Literarishe bleter · 1930-10-31 · 44 (31.10.1930) · p. Seite 829

דיפ 529?יסעראדיש^ 3?עסעל ע?ס. (<88) 44 דאױםט נמ־ עפעם דערצײצן, ה*ט ער ניישט עפעס הײנמ װײניסער װי *5ע םאל. עך, סילאן מען דארח *■וײם, און די בעל-עגצוזס װעהן אויף זײערע םעהד, װעלכע ז־ענע; נע׳טטאגען און געדרעמלט אין ז״ער נעשםןזן אינררויסן ם*־ רער ׳וזעננן, צעזעצן זיך אויוי זײערע װאנגס, און מיט זײ די 8לע איבערי, קע, װע׳צכע האבן נישט יןײן פערד אין װאג;, רי איע טרעגער אין בעל־מלאבתם — םולע װאגנם מימ קבצנים... װיאו אי; אראטגעיצאזן ז־ך םיט א נןצאםערײ אין דעי רינע. עו-סע... און עם גײט 8 קרעכזוע׳ניש מימ 8 זיםצענ־׳ם — עך-עך-עך־סעע, טאטדנױ םאטערן... באםעדקוגג (8 בריװ אין רעראקציע) אין ז״ן נאםיץ ״װעיז ײדי׳סער •רעסע אין ארץ-ישי-אל״ (״לים בלעםער״, נומ. 38), ׳םר״בט זלםן זילבערגײיע: ״דרן־-אגב, װען םען רעדט ׳צזוין װעגן דער יידי׳גער םיעםע אין ארץ־י׳פראל, װיל איך באםערקן, אז פיי ב.?#דאלניק אין זיין ארטיקל ײעגן דער יידי^ער םרעפע אין א״׳ (״ױקונםט״, םערץ 1828), ם״ א. ר. םלאכי אין ז״ן ארטיקל (״*וקונפט״, ױני 1928) און סיי טאטל פייגעפ אין זײן ארםינןל (״ליט. בלעט." 45, 1928) חןןבן ני׳םט פארג״ננט א״נע *ון די ערשםע םעריןןדישע אויסגאבעם אויןי יידי׳ג אין ארץ־י׳םראל״. דןפ איז לונץ־סאירזןײיטשעם ״דער קזזלזןניםט״. בין איך ני׳פט עדב פאר ב. קןןראלניק און םןןטל פ״געס. איך ןןבער הןב דעם ״מלזניסם״ יןן דערםןןנט. אין םיין ארטינןל ״״דיש אין ארץ־ ישראל״, װןןם איז א״גנםלעך 8 קריטיק אויך קןןראלניקם ארטיקל, ׳פיייב איך בפירו׳* ״פון 1898 םאכט קןןראלניק ײידער א האטםיקן ׳**-ונג ביז 1909 און מיט זיכערקייט שרייבם ער: ,גןןך ןן הפסקה םון 10 יןןר הויבם װידער ןןן אין 1909 יאר דעחפ״נען א װאבנ׳פריפט, ״דער פרדם״, אויך אלס ביילאגע פום דערסאנטן ״חעבי״,?בער אויך דןן הןןם ער נישם געטחזפן. עװי׳פן 1898 און 1896 איז דורך א. ם. לונץ און ם. מאירןןװינדפ רעגלםעםיק דערשינען א פערםל-יערלעך העברעי׳פ־יידי׳פער לאנדײירט־פאפט־ לעכעד ארגאן אונטעדן נאםען ״דער קןןלאניםם״ װי עם װייזט אויס, האם ז. זילבערזוווייג םיין ארטיקל נישט געלייענט. א. ר. םלאכ י ניו־יארק, 7 *קטאבער 1980. סאררא: 3♦ סרעצייץ פאלק דהײלפערין מעשהס סוז פ?-<?רצײטו אינו*8לט: דער םלך און דער בעםלער. דןןם שפיגעלע. ׳פלםה־הסלכפ איידעם. ט׳פיח דער דערלייזער. ם׳פה אין םדין. ברויט אויפן ײאםעד. לןןםעד-ײאײניק (פיםע אין 8 בילדעי). םר״ז 8.50 קריטיק. .םע׳פה איז נישם בלויז פאנטאסטיק, נאר אויך חןןםן אוין< בעסערס, אויןו א שענערע *וקינפם. דןןס איז א געײישע םןןרןןלי׳פע םיססעם. די לעבנם־חכםה פונם פןןלק יפטעקם אין זיי. — פאלק חײלפערין האט דא אין זיין ביכל ארויםגעײיזן דעם ריכטיקן חוש *אר ןןם די דאזיקע עלעםענםן. ...אין ןןלע אילוסםרא*יעס (פון יונגן קינםטלער םכתם) איז די ליניע א״נהייםלעך דורכגעטראכט. זי איז באראק. ...# קיך אין ײאדט און בילד ני׳יט בלויז עאר קינדער, נ*ר אויך פאר דעתואקסענע״. נםתלי װײנינ ( ״ײילנער טאג״, 1929 י. נוסער-<248). ער רעחט װענן די ריננען סון זײגע זין, רריקט ער טאקע אסתדיק םיט די סלײצעם, *ז ער סארשטײם גאתישט, װי קען םען זײ טחען אויף די םינגער, אז אםילו 8 ״טבעת־קיהו׳קין״ ײ8לט ער ני׳טט נעקעגט טועוגן. ״נעם און טי 8! 8 רײף אויף רי םינגערן״ און 8 ױ׳נגער בעל-ענלה, עליע איטשעכנ םיט 8 פאפי׳ראס צװישן זי״נע .נראבע, בײ די נענל םארסנעוליעטע םיננער, באמערקמ רערצו, אז א דימעניטער רינג אויח די פינגער איז יטאקע ׳םײן. די טענ האט ער אפגעםידט ססורה פאר ישראל קאהא!, און ישראל קאהאן תאט געדאחסט עפעס אונטערשרײבן, און ער תאט אװעקנעלײנט די תאנט אויף דער קאנטאקע, און אויף דער תאנט האט 8 בלישט׳ם נעשון 8 דיסעגטענער ריננ, אױ די חאנט עפעס געװען 8; אנדער תאניט. קויטט זלמן 8 צװײטן אװנט, און איז זײער נוט אויסנעלײסט. םיט 8 כיטרען שמײבל אויף די ליםן, און דער עולס זעט, 8ז הײנט װעט עפעם זײן נאר באזוסדערם. און זלםן זעצס זיך אװעק אויף זײן ארס אויבנפן בײם לעננסמן שענק״טי׳ט, באשטעלט זײן ביר און נעםט פאסעלעכקע ארוים זײן רעכטע האנמ סון קעשענזנ וװ ער דיאט זי נעתאלטן די נאנצע צײם, און לײנט זי ארויף אויםן טיש — א שװערע תאניט, אין װעל־ כער צינל און לײם תאבן זיך אײגנעגעסן, נישט אראפצעװזאשן םיט אלע װאםערן םון די פילע גליק־יארן — און קלאסטו מיטן צװײטן פעגער, םיטן צײנ־םייננער און זאגט נישט קײן װארט. אכער דעד עולם קוקט אים נישמ אויף דער חאנט, נאר אין סויל ארײן, און באםערקט נאהני׳טט. װערט ער אוכונעדולדיק און דוסט אוים: ״בון״ סיט א מאך םיטן קאפ אויף זײן צװײטן םינינעד, אויף זײן צ״ג■ פיםנער און איצטער ידערזעט דער עולם, אז אויף זײן םינגער זיצס א ריגנ טיט א נרװםן, נרויםן ברילאנט, און עס ברעכמ אוים אן אוים- אטעמען פון נתיםער תתפעלות און א קראצן זיך אין בסדים סיטן נאנצן קערפער, און טען שמוסט זיך צום טיש סון אלע זײטן, און םען קוקט און סען טאפט און מען רעשט זיך. און זלטן זאנמ: ,גו, איז םײן חאגט עפעם אנדערש װי שטענדיק?״ יא, דאם איז נעװען אײנער פון די אינטערעסאנסםטע אװנטן, סון װעלכן די ר״גע־אײנװוינער תאבן לאנג נערעדט און נעװונטשן זיך א סך אזעלכע אויף-׳דער-גאכטן. עפעם איז דאם לעבן נאנדז אנ־ דערש. נײן, װירקלעך, זײ װאלטן נישט םיד נעװארן צו הערן אים. ביז א שטיק אין דער נאכט, װאלטן זײ נעקענט מיט אים זיצן. עם מאכט נישס אוים, װי שװער און טיד דער טאנ איז אריבער: זלמן םיט זײגע דערצײל״נגען איז נעװען סםש א דערקװיקונג. און ענדיקט ער, און שטײט ער אויף צו נײן אה״ם, און אלע הײבן זיך אן אויםצוהײבן פון די ערטער, איז עפעם װי שבת נאך חםדלד,. אװעק דער שפת, נעקומען די װאך. און נאך ערנער: װי עס װאלט סאחנײן די װן, װעלכע האט אויפנעשײנט א װ״לע נאך לאנגע סמוױנע טענ, און עם װאלטן זיך װידער אננעכסורעט די הימלען שטאק-פינםטער און יאטעחדיק. איצטער דעחפילט סען װידער די מידע נלידער, און טען דערזעט די אייגזמע אםגעריסנק״ט און דעם אײנעגעם ביטערן שליסמזל — או-או-אח... און ערשט דאס גײן אהײטן װי מען עפנט אויף די שענק״טיר, ניט א שלאנ אין די אוינן די ליבחארציקע רינע. פינסטער װי אין א תריום. די גאם־לאםטעתעם זענען װײגיק, א מהלך אײנע פון די אנדערע און ברענען אזוי םינס- טער, און די חורבות לינן קוים צו דערקענען, נתי און נװנקל. וװ נישט װו שפארט זיך תרך אן עלנדער שטראל םון א קעראםין- לעטפל חורך א לאדן. און ערשט דאחטן היגטער די סארשטארטע לאדנםן... עך-עך-ער-ער ן... און אויך זלםן, װען ער קוטט ארוים םון שענ; װארםט ז״ן בליק אויםן תרשך סון רער ריגע. א װײלע א קוק אין רער ז״ט, װו ער תאט אמאל געטלאנט זיך, טרעסט ססתטא מיטן בליק די חוחבח, אין װעלכער ער איז געסוירן געװארן און װעלכע איז א םך םיט יארן נעװען זײן הײם, רעדט ארוים: ״םיעט נערארפט עפעס זען מער לאמטעתעם״. ארער: ״א רציחדי, װאם מען םרוקירט נישטן פסש א רציחחן״ און נלײך אין זײן קארעטע אדער אויף אן איז־ װאשטשיק, װען ער תאמ גישט םיט זיך זײן קארעטע, װײל זײן בחור אהער זײן װײב האט זי נעדאחסט תאבן, און אװעק אהײם צו זײגע פערל און דיםענטן, צו זײן גחויסן רײבטום און רער נאנצער אוסבאנרײנולעכקײט סון זײן נליק. און אלע קוקן זײ אים נאן־ םיט א נעװיסער בענקעניש. נעי