Literarishe bleter · 1930-10-31 · 44 (31.10.1930) · p. Seite 823

זײס 23 8?יסזזר^רישזז 3?זזםזזר נזם. 44 (339 שאזל נינזנורג איז פאדיז (א זזםועס םיט דעם באקאנטן חיסטאריקעד) א יידי׳שן געיערגטן סו; חדר״ אויו5 ״יענער;״■ט״ — האי איך זיך א•; די אעצטע צע; יאר נענוכוע; צו א; >ג־ן־ *רבעט; איך בץ נעזעס; אץ רי ל&ניננראדער ארכױון, נעזוכט און נעפאדיטט אץ צינעגר״ט מאטעד־ארן א״־־ להבא. אן ערל׳״בכייט צי א־בעגץ אץ די אכיאל־קע צאר־יעע ארכױון חאב איך באקוסיע;. האב איך מיר צוגו־פנעזאמלט אץ מ׳עך פ.ץ רי סז יא׳- א היב׳ע ביםל בואגזער- אצן אץ רעם נדעטט; -טייל פו; זיי חאב א־ך געבראכט אחע־ קײן פאריז, וװ איך סל״ב זיך זיי צו באארבעט; א-ץ אנ׳טרייב; א פא־ נרעסערע װערק. א־ך װיל א״ך זאנ;, אז א־ך האב זיך אכנע־עטויפז א״ױ זייער אינטערעםאנטע און װיכטיקע דאקומענט;, אוי־ נאכצע זאמלדננע; פץ אקט;, װאם האבן א ׳טייכית מיט פא-ע״דענע נע־ בלטן פון יידישן לעבן אץ אמאליק; הוםלאנד מיר האבן גא־ קיץ באגריף ני׳מט, װאם פאר א; איצרות פץ נייכט-גע—דטע אץ ני׳עט- באאדבעטע ־ידייעע נע׳עיכטלעכע מאטעריאל; עם ל־ג; אץ ר• צא־י׳טע ארכױון. — מיינע ארבעטן אץ די לענינגדארער א־בױץ האב א־ך נעפידט אץ א״ניקע ריכטוננע;. איך אב נעפא-טט ר• מאטעריאל; ײענן דער פאליטי׳טע־ באצױננ צו ״ד;, רי אירזאכ;, װאם האב; נעטסו־םן ״דן צו רענאציאנאליזירוגנ און ־טמר, ד■ פאיפאלגוגגע; קענן דער ״דישע־ ליטע-־אט— און פע־־אדי׳ג־ע א״םנאבן, ראם יירי׳שע שטייגער-לעב;. די מאטיער־אלן, װאפ זענעז טיד אר״ננע- פאלן אץ דע־ וזאנט, נעמיע; אה־ם ־אם יידייעע לעב; אץ רוםלאנד צום ם׳יױ פון 18־טן ־אדהונדערט אץ רי ע־יםטיע העלפט פץ ס1־ט; ייה איך תאב געפאי-טט ד• אקטץ אץ אלע באדייטנדעדע א׳־ב־י״ אץ לעגיננראד אץ האב איצט א רייב; טאט״עריאל, װאם א־ך װעי־ אץ מיינע א־בעט; דערנאנצן ט׳ט די א־נע־לעך-״־־שע אקט;, װעל- בע איך האב אויך נעזאמלט אץ אהער נעבי־אבט. און ש. נינזבװ־נ איז זיך מט־ר־ח אץ נעסט־ א־אפ פץ די נע־יכטע פאליצעפ מיט םפרים, װאם ער האט ש״; אין פא־יז — א״ניקע דיקע העפט; מיט מאניםקריפט; פץ ר• באקאנטיע װילנ־ער בדסכלים. ברױו, זכרובות. א־בע־ ד• ארע מאטער־אל;, צונויפנע- ואמלט־ אץ משיך םון יאד; אץ אריבערנעבראכט טימ נרי־סע ־ג־װע- ריקייטן קיץ פאריז — זיצט איצט־, דע־ פאדד־נסטפיי־ער היסטא- .־יקעי אץ פובליציםט. אץ ארבעט־ איך פ־־נג ש. נינזבורנן װענן ז״נע נאענטםטע פלענע־, װעלבע ער האט אץ זיץ באנייטע־ ארבעט־, איצט אץ פא׳־ױ אי־ם עגטפעי־ דעכנט א״ם ־ג־ נינזבו־נ א לענגעיע ר׳טימה; — קודם-כל נר״ט איך צ• א װעדק איבער ־' קאנטאנ־סט;. א־ך תאב צוגויפנעזאמלט אץ ד• א־בױץ אץ לעניננ־א־ פץ ם־נאד סץ קר־גם-מיביסטע׳־ױם, פץ פאלקב-בילדונגס-מיניםטע־״ם אלע מענל־עכע מאטער־אל; ־וינג; ד• קאנטאניםט;, אץ כיװיל א־ציט־י אנ- ־טרייב; א פול־ע נעשיכט״נ איבע־ אט ־־ ביז איצט־ :אך װ״ג־ק-בא- תאגטע י־רייטע מארט״רעי־ ורען א־ך האב זיך באקענט מ־ט אט — טאטע־יאלן, האב א־ך יע-טט רערזע;, ױאט פאר א בלאה־ע פא־- ׳:זטעלוננ מ־ר האבן ביז איצט נעהאט װענן ז״ אץ אונזיעד נעיט־כט־ע־ •:זר״בוננ. עם װיעט זיץ א נרוים בוך פץ ״דייטן ציע־ אץ פיץ — װײטיע־ — נ־ט א־ב־ער יט־אול ג־נזבורנ -- גד״ט איך צ־ א ניעםע-ע א־בעט איב־ע־ ד־עם בא־ימטץ ״םלאװא־טייעד פ־אציעב . א־בע־ דעם פראצ־עס פץ ־י בדירעד שאפ־־א, די א״גנט״מע־ סץ דעי־ ״סלאװאוסער דדיק״. איך האב נעפ־נען צע; ־יקע ביעינידיע־ מ־ט אקטן װענן ריעם פראצעם די אקטץ האט גאך קיעע־ 1־שט נע- ר״דט. זיי שטעלן פאר אט דעם באקאנטן היםטאר״טץ פאל אץ א גאר אנדער; ליכטי. אויסערר־עם װיל איך בכלל אויפ; יםיד פץ מ״נ־ע נע- זאמלטע מאמער־אלן אדו־סנענ; אן א־בעט װעגן דיע־ באצױנג פץ ־עד אמאליקיער צארי׳טער צענזור צו ר• יידישיע ביבער אץ פער- ־אדישיע א״״סנאבן. אויך דאס איז א ־ײך אץ אננעװ״טיקט קאפ־טל פון דער ״דייםער נעים כטע אץ רוםיאנד װ״טער האב איך אץ מיץ ארבעטס-פלאן אגצושר״בן א ד״ קלעניערע סקיצ; װענן פאר- שײדעניע םאד״טנדע געיםעענײםן אץ ד־עם אמאליקז יםט״נער־לעב; פון די רוסישע ״ד;, לו־ט װי זיי יםפינליע; זיך אפ אץ די מאט־ע־- יאלן, װאם איך האב נ־עזאסלט• א אי׳פיע־•; צו די ״שטי־לע א־בעטער״ אץ פאריז, צו דש־ באיםײדיע- נער צאל ״ר־שע שר״בעד אץ בעלערנטע װעלכע ז־צ; דא אפגעװנדערט־ סץ דעם ארו- מיק; שטארק; טוטל אץ פאר- נעמען זיך מיט טויפערע פאר- שונניע; אץ גריעסע״ע װערק— איז איצט צדגיעק־כ־ע; דיער בא- קאנטער היסטאריקיער און פובליציסט ש א ו ל נ י: ז - ב-ורג, דע־ רע־אקטיאר פיץ אמאליקן פעטעדבורנע־ ״סרײנד״. ערשט א״ניקע װאכ;, װי שאול נינזבורנ נע- פינט זיך אץ פאר־ז עי־ האט• זיך רא נאך נ-םט באװ־ז; װ• געהעריק א״נצוארדנע;, איץ טרעפן זיצן א־גיער זיינע ר״- כיע ארכױו-מאט־עריאל;, װאם ער האט זיך מיטנעבראכט• סץ לטנינ- נראד אץ ע־ ארבעט. שאול ניגזבורג נר־יט-צו א״ניקע גר־עפיערע ווערק א־בעד דער נע׳ם־כטיע סון רוסיש; ״דגטים און ער ר־עכנט, אז ז״נע ארבעטץ יװעל; װא־פ; א גאנץ;״ ליכט איבער א ר״ יםװערע היםטארישע תקופות, װעלכע ־עם ,האבן דורכגעמאבט• ר• ״ח אץ ריםלאנד א־ך תאב נעכעט; ר־עם פארדינסטסולן היםטאריקער או; פיב- ליציסט זיך ארויסצוזאנן פאר די לעזיער פו; ד־ ״ליטעראר-םע בלע- ,נזעיי״ װענן זיינע ארבעמן אץ די לעצטיע יאר; אץ צעניננראר און זייגע איצטיקע ליטערארישע פלעגעך שאיל ניגזבורנ איז מיט דער ג־עסטער ליבנסװירדיק״ט אקיענגנעקומע; מיד די ביטיע, . — אץ די לעצטיע יאר; — ת״בט א; יםאיל נינזבזרנ רעם שמועם — האב איך אץ לעניננראד נישט געקאנט דת־ק; קיץ ־ם׳יפ א־ביעט;.?ינט 1926 דיאב איך בכלל נישם נערדוקט־. די איינציק־ע זיםו,הגאל; אץ אויסלאנ- ״. א.ך נאך 5...ן. שר״ב;, זענען געװען די נױ-־א־קיע־ ״צוקוגםטי• א׳ץ ד• ״ל־טיעראד־־םיע בלעטער״ אץ װארש־ע. אבער דאם אױ נעװיען פארב־נדן מיט גרויסיע סכגות. אייך איז זיכ־עד באקאגט יװענן ד־ שורעדע א־מאנג־עניעמ- לעבקייט;, װאם עס זענע; אויסנעשטאנע; רוסייםיע ניעלערנטיע פ.ץ ־אטגסארבאנך װע; זיי האבן אפנעדרוקט ארביעטן אפ״לו נאר אץ ר״ן-װיסנשאפטל־עב־ע אייםנאבן אץ א״םלאנך דאם אייגציקע, װאם םייגע סר״סט און איך האבז :אך נעפרװוט ט׳ץ אץ לענינ- נ־אך איז אדויסנעב; זאמלהעפט; מיוט מאטעריאל; פץ ״ד״םער גיעשיכטע דורך דער ג־עזעצשאסט ״אפיע״ (״חברת מפיצ■ השכלה״) צזאמעז מיט דער ייירישעד היסטאר־ש-־עטנאג־אפ־יםער ניעדעל- שאפמ — ביז זיי זעגען ביידע פארמאכט נעװאד; אץ הרוב נעװא׳־;... די ראזיקיע זאסלביכער — רערציילט װייטער ש. נינזבורנ — האבן מיר באנ״ט אץ ׳אי 1922 אץ האב; זיי ארויסניעגיעב; אץ דער רוסישער שסראך אינטעדן נאמען ״יעןװרעיסקאיא מיפל״ ידדוק; ארבעטן אויץז יידיש האבן מיר שוץ נש׳ום איפ; נישט ניע- קאנט. ,־אש־ת אױ אץ לעניע־אד נ־שט סאראן קיץ ״דייםיע דדו- קעריי, או;, שנית, װאלט מיען עס אוגז נישט דערלויבט. מיט אונזיער־ע זאמלביכעד אץ דער רוםישע־ יםפראך זעניע; מ־ד נעװיען אפהיענניק סץ דער אלנעסייגער מאכט, א,ץ דאם א־ז ניעורע; פ־ל ל״כטע־ איבעריקנם האב; מיר אוױם-און-א־ום נײםט א םך אויפגיעט.ץ. פא־ די אכט *אר, םיז 1922 א;, האב; סיר אדויסנענ־עב; פי־ אזיערב־ע זאמל־ביכער: אין 1922, 1920, 1928 אץ דאס לעצט־ע — אין דע- ציעמבער 1929. די ביכער זענע; דער׳םינע; אונטעד יי״ן דיעדאקצ״ע און דאם איז דער סך-הכל פ<; דעם, װאס איך האב געדדוקט איז סארעפגטלעכגנ פאר ידי יאר;.,. — נישט קאגעגדיק דדוקן און פארניעמען זיך מיט ״לויפגדע״ ארבעט; — שילדערט װיימער שאול נינובודנ דאס לעבן סיץ *אול גינזגורג ׳סוץ קאגט א״ר אים איצט