Literarishe bleter · 1930-10-31 · 44 (31.10.1930) · p. Seite 821

׳"3 821?יס^ד^די םס ב9*ססר גזס. '339) 44 * יןייט, היםטאד־ש-דאקוטענטארישע זיכערה"ט *ודע־ װיםנ׳צאפט- אעכע נענויקיימ — עס טרעםן אטאא טעותן אין דער #דער *נדערער דאטע, אין דעם אדער אנדעח פאהט. (ז. אונזערע ארטיקיצען ״בצע־ טערנדיהי■ אין די ״איטעדאדישע בלעטער״. 1028; צינבעתם אדטיה- לען װענן ״הו? מב׳טר״, זיין רעצענזיע װענן ציטדאנם ״נעיטיכטע םון דער ײד־׳צער םרעםע״ א א.; די פאיעמיה אין נױ-יארהער ״צו- הונםט״ װענן ציטראנם #י־טיהא איבער העםי העאםטאן א. א.ן — אבעד איננאנצן נענוטען איז אין זײ נעװים פאדאן פיא טער ״װאר- תײט״ װי ״דיכטוננ״. און אויב טען װיא ני׳עט אנדער׳ע דא צונויפ־ יפטעאן די ״װארהײט״ טיט דער ״דיכטוננ״. הען מען עס נאד אין דעם זין, װאם אין דער איטעיאדייע-נע׳עיכטרעכעד תינזיסט געהעדן די דאזיהע טעטוא־ן צו ״װאדהײט״ און אין אופן פון איבערנעכן ז״. פון פארטראנן — זענען זײ ״דיכטוננ■; אבער םיט־עפט, אז די ״דיכטױננ״ איז טיעפיע אײד די ,,װארהײטי... אין ציטראנם טעטואח געפינען טיר אויך ־א און דא׳־ט אײ- טאביאניאפייטע ׳טטריכן — אין װידעדאטאא האבן טיר פאר זיך א יעטיה פון דער עפאכע. װערכע ער בא׳טרײכט. ציט־אן איז אײננעװאקםן אין אט דע־ עפאכע פין אטיד, טענדעאע. יטרוב-עאיכם און ״דץ. צו זײן •ץ-יאריהן ױביאי• אין איבע־ סה-יאדיהן ״.זאפ.; דיער װא־טן טיר טיט נײנער־ק״ט זײנע װײטע־דיהע טעטיארן. זכױנות אין װערק, װאם עפענען אונז ברײט פאנאנדער די פאדהאנגען פון א פאנאננענער װעאט און פון א תקופה, װיען ם איז א״םניעװאי,ם; אונזער נײע איטעראטור אין סיאיז נעבוירן געײײרן אינדער טאדערנ־ע זיצורנאאיםט־ק, װעאכע ער האט געהאאפן בויען. פארלא נ ב. ס ר ע צ מ י ז פ. הײ?3ער'ן און .ם קאגאנאװים?? םעסטע טריט פארן דריטן אערניאד רייך איאוםטרי׳־ט. — — — —-פרײז 4 ניאד;. דאס בוך ..פעשםע ציים״ איז *ונויפגזדזזםעלט געװאדן אין חפבם מיםן פרינציפ פוז קאנצענפראזויע *ון די לימודים. ז״ן *יל איז *ו יםאשן װי װיים״סעגלעך א קאנפאקמ *װייםן דעס יידייו- ליםוד סיפ דער גאנ*ער איבעריקעי א־־עפ אין קלאם .23 1>1׳%ש31א ,3׳\ו3צ8ז3ז\\ ,"זעו1סז(8״ .12>>סק<5 סארלאנ זב, נאלדפארב - װאיזבס עדשט דעריעינעז: י. מ• װײםענבע.- ג דאם בוך פון איבע-—-טר־יז 5.60 דע־ טא־ע־נער ׳שי-״ —.8 עמיל ד־יודװיג טענטיטן-זון (ישו הנוצרי)-—-*ר״ז 6.00 אויפםאז סינםלער נעאט און טאכט-*ר״ז —.6 פ. ראראנאװ חבר קיסאיאקאװ —-ו—יז —.ס װ■ ײאיגערימ קרבנות פון איבע---*ר״ז 7.80 י• װאסערמאן דאס ק־נד פון א״ראפע (*װ״פע אויזלאגע)-*־ייז —.8 אאיפטאד פינקלער דז״טוטי ־ינענט ו*װ״פע אויזלאגע)-פרייז —.10 23 1>1׳^ס31א ,ב^סבגזס^ ,"זס11פץ8״ .ב1)61ק5 _< ק א 13.196_ דערע איטערארישע נעביטן. ער האט א־בעדגעזעצט אייר העברעיש *נםקים ״פארצײטיהם״ (דאס אעבן פון א טענטש, די צען צײכנם פון משיחן, דער נהינם, דער טורם אין רוים, א זעקעאע מעא, און פון ״חםידיש״ — א דין-תורה טיט נאט) און דעם ״חורבן-נאאיציע״, חאט נעמאכט א ר״ אנדערע איבערזעצוננען, בתוכם צװײ בענדער פון נרעצס םאאקםטיטאעכע נעשיכטע; האט פארנעזעצט זײן נעש־כ- טע פון דער העברעישעי *־עסע (אין ״העואם״, װו א־ן *אר 1930 פארענריקט מיט דער ״הצפירה״) און האט אין פאר׳עײדענע ציי- טונגעז און או־םגאבן נ־שט אויםנעהערט צו געבן םיסטעטאט־ש אדער פון צ״ט צו צײט םעריעם ארטיקאען און אײנצאנע זאכן, אנהויבנדיק זינט סוה 1920 פון ז״ן שטענדיקער צײטוננ אין װאדשע און ענ- דיקגדיק מיט דער נױ-יארקער ״צוקונפט״. ציטראן ײעט פארבא״בן או־ך שטענדיק אין אונזער איטע- ראטור—אאם איטערארישער נעשיכטע־שרײבער און טעטואריסט. אמם דוכט זיך, אז ציטראן איז אזוי אאט װי אונזער נײע איטעראטור, אפשד ססו יא־ אאט, װ״א אאץ װײס ער און אאץ נע- דעגקט ער — און פאי דעם, װאם קען אים פערזענאעך, א־ז ער גאר א ױננערטאן פוא ד־ט־ אעבן א־ן ענערניע, װאם ער װיא נאך אאץ װיסן, און אאץ אינטערעסירט אים. אט נײט צ־טיאן איבערן ״הטניד״, ״השחר״, ״הטאיץ״ צום ״כנסת ישראא״ (1886—1888), װו ער א־ז שםי רס רעכטע תאנט, און אט שפאצירט עי פון אײן טעשה איבער א״זיק טאיד ד־קן און א צװײטער איבער נאאדפאדען צו דעד דערצ״אוננ, װי ער, ציטראן, כאקאנט י. א. פרצן מימ דינעזאגען (1889) און פארב־נדט זײ םימ א פרײנטשאפט אויפן נאנצן אעבן, און אט שפרײזט ע־ נאי אוועק צום ״האטת״ פון איבעיטאנען און ״אםפת חכטים״ פון ש. װינטשעװםקין און פירט אונז פארבײ די טערקװירדיקע אעבנם- נעשיבטעס םון די ערשטע םאצ־אאיםטישע שרײבער אין דער העב- רעישער איטעראטור — און דערצײאט עם אויך אויך א ביז גאד פ״געם און קאארן ײדיש — ביז צו די באנענענישן טיט מענדעאען און װײטער מיט די שאפער פון אונזער נײער ײדישער איטעראטור. םיאיז נישט טענאעך צו שרײבן די נעשיכטע פון דער ײדישער איטעראטור און פרעםע אן ציטראנען, נישט ב א נ ו צ נ ד ־ ק זיך — אויף יעדן טריט און שריט — טיט ז״נע, ציטראנפ. װערק. ער איז טיף ארײננעײאקםן אין אונזער איטעראטוד און האט פאי־מערט די זאפטן, װאס שפײזן איר. אאם מעמואריםט שטעקט נאך צ־טראן אין ז־־ן עדשטער בע- אעטריםטישער תקופה, פון װעאכער ער האט איבע־^נוטען דעם רערצײאערישן עאעמענט. אן דעם דאזיקן עאעטענט װאאטן די זכרונות זײנע נישט נעקאנט ז־ין אזוי אעבעד־ק און פוא טיט האנדאוננ, װי זײ זענען איצט. דער בעאעטריםט־שער שטריך, װאפ אאזט איפ נישט אפ און איז טיף פארװארצאט אין ז־ין גאנצער שדיפטשטע- אערישער שאפוננ, האט ארויפנעאײנט זײן באזונדערן שט־עמפא אויף די צען בענדער פון זײנע ײדישע שריפט־ן און נערעכט זענען די װאס האאמן זײנע זכרונות פאר תאאבע בעאעטר־םטיק, םײ א־ן דער אײכטקײט םון םטיא און פײ אין דער ש־פאנענדיקײט פ־ן שטאח. זײער אינחאאט איז אםטטאא דראטאטיש און די כאראק- טעריסטיקעם םון רי העאדן זענען װי פון א דעדצײאוננ, אדער ראטאן דערבײ באנאײט זײ א באזונדערע פאאקסטיטאעכק־יט, און יעדעם מאא, װען םען אײענט זײ, דערטאנט זיך ציטראנם אײנענע דער- צײאונג, װי אזוי ער איז שוין צו פינױ יאר נעװען א פאראײענער פון אײזיק םאיר דיקם סעשה-ביכאעך... װער ם׳תאט נעהאט די נעאעננה־יט צו ־ערן ציטראנען רעדנ- ד־ק אויף א םארזאטאוננ יער טרעט ארוים זײער זעאטן; א־ן יאר 1916 אין דער צײט פ־ן דע־ ד״טשעד אקופאצ־ע האב איך אים צום ערשטן םאא ארײנגעצוינן צ־ חאאטן עפנטאעכע אעקציעם — אין פאאקם-אוניװערםיטעט אין װיאנע, װו עד האט נעא״ענט װענן דער העכרעישער איטעראטור א־ך נעדענק, װ־ שװער סיאיז אים אננע- קו׳םען פועאן בײ זיך עפנטאעך אר״םציטדעטן), דעד װערט א־בער- ראשט פון זײן או־סנעצ״כנטן ש־ינעם. טטש-פעראדיקן .־עדן, װאם הארמאנירט פואקאם טיט ז־ין דערצײאערישן ארט-שר״בן און דעם אײכטן, פאיםיקן םטיא אין ז״נע טעטוארן און האאב-בעאעטדיםט־ישע ארטיקאען םען קאן נישט זאנ;, אז זי־נע איטעראדישע זכרונות און בכאי םעטואדן זאאן האבן די א״.באדיננטע ביבא־אגראפישע פינקטאעכ-