Literarishe bleter · 1930-10-31 · 44 (31.10.1930) · p. Seite 828

4?יססרארישס ב?עסטר נום. 44 (39/) זײח 828? און דער צוהעיער־כאר שטיניש צו: ״א??ײניקײם, הערסטין פון דעק פין יםן״ #בעי זלטן א־ז נאך נ־שט פאהט־ק, און זײנע צוהערער װילן גארנ־שט, עד זאל פארטיק װער;. זײ װילן נאך מער וועגן רי פערל, און זײ קוקן א־ט א־ן ײויל *רײן, קוקן א־ם אךיף די פינגער, װיעלכע ה<זבן נעתאאטן ־ענע וױנדעהכארע ״מרגלױת״ סון ׳רעבו פרק, װעלכע װאקםן א־ן ־ם ,־וי שטײנעהע װײנפערהעך ן*דער לינן דארטן א־ן דעם ״פארטםאנעי■ פון א ײארים, א פ־שא, און םען פר־שט ז־ך אפ טיט א םרינק, אדער םיט א נײעם הו־ך, ןודער םיט א םד־שן שמעק טאםאר,, אדער נאר םיט א ח־רתדיקן קראץ ארן אן אויפאטועב־ען: ״אהההךי און זאכון חעדט: ״אאץ הי־םט טײעח אי-א־-א־, אאץ הייסט טײערן װען ־עדע־ ־ער פון א־־ך האט כאטש צ.ו אײן פעראן און איך װעא א־יך זאגן דעם אג־ת: אז א־ך דיאאט זײ אין האנמ, בין א־ך עפעם װ־ קראנק. עפעם ציט כ־יך צו נעכיען און פרװון א קװעטש טון אזא פערא. משו־ נעגער, טעניה א־ך צ־ זיך, װי הי־טט א תװעסש טו;? אז רו װעםט צעקװעטשן כאטש די קאענסט׳ג א־ז װײיסמו, װאם דו װעסט צע־ ק־ועטש;? א־ז האאט איך וײ אט אװ־ א — א־ן בײדע הענט, װי א־ך װאאט נעהאאטן זודיקע ארבעם — אט אזוי-א, פון או־בן או־ח װי ז״ וואאטן םיר געירענט רי דיאנ־עם, דעדװענ ריך נישט א פ־נגע־ ארי־פציאײנן א־־־י זי־, הכרישאים ק־־ן קװעטש נישמ נעבן. און כ־־ך צ־ט, צ־ט, הווקא ע&עם אויף צו אהכע־ם — אט, אט נעם א־ך און גיב א קװעטש. עפעס װי א םין קרעניק, רחמגא אצאן. זײ זא<ן, אז םען קען קײן פערא ני׳סט צעק־ועטשן, אבע־ זײ קענען נישמ זאניבם פ־ננער, העהעהע... א־ז טאקע, זאג איך אײך, אהן״ און ער קוקט ארום זײן עואם, װי ער װאאט נעװאאמ םיטנועפיא, אין ד־ צוהערער תאבן םאר א־ם יאס םיטנעם־א, שאקאען באזאחנט םיט די קעפ, קר־מעז םיט די איפן, און װנה דער םטאאיאר, א הויכער ײד, םימ א גרויםער הויטער כאהד, צו װעםען די רינע־װײבער קומען אפשפרעבן אן עין־הרע ארע־ צ־ינעד־װ״טיק זאנט שװער אדו־ם, ״רארפט איר טאקע, װאס װײניקער זײ האאמן א־ן האנמ.״ און די אגדעדע ׳שאקאען צו ם־ט די קעפ: ״או׳הוםךי און םזען װארט אין .דער נרעטטער שפאנינ:, ־ואה װעיט־ עד;אך דערצ״אן װענן די פערא. און ער האט טאקע נאך װאפ צנ דער־ צײאן. ער ק־קפ־ פאי זיך או־פן טיש, װ־ ע.ר װאהט דארטן נעזען די פערא, און שיפעט אדײם א־ן פארײונדעהחננ, םיט א התפעאיתר־ק; שםײכא אויף די ניעדיכטיבאײאקםענוע איפן און ם־ט א ב׳.אך םיט דער האנמ: ״צששששן״ אין -יזער עואם שטעאט אן די אויערן אין דער נרעסמעד נײנע־ ריקײט, אין זאםן זעצט פארט אין התפעא־ת, ״צשששש, װו׳נדער א־כער יװינדעח שטעאט אײך פא־ אט די *עדא תאבן א טקע, װאם זײ װיאן אויסנעטראנן װערןן״ םארשטייען א־ם די צוהערער נישט׳, פ־נמואען רי־ט די איינ;, װערן אום־ו־ק, װי זײ װאאטן נעצ־וי־פאמ, צי זײ האכן ריכטיק נע־ הערט און װארטן, ער זאא עפעם דערקאערן. אין דערקאערט טאקע, ״או־שנעטראנן װערן ה־יסט, אז װאם אעננער םען טראגט ז״, אאץ שענער און חשויער װעי זײ. א־ן דאם גאר נהעפטע ײוגרער איז. װאם אט די פערא, אם ד־ ים־שטײנדאעך, תאכן א״ן תאאדז איכ און זענען פשוט א צאצקע אויף אים און שפיאן אפ פארשײדענע קאאירן א־ן זעען אויס, װי זײ װאאטן נעהאט באוט און אעבן א־ן ז־ך, און אן *נדער האאח האכן ז״ פייגט, םומש פײנט, םאכן זײ זיך טויט און זענען באײך װי דער טניט און קאאט װי דער טגיטן — און גאמישט, פגױז־תן א־ך האב עם נישט געװאאט נאויבן, אז םען האט עם םיר דערצײאט, און א־צשער זע איך עס טאנ־טענאעך כאשײנפעראעך. טוט עם אן םײן װײי, איז א םחיה אויף זײ צי קו׳ק;: טוט זײ אן בויין שװעגערן, איז םאטש נעם און װארף זײ אריים. א נראשן נישמ װערטן״ דריקן די צורערער םיט די פא״צעס פאר פארװוגרערונג, קוקן ז־ך אן, װאס זאגט םען צו ד־ חיררשים, און עם באהערשט וײ די נ־עסטע א־יפנעדעגטק־יג/ חערצ־יאט זײ זאםן א־ן פארשי׳ודענע אויםדעױנאכטן פין דזןר־׳ צירוננ פון זײגע טעכטער אין וײנע שגיר, רערצײאט, נישמ צו בא־ ריםען ז־ך, נאר אזם נאכאםאא און נאכאםאא איבערצואעבן ז״ן גרוים נאיק. און עד אאײן איז פראםמ אננעסון, און פארנעסט קײנפאא נישט צו דעױמאנען וײנע צורערער, אז ער איז פדאסמ אננעטון. און װען ער װאאמ איכעהנענאננען איכער די אײנצאנע פערא און אאע קיקן אים נאך :אך די פיננער א־ן זייעיע כאװעניננען, װ• זיי װאאמן ניעזען פא־ זיך די פערר. — ״אמ אזא שנירא און סון בי־דע עקן נײען צ-עישט קאײנע פערעאעך, א־ן רערנאך אאץ נרעסערע אין נרעםערע אט אזו• א פון כײדע זיימן, ב־ז עב ק־מט צי דער ם־טרטטעד פערא, רי נרוים וױ אן אנ־עפ: דאם א־ז אלץ. און עס קאסט — װאם זאא איך אײך זאג;? אז איר זאאט עפ אאע פאדדינען אין אײן ־א־ װאאמ אי־ זיך נעתאט א־יםנעבעטן אן אםה שנת כרכה יהצאחהן — און א־ך תוק און איך שמו־;: פאדװאם? פאד װאמ אזייפיא :עאטח שײן זענען זײ, ג־שטא װאם צ• זאנ;. שײן, זײעד ־יייןן ז״ פינקאען נ־שט װי דיםענטן. זײ בא־שטשען נ־שט. ז״ זעען איים — װ־ זאא איך א־יך זאגן? — דוי פארװאםערטע ם־אך, װי ־וא&נע װײס אין דאך נר־־אעך אביסא, אבע־ אט, איד גיטו זי־ א קער, און ז־י זעען א־־ם תעא-־אזעװע, און,ױ־דעד א קער און זײ זעגען העא־באיי, װי דער היםוא אין א ש־ײנעם ויביע־־טאנ. זייער ש־־י;, אבע־ .־אם א־ז נאך כ־שמ ז״ע־ נאנצער יחוס. זײ שט״ען הויך אין םקה, װײא עם קוםט אן שװוער צ־ קריגז ז״. אנו-קא, ט־עפט, פונװאנען עס קוםען אזעאכע פעיחי אי־ ם״נט אפש־, ׳םען םאבט זי־ פין גאאז? םען טאכט טאר.י< פ־ן נאאז אויך. אכער ראכ זענען ט־נוף־נאעזאעך, גא־נישט װעדט. כ־א־קע כ־שיעס, װאס ש־קסעם טראגן, קא־עאן. ד ־ ־ ע ד א, פ א ר װעא כ ע ב־ ע ן צ א אטו גד ו ־ כ ע נ ע איט ע,־, ק ו ם ע ן פ י ן י ם! ״ב-־ן ים?ן?״ — שד״ט אי־ם פאדװינדערט• דע־ באד פזן ד־ צ-העדער ״פון יבן״ — חזרט א־בער ירייט דער דערצײאער ״פין רעק פין ים. איך, אײ-ער איך ב־ן נענאננען קויפן דאס שנירא פערא, דאב איך ו־ך פאנאיערנעפרעגט, אויסגעהוקדט און אי־סנעפארשמ פיון א ביז ת פאיאן אי־פן דעק פון ים אזעאבע פ־שאעך — פישרעךן װע־ ־ים,;ישיט פ־שאןש־ן — װעאכע א״׳גן א־ן מדעעאם, א־ן רעקאעך אזעא־ כע, װ־ א־ן א פאדמםאנע — פא־אן טאקע אזעאכע פאי־ט׳םואגעם, װאס זעען אויס װי אט די םרטעאם א־ז הײםן ה״םן ד־ דאז־קע פישי־ אעך, די דאז־קע װעריס — או־סטר־צעפ — רי ניײם אעקן פין ז״ די פינגער, ד־ בפ־ה װעדן זײ גאד םאױ זײ —״ פא׳־ק־־םען זיך ד־ בשרע הוכנעדאײדער אייעד רעם םעדק־ װירד־קן נו־א־שין שאכא, שפייען אזיס, זופן אפ פלן רי נאעזאעך אדעיי קעא־ש־קעס, װעאכע ׳. ־י׳זז פא־ זײ, צו פארטדײבן דעם עקא, אין זאמן גיט או־ך א זי־פ און ד״י־־־אט װײטער, װ־ די ׳דאז־קע םושערפ װערן געעפנט, און אמאא ינעפ־נט טען דא־טן א פערא. מען םווז אבעד עפענען םיא־אנען און םיא־אגען אזעאכע מושעאם, ב־ז מען נעפ־נמי אײ; פערא — איז פארשטײט איד, װי אזא פערא םו־ז זײן טײעחן״ אבע־ װען םען װאאט ז־ך פא־אאזן אי־ף ר־ א־סטד־צעם אאי־;, װאאט געװען זײער נאר װי־נ־ק פערא או־ף דער װעאט, און דאם האט <־ רע־צ־־אט נאאט אזוי ז־ך. פאי־כײג״ענד־ק. און ערװערט ז״ע־ װיכ־ ט־ק, פ־אפעכא־־ש, און רעדטו אי־ויס נעצ־יאטע וױערטע־: ״ד־ פערא װאקסןן״ א־ן דעי צ־הע־ע־-בא־. אאט און ־ונ;. חזדײ א־יערראשט־ א־בע־ ״װאקכ;׳.״ אין אפ־א־ א־ש״עיע דער בעי־עני׳ה. א נאגץ־ארטע־ י־ד, װײט א־ן ד־ ז־בעצ־ק. װעאבע ז־צט נעװ־ינאעך. ק־אצט ד־ שםוצ־ירנדי־ע בארד און םעידי-גרהט ם־ט זײן מו־א, א־ן ײעאכן םיא־י ק״ז א־'! צאן :־שמא, און רערט קיין אײן װארט נישט אריים — אפיאי ער טש־אסרי־3 ארויס פא־ התפעאית: ״הע-הע, וואקס!!״ און זיםן ענטפערט ז־־ער נעװ־בט־רי: ״װאקסןן א־ן ־ם טאקע — במצורות ־ב; זײ זענען טאקע אזא םין שטײ;, װ־עאכעי װאקסט פארשטײט א־ר עפעס גאסם םאאכהי■ סארשט־יט א־ר עפעם, סאדװאס דער פ־ק רעדט פון םרנאױת — סון פעראץ א שטי־;, װעאכער װאקטטן א־ן װי ױאקסט עחי א־ינם או־ף אײנם, שט־ינדא א־־ף שטײנדא, װי װײגיעפראעך, אט טאקע ווי װי־םע װײנפעראעך א־־נע או־ף ד־ אנדערע. טאקע ט־ף א־ן ־ם. א.־ן םענטשן מוזן ז־ך אדאפאאזן או־פן גרונט פין ־ם — ז־י טנען אן א״ף ז־ך אזעאכע נאי־נ־טערט, א־ך האכ געזען א פאטאג־איפ־ע — אבע־ דאפ א־ז א באזונדערע םע־טה — אז רעם םזעסטש האט ז־ך פא׳־ױאאט תאבן פערא, ריאוי.־ ער שוין או־סנעסונען א װעג, װ־ צי קרינן זײ כאטש סון דעק פון ־ט, אי; דערפאר טאקע זענען זיי אזי־ םײער״.