Literarishe bleter · 1930-10-31 · 44 (31.10.1930) · p. Seite 824

,?ישעדיסדיי׳שש פ?טםער גוס: 44 (339) 1ײס 824 די דייד פוז דעם םמעפטיהעד (יא שסזעס סיס סשה גראס) ה#מ ״או־סנעדריתט■״ אבט?ר■ ז״נע בעסטע כחות או, האט אפנעי שװא־ט זיין שאפערייטע פאטענץ אץ דטר ריכטונג. ד$ם יוארט איז נעװאח אזוי-צו-זאנ; בערכדיס, אנ׳טטאט צו זיין אבסאאוט און אנטגיאטיק. די איטעהאטור װערט רעלאטיװירט, עס באהומט זיך א םין ״ניעד ןזדער װי״ניקער״<יכטוננ, א סארט תשבורת-קונסט, — און אויה דעב אופן װעדט א־נטערנענראב; אויך כיים אעזער דער צוטרוי צום קינסטאערישן װארט. ראס איז א םין נייסטיקער קרעדיט- קריזים. מען וזאט נישט מער דאס נעםיא, אז מיר םענן זיך אויך רעם ריכטער פאראאז;, אז ער װעט ארויםנעבן פון זיך דאס יסאטע בעםטע, אז ער װעט אויסשע&ן די נאגצע טיפעניש פון זיין נשםה. ז.יינע כאים זענען נעװארן צו-יעטום&יק אויף ארויסצובדענגען צום איפט זיין גאגצן איך — און דערפאר האמ ער;דאם שעפעדישע נענאד, װאס פידט קאנםעקװענט צו קינםטאעדישעד דעמאראאי־ זאציע... םען קאן נאטיראעך קיינמאא נישט פאדערן, אז א שטיינער דער דיכטער א. דאא זיין פונקט אזוי שאימותדיק, װי דער קינסט־ אער ב. אבער טען קאן אװדאי און אװדאי פאיער;, אז דעד קאיינער דיכמער א. זאא ארויסברעננען אין זיין װארט זיין א י י נ ע נ ע רעאאט״װע שאםות, אז עד זאא כאטש אויםשע3ן זיך אאיין, אז אויף דעם דנא פון זיין נשמה זאאן נישט איבערבאייבן קיין איבעדאעבוננ- רעשטאעך, װאס דארן דארט און זויערן און פארשפרייטן א דיח פון םרה־שחודה... — איר האט אין דעד אעצטער צייט ארומגעװאנדערט איבער די י״דישע מאסן־ישובים פון טשעכאםאאװאקיע (קאו־8אטן<ום) און בעםאראביע. קאנט איר אונז אפשר איבעתעבן, װי אזװ באציען זיך דארמ די יידישע מאםן און באזונדערס די יידישע ױננם צו די שאפוננען פון דער יידישער איטעראטװץ — איך האב באגעגנט — ענטפערט מ. נראס — אין בעםא- ראביע און אויך אין מאנכע װינקעאעך פון פארװאדםענעם קארפאטן- רוס ריינע, תמימותדיקע באצױנג צום יידישן בוך און צום יידישן שרייבער, נעבן א היבשער םאם קאײנשטיעטאריקן צ י נ י ז ם, װאם האט םיך אפטמאא נעװאאטיק איבערראשט. נעבן דעד אוספארדאר- בענער באנײםטערוננ-פעיקײט פון דעם דאנקבארן יידישן אעזער אין די רערמאנטע פראװינצן, איז שוין ארײן אין מאדע א מין חחק־ און ביטוא־באצױננ צום איטעדאדישן יװארט, א דאגק דער באדויעד־ אעכער פערזענאעכער באקאנטשאפט םיט נעװיםע ײדישע איטעראמן, װאס אאזן זיך נישט באנגונן םיט זײעד פינסטערעי נײםטאאזיקײט ש ב כ ת כ, נאר פארן אדום איבער שטעט און שטעטאעך און זענען מרביץ טפשות ברבים. זײ האנראען מיט אאץ נדעםעדע ״מעמעם״, װאם נרעםעד עם איז דער קװאנטום עם-הארצות, װאם זײ פאר־ םאנן, — און נישט נאר ז״ פאי־פאסקוךיען די ארעמע ײדישע פראװינץ מיט זייער חוצפהדיקעד נראבױנגישקײט, נאר זיי אעתען גאך דערצו אוים דעם קא״נשטעטאודיקן ױנננמאן צז װערן נעכעך א צי נ יקעד און צו פאו־אירן דעם דדך - ארץ פאד נײםטיקע עניגים, װאם װאאט דאך אײננטאעך נעקאנט װעח דעד אינתאאמ פון זײן מיזערנעם אעבן. אײנער א װארשעװעד ײדישער שדײבער תאט אין דער אעצטער צײט אײדער ״באנאיקט״ מעדעדע ײדישע בעםאראבער פדאװינצן און עקםפארטירט נרויםשטאטישע כאמ־ סטװא אין די נאױוע קאײנשמעטאעך ארײן. און טאקע בײ די שוי- רעראעכע, טעמפע ״אעסציעם״ פון דעם ראזיקן שדײבער האט זיך קאײנשטעטאדיקע חבחדו פאוצים באמדאכט, אז עם אח אײננמאעך שוין צײט, צו אנהויבן װאדפן די איטעראטן שמאטעם אין קאפ ארײן, םמשותדיקע און פינודאטױוע, אנשטאט ארויפצוקוקן צו זײ ט״ט יראת־הבבוד... דאם איז די ״דערציערישע״ װידקוגנ פון א נעװיםן םאדט צ״נישע עמי-הארצים, איטעראט; אזעאכע, װאם םען װאאט זײ פשוט באדארפט איגטערנירן אין 'איטעראטן-פארײן, בדי זײ זאאן נישט טאבן א תא םון דעד אוםשואדיקער פראװינץ... משה נראס איז דער סקעפטיקער און נײן־ זאגער אין דעד ײדי־ שער איטעראטיר. ער איז עם דער, װאס האט נעפרװוט אפ־ אײקענען דאם נרעס- טע װערק פון דעם ײדישן שאפ; — פדצן. ער װוינט כא- יםױ אין װין, און פון װ״ט קוקט עד םיט פארנרעסערוננ- בריאן — און בעיקד — אויך דאס נעגא- טױוע, שאמנדיקע אין דער ײדישער איטע־ ראטור. זוכנדיק די חסרזנת, באמערקנ - דיק דאס קהאנקע,— פאחעט ער דאס נע- זונטע, בויענד״קע, שאפנדיקע, װאם עס איז דאך צו מערקן אין דעם ײדישן קואטוד-אעב;. טשח גראכ אױ דא עטאעכע יאר נישט נעװען. האט ער זיך אויסנעהײאט פון ז״ן םקעפט־ציזם? מיר פארפיר; א שמועם מיט דעם גאסט און פרעגן אים; — װאם תאט עפעס צו זאגן אײער װין צו דעם הײנטיקן נײםטיקן סצב אין דעי ײד־שער איטע־אסוח — איד װײסט דאך — עגטפערט משה גדאס, — אז ״מיר װינער״ זענען במבע נעכאפט אין דער מעשה םקעפט־ציזם. אגדערע קאנען זיך אפשר אײכטער דעהװארעמע;, באגײםטער;, מענטשן מיט די באר־מטע ״ברײטע נאטורן״, א־טערארישע התאהב־אפיאן אזוי־ צו־ואגן — מיר אבער, באאי״נפאוםטע אביםא פו; דעם קיא;, אפיקורס־שן װ״נער טעמפע־אמענט, מ־ר וענען קנאפע נעברויכערם פון רעם מין איטעראטור־בטחו;, װאס אױ נעװארן בײ הײנטיקן טאנ במעט א באזוגדערע קאטענא־יע אין אונזער איטערארישער שאפוננ. סען פדאדוצ־רט בײ אונז בטחו;, אזוי װי אהבדיא אידער — אכער בײדע םארטן באםרידיקן אין א גאר קנאפער מאס... איך ,־עד נישט אין נאמען פון קײן נרופע — אזעאכע איז בײ אונז נישט פא-־אן — אבער איך בין זיכער, אז אין רעם פרט װעאן מיט מיר אווראי מםכים ז״ן אויך די חברים א. מ. פוקם און סאך כמיעאניצקי, װאס זענען, פונקט אזוי ווי איך, װײט פון צענטער און קוקן דערפאר אפשד אביסא אביעקטױוער, וױיא ד־סטאנצירטער, אויף רער נײסטיקער םיטואציע אין דער ײרישער איטעדאטור — װאם אױ אייעד קאנקרעטע טענה צו דער ה״נטיקער ־•ר־שעד איטעראטור? — ד• —ידה פין דער װארט־קואעור — עגטפערט מ. נהאס— באט״ט די ירידה פון דעד דיכטער־שער פעו־זענאעכקײט. די ײדישע שפראך איז נעװאר; אין ד־ אעצטע יאר; רײכער בוינעװדיקער, נאאנצפ־אעו־ — אבער ראם דיכטערישע װארט, די דיכטערישע װעאט, איז געה״אר; אין דער אי־גענער צײט אפגעאאז; און צעפאר;. בײ ד■ נײסטיקע ,.אװאנט־דעס״, אויף װעאכע עס האב; ז־ך אװעק־ נעאאזט אונזערע מאדערנע איטעראט;, תאט נעמוזט אפנעשװאכט װערן, אזוי-צו-זאג;, די דיכטערישע השגחה אויף דעם װארט. דאס װארט איז אװעק װײט פון רער ריכטערישער פערזענאעכק״ט, האט זיך ארומנע־אגט אין אהעראײ טומאדיקע רשות-חו־ביסם, האט נע- פראװעמ גײםטיקן זנות מיט יערער אויםנעפוצטער גאסן־פראזע,