Literarishe bleter · 1930-10-24 · 43 (24.10.1930) · p. Seite 809

? 'ם3ר*ר'סס 3?9םער נזס. 43 (338) 4 ז"ס 809 װזןפ װארפז ייד אין די אויגן, זענען די סלאנמערנדימ, *ארװ#דלאזסע קינדערלעך א־ן די געהאנגענע?מוגיקע ײעש. דעד עפילנדיקער •עישאנאל באיסציים פון אוםבאעאנמע •גו״ד־ילער און מייל אמאמא־ן, װעםענס נעמען מען האמ קיינמאל פריער ניידמ געהע-מ. און •ונ?פ אזוי חו־־בדי״ק םרויערי?, ײי די גאנזוע אויסהומאמונג, איז אויך די האנדלונג פון דעמ שמיק, ײאס ײערמ גןףאילם. זי װייזם דאס געפייניקםע לעבן *ון די נזןלטנןעס, די ארבעמער־פאמיליע, װעמענס קלענערע?ינדער ג״ען י#־יס פאי הונגער, און די גרעםערע װערן דורך דער נוימ ארויסגעםריבן סון דער פא־חושספער היים, בדי גו װערן גאםן־פרויען, װעלבע דארפן שמילן די געלאזענע תאװת פון רייבע און זאםע. אבעד די הויפמ־דראמע באשמ״ס אין דעס, ײאם פרוי נאלםרןע איז געצװונגען זיך *ו לאזן מאבן אן אבא־מ, א״ן ׳דמארבם פװ דער נישט־םאניםארער און נ״סמ־געתויקטער אפע־אגיע ןארל קרעדעס ,,•אז־אגראף 218" באהאנדלפ דעם העבסם־אוממענברס־ לעבן •אראגראז, פון ד־ינדסן •סמראף־קאדעקם, ײעלבע־ זאגמ, אז יעדע שוואנגערע פרוי, וואס םוימ אפ א לעבעדיק קינד אין אײ מומע־־לייב. דארך פארמשפט וועדן צו פינף יא־ שװעיע תפיסה. די זעלבע שמיאז דאי־ד אויד באקומען דער, ווער עם פאר־שאפמ איר די טימלען, אדער העלפם איר *ו דעם םאט *ו באגיין. דאס שמיק איז א גױיזאמעי אנקדאג פון דעס קא־ומפי־טן געזעץ. װאס כזאכט זיך ני?וצ זעענדיה׳ ווען צענדלירןעי טויזנכועיי פיויען ש*ן די רייבע ןלאםן באפײיעו ייד פון ז״עי שװאנגערשאפמ, בדי צו קאנען נישמ־געשמע־מ און פ־יי פירן זייע־ פריילעך לעבן. אבעי עס איז ״ך בי־ מעי נוקם אן יעדע־ א־עמעי פ־וי, װעלבע ז־במ דאס זעלבע גו מון, װ״ל זי קאן שוין נישמ אייבע־מ־אגן די נוימ פון דער אװי אויך גדויסע־. געװאקסענעי פאמיליע דאס שמ־ק איז אויך א שארפע־ פ־אמעסמ קעגן די דאקמוירים, וואס זענען מיעי ווי וויליק םימצוהע־לפן אין דעס פ־א־ צעס די רייבע דאמען, אבע־ זאגן אפ יעדע מעדיצינישע מימהייץז פא־ די א־עמע פױיען, אזוי אז די אומגליקלעבע םוזן זיך ווענדן צ.־ אומגענימע. א־מקװאליפיצירטע ״באבעס״ און מאבע־ינס, װעלבע ברענגען ז״ א־ן 90 פאלן פון הונדערמ א זיבערן טוימ. אמ די אנגעוו״מיקמע *־אגע איז ז״ער אקמועל אין ד״נרסן א— בעפעי־לעבן. צוזאמען מימ אנדעיע עקאנאסישע נוימן שמ״ם זי אויז דעי דירעקמער ליניע פון דעס איבעמע־ס מאגמעגלעבן קאמז פאי זיין עקזיכ־ מענץ. א־ן פיסקאמאי. אמ דעי ביויזנדיקער יושי־מאגער, האמ זיד מימ זיין גאנצעד פ״עידיקער שא־פק״מ, שמורסישן ביען און מעאמיאלן פא־- נעם איויפגעװא־פן אמ די פ־אבלעס פא־צושמעלן אין איר גאנצער בימעיע־ נאקעמק״פ, זי פא־צוביענגען פא־ן משפמ פון דעי עפנמלעבקיימ, און פא־ דעין איר געיעבמע פארענמפעױנג. און סיאיז ווונדערלעך צו זען, וואס מען קאן שאפן פון אזא א־עמ־ען מאטע־יאל און מיפ אזעלבע א־עמע מ־מלע;, ווען סען איז נאי אזא געניאלע־ ם״סמע־, ווי עס איז ע־װין פיסקאמא־. םיאיז װונדעילעך צ• זען, צו װאם פא־ א הויבק״ט מען קאן דע״הויבן א מאיא־ע פאדע־ונג, אויב מען גלויבמ נאי אזוי ל״דנשאפמלעך אין איד ױשידיק״מ, און מען קאן מימ דעס גלויבן איומבאפן די גױפע שוישפילעד, מימ וועלבע מען פ״עים צוזאמען אויס א מעאטע— פאישפעל־נג. מען מוז זאגן, אז פיסקאמאי איז גדויזאם שנ״דנדיק און אן רחםנות אין דעם אופן ווי אזוי עי זאגמ א־ויס ז״ן אםת און פארעים זיין געדעבםיקייט. עי שמעלם ייד נישמ אפ פאי קיין מימלען, בדי צו דעיגיייבן זיין ׳וש־דיקן, עמישן ציל ע־ לאז= ייד נישמ אפשיעקן פון קיין שםעױנגען, אלץ בדי בולמע־ אין שאיפעי אױיסצוביענגען דעס געדאנק, ײעלבן ער ײיל קרא־ מאכן פא־ ז״ן אוידימא־יע. עי באגנוגנמ זיך נישט מים דע־ בלויזע־ פארם, עי פאיװאנדלמ דעם גאנצן מעאמע•־־ זאל אין א״ן שמורמדיקעי טײבונע. עי מיאגמ איבעי די האנדלונג פון ד~ר בינע אין צושויער־זאל אייין, און אויך פאיקע־מ. ע־ מישם דעם גיעבספן נאמיראריזס מימ דעי מעאמ־אלישסמעי קאנווענציאנעלק״מ. ע־ שלאגמ בפיות מימ יעדער עסמעםיק, אויב זי שמ״מ אים אין וועג א־ן שמעימ אים צו דעיגרייבן זיין אמת בדי אונמערצושמי״בן דעס גאנצן יאמער פון ארבעמער־לעבן, דעילויבמ עי די םומער פון דעי פאמיריע איאפצולאזן די ה״זלעך ביי דעם אפגעריסענעס קינד, און פאי ד־עם פובליקום אין די אויגן עס אװעקזעצן אין מימן שמוב אויף דעס נאבמ־ מעפל. בדי צו פארשטא־קן דעס ש־עקלעבן א״נדױק פון דעי אוממענמש־ לעבער אפעיאציע, וואס סען פײמ איבעי איר אויס, יאזמ ע־ די פ־וי נאלמקע אויף א העבמט־נאמ־יאל־סמ־שן אופן זיך וואלגע־ן או״= דע־ פאדלאגע װי א חיה אין אייע װייםיקן, און מימ א שמאמע פאיווישן די פלעקן פון בלוט, וואם זי פא־לירט. און בדי שאיפע־ א־נמע־צושמ־״בן די װיבםיקיים פון דעם אינהאלט פון א ברױו, וואס אן אוםגליקלעבע מאקם ריינהארדם שטעלם ייד פאר דאם לעבן װי אן אייביקן, אומ־ אויפהערלעכן ױם־םוב, און עד באטראכט זיך אלם דעם געניאלן צעיעמאניע־מייסטער, וועלבער *ארשטיים, םים דער הילף פון פארב, קלאנג און ריטם אפ דעם יום־מוב נאך הערלעכער און שענער צו מאכן. פאי ערװין •׳םקאמארן איז דאם לעבן א שםענדיקער אנםופיקער קאםף צײישן קלאס און קלאס, און ער איז דער גרויםער פאלקם־טריבון, וואם וועקם טיט דער הילף פון מעאכזער צום פייערדיקן קאםף, צום פלאםענדיקן בונט. און דער תילוק צװישן ז״ דערקענט ייך בולט — לוים װי מען זעט עם אין די איצםיקע צוויי אויפפירונגען — אין אלעם. ם״ אן דעם שטאף, די •יעסעם און שוישפילער, ײעלכע זיי האבן זיך אויבגעקליבן. און םיי אן די סיטלען, םיט װעלכע זיי אפערירן. ר״נהארדט גיפ ז״ן אויפפירונג אין זיין אייגענעם, ריין-אויםגעשטאטן ״ד״טשן טעאטעי״, װאם איז באזאחפס מיט א דריי־בינע און די מאדעדנםםע סעכנישע א״נ־ ריבםונגען. זיין •ערסאנאל באשט״ט פון אזעלבע באריםטקיימן, ווי קורט בוא, האראלד פאולסען, היינריך געארגע, לארע מאסהיים און מישא משעבאװ, איינער פון די באדייטנדיקםםע מאסקײער קונסמ־םעאטער־ שוישפילער, װעלכער איז לעצםנם דורך ר״נהארדםן צוגעצויגן געװארן צו דער דייםשער בינע. פריץ אונרום קאטעדיע שפילט זיך א• אין א םםודיא פון א מאדערנעם קינאכואטאגראפן־קאנצעין, ײו עם ווערט צוגע־ גרייט די אויפנאסע פון א קלאנג־פילם. דער חויפט־אינהלט איז, װי דער סחבר פון פילם, ײעלכער שפילם אליין די הויפמראלע, קעמפמ קעגן די אלע באנאליטעטן, וועלכע דער רעזשיםער צוזאמען מיטן דירעקמאר ווילן אר״נפלעסטן אין דער אויפפירונג, כדי דעם פילם צו מאכן פאר א שלאגער, און ז״ן אומגליקלעכע ליבע צו דעם פשוטן םטאמיםטן־ט״דל, װעלכע ײערם דורך ז״ן באג״סטערונג א באריסטער םמאר. אבער װאס קומט דארם אדץ נישט פאר? װאס שפילם זיך דארמ אלץ נישמ א• אין די שנעל זיך דרייענדיקע םצענעס אויף דער בינע, װאס דר״ם זיך פארן •ובליקוסם אויגן. איר חאמ דארם א לוקסוםיעז־אויםגע־ שטאטן נאכם־קאבארעט מים זינגערינס און טענצערינם. איר האט דעקלא־ םירטע גראפן און באראנען, װעלכע דינען איצם אל׳ס סמאמיסטן אין דעם פילם. איר האם אפילו א געװיםן פירשם, אויף ײעלכן סיאיז דא א שםאר־ קער תשד, אז ער האט אממײל־גענומען אין דערמארדן דעם טרויעריק־ בארימםן ראספוםין. איר האם ליבע־םצענעם, װאס שפילן זיך א• אין דעי שם״גפון א לעבעדיקן םיגער, אדער אויפן ראנד פון א נאטירלעכן וואםער־ קאנאל. םים איין װארפ, דעם נאנצן קדאפערגעצייג, פון ײעלכן עס װערמ צוזאםענגעשטעלט א ה״נטצ״טיקער מיליאנען־פילם. אבער אדץ איז א״נ־ געארדנט םיט אזוי פיל געשמאק, מיט אזא לייכמער עלעגאנץ, אויף זועלכעז־ עס איז נאר פעיק דער פיינפילנדיקער מעאםער־עסמעט מאקפ ריינהארדפ. אין משך פון דר״ שעה ג״ען פארביי פאר אייך אזוי פיל אינמעי־עםאנמע שוישפידערישע סצעגעס און טעאטראלע גרופעם, צוזאםענגעפלאכטן מימ םוזיק און טענץ, אז דאס אויג קאן קוים זיך אנזעטיקן, א װינמערדיקע װאלד־לאנדשאפם ווערם פארײאנדלם אין א םיפםעריעז־א״נגעארדנמן קא־ בינעם פון א פילם־מאגנאט. א ר״ך־אויםגעפוצםער פריזיר־אנשמאלט װע־מ פארװאנדדם אין א גומ־געבויטער גאםן־דעקאראציע. און צװישן דעם אדעם, און ארום דעם אלעם דדייען זיך עלעקמראטעכניקער, בינע־באלויכפעי םיט צענדדיקער פראזשעקטארן אין פאמאגראפישע אויפנאם־אפאראמן איז אויף דעם פאן װערן אפגעשפילט די שפאנענדיקסמע א״פערזוכמ־סצענעס און די קאמישסטע ליבעס־באגעגענישן, אויף װעלכע ריינהארדט איז אזא ם״םטער. ווי אינםערעסאנט איז די םצענע, וואם ײערט אפגעשפילט אויף די געוד״טע טרע•, ײאם הויבן זיך אויף, ײאקסן אוים, און פארזינקען צוריק. װיפיל שיאם איז דא אין דער םצענע, װען די קאםישע פערזאנען יאגן זיך דודך דער ר״ דעמבענע טירן, װאס עפענען זיך איינס נאכן אנדערן בשעת די דעקאראציע דריימ זיך, און גיט דעם איינדרוק פון אומ־ אויפהערלעכן לויפן. עס דאכם זיך, אז אלץ, װאם קומט פאר איז נאר אן אויםר״ד, כדי בלויז צו קאנען װייזן ריינהארדטס רעזשיסערישע גאונות און זיינע םייםםערתאפמע םצענישע אייספאלן. אלץ איז אויםגערעבנט צו פארשאפן פרייד, און פאדװ״לן דעם אויסגעפוצטן עולם, האם פילט אן דעם טעאטעו־־זאל, װאם איז באצירט םיט פלוש און גאלד. א שארפער קאנםראספ צו דעם אלעם איז ערװין פיםקאמארם אויפ־ פירוננ אין דעם ארעמען ״װאלנער־םעאטער״ אין הארץ פון בערלינס ארבעטעו-קװארמאל ביי דער ׳אנאװיץ־בריק. דער פעאםער־זאר פארמאגט נישט ק״ן שום באפוצונגען. די בענקלעך רוי און הארט. די בינע איז כםעט נאקעט. בלויז עםלעבע טונקל־באמאלטע װענםלעך־דעקאראציעס, װאס דארפן פארשםעלן צװיי אפגעלאזסע, פינססערע ארבטער־וײינונגען, איבעד־ געטיילם םים א שםוציקן קארידאר, װו עם געפינט זיך דער בשוחפותדיקעי ײאסער־קראן. דאם טעבל ארעם און אפגעריםן. די אײנציקע חעלע פלעקן,