Literarishe bleter · 1930-10-31 · 44 (31.10.1930) · p. Seite 830

י ס*ר1£ישס *?1803 גום (339) 44 /ײע 830 דאם לעצטע װארט פוז די װילנער פאר זײער פארלאזו פוילז פאר א גרויםעד ׳גטאס, װען טיזיזום אויף א״ן אדם, און נ״פם פאױ א וואנדער־םרופע. דאס פאסירזשטע זןרם פאר דער םרופע איז װאחםע. הודס־ כל — חויפט־יםטאם, די מענלעכקײט פון יכפילן עפעיעכע װאנן איין פיע־ םע, — אבער אין װארשע האבן זיך אזוי גונויפגעפלאנטערם די עניניס, אז די ״װילנער״ קאנען דא דערװייל נישם בל״בן. סיפעלם א פאסיקע טעאטער־נעב״דע. אין ״נאוואשםשי" ערןםיםםירם א קינםםלערישע מרופע די ״ווילנער״ קאנען נישט און װילן נישם װערן א פדאװינץ־טרופע. איער איבעטן אין פיאװינץ ה״סט מראנן א טעאםער־בנין אויף די פד״םעס. עט איז א משוגעת גו זיצן שטענדיק אין בויד. — פאיװאפ פארלאזן מיר ם־ילן? פון יאוש, פון פארגװ״סלונג. בלית־ברירה. מ. מזאה שטעלט זיך אפ אויף דעם דייעקטאייאט, וואפ קאן און דאי־ באהערשן דעם באאפ אין דער ״דישעי טעאטער־וועלט. דער דייעק־ טאייאט אבער סוז פון דעם מיםל מאבן א ניל. און בײ זײן בעםסן װילן און בעסטער באציוננ *ו דער ״ווילנעד םרופע״ — איז ער דערװ״ל פאי די ״װילנער״ א שטער. זיך איבעדגעבן איננאננן אין די הענם פון דעפ דירעקמאריאט—יװילפ זיך נישט. די ״ווילנער״ איז א *ו־אויסגעשפראבענע פעיזענלעכקיים, זי זאל קאנען זיך איבערגעבן איננאנזון דעם דירעקטאר־ יאט. פירן אבער איצט אן א״גןתע פאליטיק, ח״םט זיין אנגעװיזן אויף די קלענערע שטעם, ווייל די גרעםטע שטעט זענען איזוט פארנומען דורך דעם דירעקטאריאט. און אז מ׳פארם שוין ק״ן אויסלאנד — װילט זיך די נםיעה אויסנוזון לטובת דעס װוקס פון דער םרופע. דער ארטיםסישעי קאלעקטיװ גיט זיך אפ א דין־וחשבון — מיאיז *ו־שםארק פארקראבן אין :אציאנאלע פיעסעם. םיר װילן אוועקגײן פון דער קאפאטע. דאם וענען װ״םיקן און ספקות פון דעד גאנצער םרופע. מיר שם״ען איצם על פרשת דרכים — נייע פאיסען, נייע סעטאדן, נייער אינהאלפ לאקט אונז. מיי דאיפן געפינען נ״ע קינםםלעדישע אנפירער. מיר וועלן ז״ סםתסא םיעסן אין די גרעםעדע א״ראפעישע שטעט. מיר װעלן פדוװן לערגען דאיט — א־ן דאן ײעלן מיר קומען צוריק באנייטע, פארשטארקטע. ארום דעם ״וידוי" פון מ. מזאה וויקלפ זיך פאנאנדער א שםועס אין װעלכן םינעמען אנטייל פארשטייער פון דער פרעםע און אויך םיט־ גלידער פון דעד ״ווילנער טרופע״. מען פרװוט זיך םאכן פר״לעך, אבער אלעםען דריקם א שווערע שטימונג, וואם די ״װילנער טרופע״ פארלאיט איצם פוילן. 3. 0. ס א ד ל א ג ב.הלעצל.יז עפעס א װונדעדבארע קראפם פארמאגן אט די ״װילנעד״ עקשניס. ביי די שײעיפםע באדינגונגען פון לעבן און שאפן, לעבן זיי דאך און שאסן. קודם־כל תאלטן זיי אויף ז״ער אדםיםטישן קאלעקטיװ, חאלטן אויף ז״ער ־עפעיטואי, און פאימאגן קראפט און װילן צי ארבעטן. דערצו טראגן ז״ די פא־אנטװארםלעכק״ס פאר דער בעסםער יידישער געזעלשאפט. אם דער געפיל פון אחייות באגל״ט זייערע אלע ארבעם;, און אם דעד געפיל פון אחדיות ברענגם ז״ דערצו, זיי זאלן זיך אפם טיילן מיט דער פרעסע מים ז״ערע פריידן און ליידן. די ״װילנער םרופע״ )אנפ. מ. טזאה) האט פאי די 15 יאר פון איר עקםיסםענץ געהאם פאדש״דענע גלגולים, אויפגאבן ארן אפגאנגן, געװען אפפלום פון כוחות און צופלוס. די לעצטע עטלעכע יאר תאט די ״ווילנער םיופע״ פאיב־אבט אין פוילן. פ־יער אין לעמבעיג• דעינאך אין ווארשע תאבן די ״ווילנער״ באװיזן זיך ארויפארבעםן אויןי דעם אנגעזעענםםן אים אין אונועד יידישן טעאטעי־לעבן. טר־פעב וענען אויפגעקומען, םרו־ פעס זענען אונםעיגעגאנגען, און די ״ווילנעי״ שםייען נאך אלץ אין אויבן־ אן, און״זיי האבן נישם נאר סעלה־גרה געווען דאס אלטע, אפגעשפילפע. נאי פא־ די פאי יאי באװיזן א ר״ נייע קינםכלע־ישע דערג־״בונגען: ש. אשס ״קידוש־השם״, פרצעס ״ביינאבט אויפן אלםן מארק״, וו. שעקס־ פירם ״ש״לאק", ל. לעװינזאנס ״וו״בערישע קניפלעך״, וו. קאםאיעווס ״מאן. ײ״ב און רעוואלוציע״, ׳. איניעלב ״תאווח אונםעי די לינדן־בוימעד״, קלאבונדם ״בישוף־קרייז״, א־ן לעצםנס — מ. ליפשיצעם ״א מעשה סים תעישעלע אסטיאפאליעי״, אה־ן צייםלינם ״יידן־שםאט״ און ה. ל״װיקם ״דער גולם״. די לעזע־ פון די ״ליט. בלעטער״ זענען גוט באקאנט סיט דע־ איבעט פון די ״װילנער״ און מיט זייעיע וואנדלונגען איבער פוילן פא־ די לעצפע עטלעבע יאר. די ,,װילנער״ האבן געהאט אויסצושטיין פיל ציות: געלם־מאנגל, לאקאל־מאנגל, שווערעי עקאנאמישער קריזים. אויסעי־ לעבע א־ן אינעווייניקסםע פ״נם — אבער זיי זענען ארויס די זיגער. און עס איז פארדריפלעך: גראד איצם, ײען סיקומען בעסערע צייטן פאין יידישן טעאטער, ווען פון דעם באאם הייבם זיך אן אויםם״לן אן ארדנוגג, א פלאן אין אונזער ״דישער טעאטער־װעלט, שט״ען די ״ווילנער״ װידעד מיטן ײאנדערשטעקן. און דאס מאל שוין אין די ״אויסלאנדם״. עס איז געװען דעדיבעד ז״עי גומ פון דער טרופע־אגפירונג, וואס זי האט צונויפגעיופן די פיעסע־פאישט״ער אויף א זיי־געזונט״. אין א ז״םיקן צימעי פון ..פיקאדילי״־יעםטאראן, ב״ פ״ז־דעקא- רײםע םישן, עפנט די פרעםע־קאנפערענץ דער אמתע־ ווילנער, דער עקשן ם. מזאה. עי גיט איבעי אויספירלעך וועגן דער ארבעם פון די ״װילנער״ פא־ דער צייט, װאם זיי זענען אפגעפארן פון װארשע פאר אם דער צ״ט (א 10 תדשים) האבן די ״װילנער״ באזוכט 46 שםעט, װו ז״ זענען געווען 128 מאל. אין אייניקע שטעם זענען זיי געװען ביז 13 מאל). אויף וויפל דער באזוך איז געווען גרויס באוו״זט די אלגעמיינע הבנםה, װאס האט אין דורבשניט אויסגעמאכם ביי 82 פדאצענם פון פולן קאספלעט. די ״ײילנער״ מיט זייער אנקוס אין א שטאט האבן אויפגעװעקט דעם אינטערעס צום ״דישן טעאטער. בבלל איז די גאנצע ר״זע א מאניפעבטאציע פאר דעם יידישן װא־ט. םיװעדן אריינגעצויגן אין יידישן טעאטער פעריאנעז װאם באזוכן זעלטן דאם יידישע טעאטער. באזונדער איז געװען גרויס די באג״סםערונג פאר די ״װילנעד״ אין אויבערשלעזיען. — די ״ײילנער״ תאבן געשפילט אין אזעלבע ערטער, װו קיין גוט יידיש טעאםער האט נאך דא־ם נישט געשפילם. די טרופע האט נישט געײאלט רוען אויף אירע ״לאריער־קרענץ״ א-ן גראד אין דער ײאנדעדונג ערנסם געארבעם און צו־ געגרייט דריי נייע פיעםעס. פארװאס־זשע אבער פארלאזם די ״ווילנער ט־ופע״ פו״לן? עם איז א הארבע פראגע און עס איז נישט אזוי גרינג צו ענםפערן אויף איר. ק״ן שום יידיש טעאטער האט נישט געהאט אוא מאםעריעלן ע־פאלג אויף דער רייזע ווי די ״ווילנער״. אין דורבשניט 1114 גילדן א נאבט. עס איז מעי װי צופרידנשטעלנד. אבער די הוצאות זענען זייער גיוים. דעד רעפערטואר פארלאנגט א גרויםע צאל ארטיסמן, םםאטיםטן, בא־יסםן, מוזיקער. סיקומם אוים צו פידן איבער 6.000 קילא באגאזש (דעקאראציעס, קליידער א. א.). אזוי װ< סיקוםט אוים צו שפילן אין קלענעדע שטעט און צו א 2—3 פארשטעלונגען אין א שטאט, םוז מען טיטפירן א מאשיניםם. פריזירער. דאם אלץ קאםט ביז א 900 גילדן א טאגי בלייבט איבער פאר דער טרופע 200 גילדן א םאג פאר א 23 מענטשן. םיקומען נאך צו די הוצאות פון א םאלער, קאמפאזיטאר, מחבר, רעזשיםער. — ײאם־זשע האלם אויף די טױפע? — פרעגט מען ביי מ. מזאה — לײבטזין, וואנזין. — ענםפערם ער. — דער רעפערטואר םיט דעם גאנצן קלאפערגעצ״ג איז צוגעפאםמ ערשם דערשינען א נ״ *יךז 88 88 פראם. מאיר 83לא3אן 88 88 ײדז איז פױלן (שםודיעם און שילדערונגען פון פארגאנגענע תקופות) (םים 54 בילדער אייף 32 בלעטער) אין בוך קוםען פיל ארסיקלען א״נגעם״לם איז 8 אפסיילן: 1. ראשים און סנחיגיס פון די אלםע םיפן 2. פון אלםע קחלות. 8. צו דער געשיכטע פון יידישע דרוקערייען אין פוילן 4. נאםאלעאן. 5. יידישע קונסם. 6. זכרונות. 1 עום סוף קומען ביבליאגראסישע נאםיצן און חוםפות. 340 זייטן, םיט פיצ בילדער ־ — פרייז 10 ני^דן — אודרע0: ק39$. ״ביכער״, װאחפע, סולעײקי 2א.