקס-נשםה, עד לאזט זיך אװעק א־בעד שטעט או; שטעטרעך, או; סריט ב״ טדיט זאמרט ער מעשױת, רענענדעס, פארקם-רידער, שפדיכװערטער, אץ װערכע עם שפינרט זיך אפ דער כאראקטער םינם ײדיש; םאוצק. עד א־נאניזירט א װי־נשאפ׳טלעבע עמנא׳ק־אפישע עקפפעד־- ציע, אץ אריי; װאנרעױט ער אדוס אץ פאדשרײכט מעשױת, ניגוגיס, רידעד א־נטע־ זיץ יינדאקציע װע־מ דעדנאך אדויסגעגעב; א גרו־ס בוך ״דאס עטנאנאפיש־ע פראנדאט״, א װענ־װײזער פאר די ײדישע פארקראי-זאמלעד ציב בוך איז צונענעב; ש. אגסקים א פאררעדע װעג; ־ער װיבסיק״ט צו זאמרעז אהץ, װאס סיאיז נאי פארבריב; פץ אונזער פא־גאנגנה״ט סײ אץ ־והנױת, ס״ אץ נשמױת. אץ אמ דעס בוך זענען אננעגעב; דרסנ■ פדאג;. װאס שעפ; אײס א?ע פא״עטערוננע;, גרויבתגע;, מנהניס פונס ײדיש; פאיק, װאס זענע; פא־בינד; מ־ט דעט יידיש; מענטש פץ זיץ נעבויר; א; ב־ז ז״; טו־.ג עס איז ש־ץ אזו• דער נורר פון אבו ד• נאיטור;, אז זײ נערונגט :ישט צ■ דעדפיר; ביז א נריקרעכ; ס״= זײע־ע א־בעט;. יע־ װי איז אלע מאר גרעטעד פץ די מענרעכק״ט;, די כװנות — ב־ײטער פ,ץ -י ־עאיע יראמע;. א״ך ש. אנסל,; ניט זיך :ישט איץ צוצו- ביעננע; ז״ץנ ארע א־בעמ; ביז צו א סוף. א־נמיט; ר״סט זיך אריץ דע־ װערט־קדיג אץ מאכט א ת? פץ עטלעכע יאד קארואסארע־ א־- בעט אץ פץ נאנצינ אוצדות א־יפנעקריביגנעב מאטעריאר די איע ה־נדע־טער העפט;, חפציב, אנטיק; — דאם ארץ, װאם האט געהעגמ זיץ דע־ יכוד פא־ א דײכ; יידיש; פארקי׳אייסטיש; מ״־ז״, און פיר פארקרא־יסטישע װערק, — ברײבט צעשאט;, צעזיימ או; צע- שפ־ײט, אץ נא־ א טײר פץ דעס א־מגעהויער-רײכ; מאטע־יאר ג־&־ רוננט נאך פ־ר מ־ צו כ־עננע; ק״; װייגע. אץ פינקט ,װי ער א־ז אץ ד־ עטרעכע פאר-מרהםה יא־; ארומ־ :עפא־; פ.ץ שטאט אץ שמעטר אײפציקרײב; דאס פאדמענ; פו; די ײדישע פארקס־מאס;, אזוי האט ער זיך אץ די שװערע מרהמה-־אר; געראזט איסעד ד■ ה־ובע יײשע ערמעד פי;ס קרינה-סראנמ או; אײנ- נעזאפט אץ זיך די נדײזאמע איבערלעבעניש; פץ די אומגריקרעכע ײדישע פארקס־מאם;. פריעד האט עי נעקריב; א ר״ד צו א ריזד, א מעשת צו טעשה, א גיגוז צו א ניגון, ס־י אויפצישטער; דעס נר׳וים; בנץ פץ ־ער יידייצער פארקס-נשמה או; פארקס-מענטש אץ זײן אר־ טענרעב;?עב;, — אץ איצס האט ער נענומע; קרײב; אומנריק צו אימגר־ק, פאס־וױננ צו פאםירוננ, ם.ץ ווערכע עם װערט אויפנעשטערמ ״הורבן-נאריציע״, דער גהויזאמער בני;, — דער עדזת פו; רעס גיהינום, װאכ יױץ חאב; אייעדנערעסט אץ יי&נע יאר;.