Literarishe bleter · 1930-10-31 · 44 (31.10.1930) · p. Seite 827

4 זײס 627?'ססר&רישס בז^םסר ג1ם. 44 (519) * שײנען. יעדער איעער פאר זיך. יעןדער דימענט האט זיך עפעם זײן יעײ;. $ט דער פינקרט ן^פ פון דער זייט ר-ויט, און זײן חבר אעבן אים נעל. און א זוװײטעד אונטעד אים גרין און א רריטער איבער אים אױ א שטיק פײער און אט גא־ פונשט פאריןיערט. איז דער עריטטער גאר נרין, און ז׳ער צװײטער ־ו־ט און דער א־ז גלאוט עפעס א קאאיר, װעאכער איך װײם גא־נייט׳ט, װי ער הײסט. און אט זענען א?ע קאלירן צוזאמען גאר אין אײן ׳נזטײנדל, אין דעם קיענסטן אפיצו. און ריאלט טען עם פאר דער זון ארער אזוי פאר א ראמפ, צע׳טפריצט זיך עס עפעם אין מיליאניען-מיליאםן שטראלן, או מען סאן דוכט זיך אפ- ברענען זיךן״ ער אלײן תאלט ני׳טט פון דימענטן — פאר יןײן נעצט װעיט ער אײך נישמ אנט־ן ק״ן דימעסט. נאר אט פון דע־ ב־א׳ט קעז ער זיך ני׳םט אפרײםן... ״אז א־ך ינעם די ברא׳נ־ אין דער האנט, װער א־ך עפעס װי פארכ־עופט, קאן זיך נ־־טטו אפקוקן, קאן זי פון ידער האנט ני־םט א־ועקלײגן. א־ך קאן עפעם פארגעםן עם;, טרינקען, נידטעפט, דאוחנען אפיצו... א כ׳םוףן•׳ ער רעדט מיט אלע אברים, מיט באנײםטערונג, װערט רו־ט אין געזיבט, און רער כי־פוף צעג־סט זיך א־־ך איבער ז״נע צוהערער ז״ יעבן איבער די פײערן פון די דימענטן, װערכע זײ האבן ק״נמאא נ־יטט נעזען, א״־ן ז״ זעען ידי איע פארבן, װעלכע ער כישופט פאד זײ ארויר. זײ ׳נ־אקאען מיט די קעפ א־ן פא־װונדערזננ, װארפן מיטו די הענט, צערו־צטע, אויפגערעגטע, אומענדרעך־רײכע. אך, א־ז דאם נעװען א יטי־נער א־רנט, װען זלמן האט דער־ צײלט פון זײן װײבפ ברא־ט, װעיוכע איז א גאגצע א־לומינאצ־ע, און פון א־ר זײנערל, װאם יוויא נײטט גײ;, כאט׳צ נ־ב א־ם א קדענג אדער ל״ג א־ב דװיזא אװעק אויפן ט־־׳נ ײז אמתער טעאטערן א־ן װאס תאט געפעיט־ רעם אויפדעדנאכט, װען ער תאט דער־ צ־־צט פון ר• ר־מענמטענע אוירינגרעך, װעיכע ער האט נעקו־פיט פא־ זײן סהײ? ער האט געיאבט: עפטינעהערט א פיאהנענינןץ אנטון מ׳נ־אות אײף ד• או־ערןן מיטוגען טאקע נאר וו״בערן דימענטן די גרוים װי א ׳נום, יטרו־פן ז־ד צו צו ד־ או־ערן אט־אידא־א אונט; או־ף די אויער־רעפרעך, װו נע־ װײנרעך תאט מען דורבגעינ־טאבן — און פ־נקרען, אז מען דארף דאכט זיך בײ דער נאבט ק־ין ריבט נייםט, הבדרה צ־ מאבן פא־ זײ טויט זי זײ א;, װײס ז• ני׳נ־ט װי צו הארטן רעם קאפ. ג־ט זי נאד א דרײ מיטן קאפ אויף רעבטפ, עדײט ער או־ם מיט א כ־װן, װי אין טו־ט־יצזדעק: ״הנה-בײרע, האסט פא־רױ־ן דעם רעכטן או־רינגרן״ באפט זי זיך א פארצאפרטע פארן דעכטן אויעך ראם או־רינגר א־ז נאט־ררעך דא ׳ט&יימ זי או־ם: ״א-טם־, װי דו האםט מיך דער׳טדאק;1״ א־ן ער צאבט: ״אז דו האסט פארדרײט דעם ראפ אויף רעבטס, האב א־ך דאם או־דונגר ני־סט געזעןן״ א װײרע שפעטער טוט עד עס איבער, װען זי פארל־רײט דעם קאפ נאך רינקם, און װ״דעד דאם זערביקע.• זי װערט א פאדצאפרטע א־ן כאפט זיך פאדן רינקן אויער און ־ספײס דערנאך אײם: ״א-טפון״ עד דיאט עס דעדצײרט און נעלאכט, געקײקרט זיך פאד גערעכ- טער, געקאבט קוים רעדן פאר ראכן. און עם האבן נעראבט סימ א־ם ארע זײנע צי־הערער. די ׳שװעדע נויט-נע־ניטאהטן דאבן זיך נעטד״םרט מיטן גאנצן קערפעך ״האדיאהאן״ און איבערגעהזדמ ז״נע װערטער און נ־יד״־פ־רט דאס ־נ־פיר: א דרײ מיטן קאפ :אך רעבטם — ״חנה ביירע, םטיפאררױר; דעם רעכטן א־ײ־יננרן״ א דרײ דעם קאפ נאך ר־נקם — ״תנה בײרע, פמיפאו־רו׳רן דעם רינקן אוירינגרןי און א צאפל, און א כאיפ זיך פאיץ או־עך אין האהאהאהא, און נר־קרעך, איבעדגריקרעך זענען דערצ״רעד און ציהערעך אין דאן װידער דיער אװכט מיט ד־ פע־לן א שנירר פעדל האט ע־ נעקויפט פאר זײן װײב, איון א פאד אי־ונטן ׳שעפטוער האט עד דע־צײקט פא־ זײנע צוהערער אין דער יש־ענק: ״אט אזא שנ־דר״ — אז׳ן ־ע־ מ־עסטי אפ מיט דער האגט אויפן טייש, װי ג־ויפ דאם ישניידר א־ז, און װעגדט נייטט מער אפ די אוינן פין טי׳ש, װי ער וראלט געזען פאיד זיך דאס שנידר פערל, און נײט איבער םיט די םינגער א־בער דעם אפגעמאסטענעם שטיק טיש, וױ אזויפיר״. נר״ך נעזאנט אים די סומע, נישט אדויפנעשטערט אםירו אײף אראפצז׳דינגע;. דער ייד קוקט א־ם אן: ״װעד ביםטו, מײן שייי־ נער בתיר? פון װאנען ק־ססטך״׳ דעדצײרט עד אים און ניט צו: ״און װאם מאכט אײך אוים, װער איך בין און פרניװאנען א־ך קום? איך ווער אײךיאויפ־םטערן דעם פאדנדדאק פאר אזויפיר און אזויפיר, און עם װעט שוין זײן אײגמאר א פאדמוהאק״. שטײט דער ײד און נלעט די באהד און רײנט זיך איבער און הײבט זיך אן צו דינגען. פאצט אים אײן צו זאג;, אז ער, װען ע־ יניט אן א סומע, איז דאס אײנבזאר א םומע נייטט אדאפצו׳צאון און נייטט ארויפצודעכענען. אין אזא שעה תאט ער עם אדויסנזןדעדט, און פון דעמארוטי אן איז דאכ בײ אים נעבריכ;. דאס װײסט ׳עוין די גאנצע ׳עטאט. א מקח איז א מקח. אדער מען נעמט טון, אדער מען זאנט זיך אפ. דיננען זיך םיט אים איז אן אומזיסטע טרחה. אבער דעמארט תאט עד גרײך ציונענעב;, אז אויב יענער װעט פאר אים אויסרײנן געיצט אויף מא־ טעוײאר א־ן נאך אגדערע ריוצאות, װעט עד מאבן פא־ ביריקעד. און יענער האט אײגגעזען, אז עם רוינט זיך אים דאס גע׳עעפט, און עד תאט צונעקצאפט — איבעדנענעבן אים דעם פאדמוראק. דאפ איז נעװען זײן ערשטע גרו״םע זערבסטשטענדיקע ארבעמ. דב יהושע דעם א־יגבינדעדם הוז־ז. ישטײמ נאך ער הױם. װי ער׳טט אויפנע־ג־טעולט. ״איר מוזט עס דאך אלע קענעןן״ עד־׳הױם האט ער ריב צוצונײן אהין, אװעק׳עטער זיך און קיקן. דאך עפעפ — דער אנדי־ב פון ז״ן אויםשטײינ, דאפ ער׳שטע טרעפרן נעארבעט טאקע װי א פעדד דערב־י, אכער עם האט ז־ך נערו־נט. סארדינט, גוט פארדינט. ״און עם איז אװעקן״ זיצן די שװעדענע׳שטאאטן, אײגנעװ״קרם אין זײער ארעמקײט, צעדיסן און שבנ־ציק, די רינע־מעגט׳ג־ן מיט טדויעריקע טענ און נאך טדויעריקערע געסכ/ אין העדן צו אן אטעם דך ״מעשה נפרא״ פון זר׳מן דעם פאדר־אטשיקס עחעטן ט־רע&ר צו זײן רײכטום, און עט רויכטן זיײערע אדינז, און זײ אטעמען ר״כט און פר״ אוי׳ך ,דא, און עט איז איועקן״ און ז״ װינקען זיך איבער, גוט אויפנערײנב־: ״אװעק הא? שוין א״נמאצ אװעקן״ עד ארײן א־ז פראפט אננעמו;, גאנץ פדאסט. אבי ניש־ט צעריסן און נישט שמוציק. מע פארקערט דאך עפעם מיט׳ צײמן. ער טראנט נישט ק־ין רינגען, קײן נירדעדנע זאפינקעם, ביצויז א ביריקן זירבע־- נעם זייגער אויף אן אײנפאבן, שװארצן שנידר. נעקויפט נאך גאר אין די ערשטע יאר;. א זײגער איז דאך נישט קײן צ־רונג — א זײנער מוז דאך יעדער האבן. װאם װארט עד נעטון אן א זײנעך אז יעדע מינוט איז ביי אים איויסנעדעבגט? דער ע־קד אין א זײגעך ער זאל נוט נײן. אין זײן ביריקעד זײנער נײט אזוי נוט, אז ער והאי.ט אים נישט אױסנעביטן א״ף קײן נארדענעם אפירו מיט די- מ־&גטן אײסנעזעצט. אבעד ז״ן פרוי — א ײרענעי — זי תאט זיך חװקא ר־ב צו פ־צ;, איז א זײגערר, נאד א נאצדענעך מיט דימענטן באזעצט, נדוים װי א פײנ און כײט טאקע או־ך — א םיינ. א זײנער םיט קא&י־יזןן רײנט א־ם אװיעק אויפן ט־ש װעט ער נײן; טויזו אים אן אויף זיך — איז נישט פון ארט. און צענײט ער זיך, איז זיך טאקע צענאננען — רויפט ע־ אײן אין אײן שעה צװײ. נאר זײן װײם דאדף דען האבן ידאס זי־נעדר פון צײט װענן? צ־רוננן אט האט ע־ איר די טעג געק־־פט א בראש, איז דאס א בראיג־ פון בראיג־נראנך אט ׳אזערכע ד־מעגטןן — א־ן ע־ באװ״זט א נ׳־ויס שטיק פון דעט צײנ־פינגער פון ׳דער ריגקעד דאגט — א ד־קער פ־כ- געך װערבער טדאגט נאך אין זײנע קנײטשן די שפורן פון תארטער א־יבעט מיט רײם און ציגל—׳אט אזעלכע דימענטןן רי בראש איזזז— אט אר״״ — א־ן ער מאכט מיט ביידע הענט אויפן סיש די צ״כנוננ פון דער ב־אש, און ארע או־נן קו׳י,; א־ם גאן-און ױי ז־ גײט אזי־ א־ן אוזײ איז זי אויסנעיזעצט מיט ד־מענט;. דא־פט א־ר זען, װ־ דאט פינקהט און בר־שטשעט... ־עגגבויננם, זונען, רבנות, שטעדן, נאנצע שטורקאזועם, אן אירומינאציען ״א־־יטיאך קײן דימעדבץ קײגמאר :־שט נעזען א־ן געװיכ א־ן דע־ האגט נ־שט כעהא׳ר,טך, — זײנע צ־דעי־ג־ ניבן עם א־ם צו מ־ט הייכן א׳־־טשמײברע;, אבעד זאגן נ־׳ג־ט קײן װאו־ט, נישט איבעד־ צ־־־־סן א־ם א־ן זיך. — ״א״ז װ• זאר ,א־ך א״ך ז״ אפמאלן? א דימעגט א־ז אזא םין שטי״גד׳ר, אט אן אבן טוב... זעט אוים, רחמ־יר, װי א נלעזר, געש־ריפן, קאנטן םון ארע זײט;, אט װי ד־ קריסטאין אי דעם הענגר״כטעד אין דער דײטשער שו׳א — ז״ טיא־ר דאך נעזען. נאר זענען די קדיסטארן — קר־סטאר;, פראסטע גלאז און זענען :,־וערט .א פיאטאק, און די דימענטן זענען דימענטן און זענען מעחמ א םטמון טיט גערט] איז דארף מע זען, װי זײ