Literarishe bleter · 1930-10-31 · 44 (31.10.1930) · p. Seite 818

;יב^רסוי^ע ב?סםער גזס (359) 44 1> ("6 816 י ב״ דױץ א דעװאלוציאנער אװדאי... תאסט איט פארשטעלט, גא- מבט׳טיק — אבער טע; פארשטייט, קכא־כא־בא־כא — האט זיין בויך זיך געטרײסלט — נו, יענער, באפט אים דעד טייװצ. יענע־ האט רארט; נערעדט אויף רוםיש, האט מען זיך שוי; נעהענט צוהעדן װאס ער װיל. או; דיער דיינעד, אטא דער דזיעאעי, װער איז ער׳. װאט טוט ער אזוינס ביי דיר? — ער איז א ױנגער תצגוודיסט,- שטודירט הייליהע ססרים— דערקלער איך... — א קראמאקניק, מיינםטו, נאמכטשיק? א װעלס-צעשטע- רער... — חלילה, א תצםודיםט איז א צוקונסטיקער רב. — אי״עדע רבנים גלויב איך אװדאי נישט, קכא-כא-כא... יסטעל איך מיר איין און זאנ: — אי; פעטערבודנ האט דאך רי צענזוד אװדאי געלייענט מי•; פיעםע. זיי האבן רארטן אין דער פיעםע קיין ׳טלעכטס ני׳שט נעפונע;. מע; האט אין איר נארנישט נייעט אויפנע׳טטראכ;, װי דו זעסט. — ביםט געדעכט — פעטערבורנ... װאם װייסט פעטערבורנ׳• זיי ניבן רארטן אדוים זאקאנעם או; מיד דא באדארפן זיי אויפהיט;. א־אנק נאט, װאם זיי ניב; אונז רעכט צו טון װי מיר פאחטטײע; מיר װיים; װעד עס מינעװעט אונטעד מאמעלע רוםלאנד. נוט, װאכ דער גאראר דיאמ גי׳טט פאדשטאנע;, װאס דיין באסיאק האט דארטיז נעזאנט. דיי; דז׳םאעל װעל איך האב; אויפ; אויג. ניי מיט גאט או; זע, קריך נישט אי; די ביינער אריי;. לאז צורו, װעט מען דיך לאזן צורו... ׳א, גאלובטשיק, רו שפילםט פאד די אינטעלינענטלעך, מהמת איך בין אליי; א ליבהאבעד פון נוט; טעאטעד אז דו װעסט יטפיל; עפעס ,־עכטם, בימיי;, אז שיינע מיידלעך װעל; זיין ביי דיר אויף רער בינע — לאז מיר צו װיסן... איך בין אויך א ליבהאבעד םו; נוטן טעאטער... 8 זאל זיין פון א קאזאק, אבי צום לעב;. דעם אפיש האט עד מיד אונטערגעשריבן. נאר עד׳טט אדויסנייענדיק, האב איך אננעטאפט די ׳טװערע, קאלטע ׳עװיים-טראפנם אױף,מיי; ישטער;. אנב האב איך שטענדיק געפילט דעם קאלטן שװיים אויף מיי; לייב, בשעת מיד איז אויםנעקומען צו שטיין פנים אל פנים מיט רער רוםישער פאליציי און בעטן בײ איר הםד. םיר האבן איינציקװייז באקומען פון פעטערבורג צענזורירמע פיעםעם, און מען האט פרייער אפנעאטעמט. מיין משפחה שוישפי- לער, קדוב פון צװאגציק מיידלעך און בחורים, האבן זיך ארום מיר גרופירט. װען אויסנעמוםרט — האט מען אנגענומען פא׳־ נוט. נעװען צװישן די פרויען אויך װיינערינם, נישט צופרידעגע — אבער איעדע אומצוסרידנקײט האט זיך שנעל אןיסנעװעפט. אוגזער טעאטער איז שוין דעם ערשטן װינטער-םעזאן געװארן אין אדעם א שמארקער קולטורעלער כח. די העברעיער האבן זיך צו אונז דער- נענטערט: האבן פארשטאנע;, אז די רוסיפיצירטע ײדישע אדעס, מיט איר רערנענםערוננ צו דער יידישער שפ,־אך און יידישער לימעראטוד — װערט זי דעדנענטערט צום יידישן לעבן בכלל. ןדי דערנענטערוננ האט אוגזער טעאטער נעבראכמ.) אין דער עדשטער פיעסע האבן מיר נעהאט צרות מיט דער אויסשפראך, ביז מען האט אויםנעװארצלט ביי די אדעםעד־נעבוירענע אקטריםעם — ד־עם טאטע, מאמע, גוט שאבעם. די נרייזן, װאכ האבן זיך אייננעװארצלמ אין דעד ערשטער פיעסע, איז שוין שװער נעווען ביי זיי אויסצוװארצלען. אין די װײטערדיקע פיעםעם האט זיי באהערשט די יידישע פאלקםטימלעבקייט או; עם איז שװער נעווע; צו רערקענען, אז נעמי און ארלאװםקאיא האבן אזוי שװער נערעדט יידיש, װען זיי זענען אננעקומען צו אונז שפילן. אין דער רעזשי האב איך זיך אפגענעבן דער עיקר ארויםצוברעננען דעם פיינעם טאן און זיך באמיט, אז די יידישע שפראך זאל צום ערשטן 'םאל אראפקליננען פון דעד יירישעד בינע םיט איר פולן חן. הינטער דער בינע האט נעהערשט א שטרענגע דיםציפלי;. אין פארלויף פון דער פארשטעלוננ, זענען די מירן, װאם האבן נעפירט צום פובליקום נעװע; פארשפארט. עם איז שטרענג נעװען םארבאטן אריינצולאזן אין נאר- דעראב אריין װעמע; עם איז פון פובליקום, בשעת די פארשמעלוננ איז אננענאננען. עם איז אויך נעװען פארװערט צו רעדן הינטער דער בינע אין דער צייט פון דעד פארשטעלונג. אויב א שוישפילער אא אראפ םון דער בינע און געװארט אויף זיין װייםעהדיקן אויםטריט — איז ער נעשטאנע; אויף זײן ארט שטום און שטיל. האט ער מער צושםיח בײם צענזאד, ער זאר נישט פארהארטן צו-ראננ די פיעםעב און נישט זײ; צו שט־עננ םיט אונז. אבער אונזעד ״נערט-נעבער ׳, װע; םיאיז נעקומען צו נעב; נערט. האט ע־ אונז אנגעװיזן אויף א פאד מעצענאט;, װאם זענע; ע־יטטע ביטיער ראס איז נעװעז; מי א״ך געוועז; דדאמאט אנטוישוננ. די טרופע האט באדא־פט באקומע; פראצענט;. א מי; קאלעקטיװ. או; באלד האט זיך אנגעהויב; שפירן די שארפע נויט, איבערהויפט בײ די שוישפילער, װאם האבן פריער ערנעץ-װו נע- שפילט און פארדינט. פון פעטערבורנ זענע; רי צענזורירטע פיעסעם אזוי ניך נישט אננעקומע; און עפ איז אויםנעקומען צו מאכן א פשרה: מע; האט נענומעז א פיעשע בײ אײנעם פון די ארטיקע דרא־ מאטורנ;, א; ארװאקאט. עד האט גענעב; רי מעגלעבקײט צו מאכ; די ערשמע אויפפירוננ. די פיעכע איז געװעז;, נישט קיי; שונד-פיעםע, נא־ א שלעבט-אננעש־־בענע, מיט יאננע —ירישע ־יירער״ע;. מי־ האב; זי געפאדמעפט, געמעקט אי; צונעשידיבן און נעמאכט פון דע־ פיעםע א שטיקל ברי. אויף אונז ארעמע; האט עם נעװירקט שיעכני, כאטש דער עולב או; די פ־עםע האט אינזער יע־שטע פאדשטערוננ זײע־ װא־ים אױפגענומע;.,. 2 ד• צענזור האט צום ערשט; דורכנעלאזן מײ; פיעםע ״ױאר״, כאטש די פעטערבורגעד צענזור האט אויפן עקזעמפליא־ א־ױפנערעגיט איר טרױואקםענעם שטעםפל, מיט א בפירושן ״דעררױבט״ — פונ- ־עםטװענ; האט מען באדארפט אנקומע; צו זכות-אבות בײ דער א־טיקער מאכט, זי זאל לאזן די צענזודירטע פיעםעם שפילן. די א־ט־קע מאכט האט נעהאט דאם לעצטע װא־ט. זי האט דעם עקזעמ- פר־אר אדומנעטאפט, ארומגעשמעקט אין נאנץ אפט ארויסנעװיזן איר אײגענעם אויטאריטעט, װי םיהאט בײ מיר א־ן רער טרופע נישט א״נמאל נעטראפן װי איך האב שוין ו־עדמאנט, האט דעמאלט אין אדיעם גע- היע־שט ו-ער ג־אדאנאטשאלניק — טאלמאטשאװ, און ער האט ניע- פירט זײן הערשאפט, װי ער אל״ן האט עם פאדשטאנע;. מיט אים האב א־ך זיך פע־זענלעך נעטדאפ; שוי; א םך שפעטיער, װע; עד האט פארמאכט דאם טעאטער או; נעםטראשעט מיך צו םארשיק;. נאד ד• תשגהה אויף די אדעטער טיעאטערפ האט געהאט דעד נעהירף-פאריצמײכטעד קאדאטשאנםק־ — א קאזאק. אז מען האט באדא־פט אונטערשר״ב; דעם אפיש פאר דער פיעסע ״ױאל״, האט ע־ געשיקט רוםן רעם נאספאד״ גירשבײ;: — איך װיל זיך באקענעז מיט דעם דאז־ק; פוינל אײערן, װאם װיל שפילן טיעאטעך פאר ד■ אינטעלינענטן, — אזוי האט ע־ נעלאזט װיםן. אי; א פדאפטיקן פארנאכט בי; איך צו אים נעקומע;. א בר״- טעד, כרייטפלייציקער, רויט-פנימריקער, מיט שװארציע כאקנבערד און שװערע װאנצעס, םיט ברײטע, בלויע שאדאװאדעם און רויטע, בר״טיע ליאמפאכן, אין עפארעטן פון א פארקאװניק, א מענטש אי; רי פערציקער — איז ער נעזעםן בײם בריענענריקן קאמי;, די פים אויף א װײםער בעח-פעל. נעו־עדט האט ער מיט א; עזותדיקעד א־ז ציפרידענער בױך-שטימע. נאך רעם װי ער האט מיך באטראכט פו; קאפ ביז די פים, או; צװײ מאל איבערפרעננדיק, צי בין עם טאקע דער דאזיקער — האט ער געביעט; זיצ;: — דא, נאלובטיםיק גידשביי;, האלט איך דיין דזשאעל, װאכ רו װילםט מע; זאר ריר לאז; שפילן... עפעם א שװער װע־טר ארויב- צורעד;. א פארדעכטיק װיערטל אזא, קכא—קכא—קכא—... — דאם איז פשוט דער נאמע; פון העלד — דערקליער איך אים — אזוי ת״סט ער דער העלד אין דער פיעםע. װייםט דאך, אז מע; רופט אמאר אן א פ״עסע םיט דעם נאםען פון הױפטהעלד. — יא, יא, נאלובטשיק, איך בין א טעאטראל. איך װ״ס, נא- לובטשיק װי מען שרײבט ביי לייטן פיעםעם... איך האב דיך נעלאזן רופן, װ״ל א־ך האב מיר דערװוםט, אז דו ב־סמ דער אײנענער ניד- שב״;, װאם האט אנגיעשדיבן דאס טי״װלשע שטיקל, ,ױאם מען האט ניעשפ־לט בײ אונז אין שטאט-טעאטעד... איך האב נישט נעהאט קײ; השק עם דורכציראזן. ״אויף ייענער ז״ט טײך״, װי זי הײםט דאריטן דײן פייעפע... אויף יענער זײמ טײך, כמע. זאנ-זשע מיר, װער איז דאם דער אומבאקאנטער דײנער אין דער פיעסע, אט דער באםיאק, װאם קומט א; מיט דיער פארםלײצוננ און רעדט א; דעם פאראמ- שטשיקם מ״דל, זי זאל מיט אים אװעקגײן אין װײטע װעלטן... קענםט מיר ניש טזאנ; פי; װאכ פא־ א װײטיע וױעלט; רעדט ער עם