Literarishe bleter · 1930-10-24 · 43 (24.10.1930) · p. Seite 810

7'ס<זר€ר'שס *ל201ר נ*ם 45 (358) זײס 610 אויף דער בינע, װען עם ה״בט זיד *ן *ו אגטמיקלען די דיםקוסיע גװישן די סבלוסרשטע געסט איז סעאטער־זאל, װערט אייד קליןר, ווזןם *יסקאםזןר איז אויםן. ער לאזט אייו תסיד הערז: חןם טעאטער מוז זיין פעדאגאגיש. עס טאד ניטט ײירקן נלויז עמזןזויאנעל, דורך געסילן און באג״םסערונג. עס מוז װיר?ז דורך דעם שכל, דורך װיסן און אויםקלעדן. דאם טעזזםער מוז ו״ן א געװער אין דער האנט םון דעם ארבעטער, דורד ייעלכז ער זאל זיך קאנען אויםקעמפן א בעםער לענן. אבער סען מוז מודה ז״ן, אז ןר טומ עס מיט אזוי פיל פייער און אזא מיפער איבערצ״גונג, װאם פארבא*ז א״ד און באזװוינגט. אזוי אז ווען זװם םוף פון דער פארשםע־ לונג?זטעלט זיך דאם פעדםאנאל אוים איז דער ברייט פון דער בינע, און פאדערם אויף דאס סונליקום אנגונעסען א רעזאלוגיע, וועלכע פאידאסט דעם פארגראף 218, פילם מדז זיד אזוי מיםגעריםן ,. אז םיטן גאנזון האר*ז שליםמ מען זיד אן אין דעם פראטעסם און די האנט הוינט זיד װי פון זיו אל״ז אויף זװ שםימען פאר דער פארדאםונגם־רעזאלוגיע. * * * מאקם רײנהארדט און ערווין פיםקאםאר. ווי אנדערש זענען זייערע אויפגאבן און װי *אר׳ט״דן ז״עדע װידקזנגען. א״נעד שאפט פאר דיר א םיספאניע פון קאלירן, ער פארטרונקם דיך מים א שלל פארבן און קלאנגען. עד רעדט זװ ד״ן נשמה און שםילט איין ד״ן געםיט. גייסט אװעק פון אים גליקלעך דערהויבן און אין שלוס מיט דער וועלט. דעד צװ״טער האמעיט אויף דײן םח, װעקט דיין הארץ און סטימולירט דיין געדאנק. ער לאזט דיו נישט פארגעםן, אז דו ביםט טנים אל פניס מיט דעד הארםער, גרויזאמער אומגערעסטיקייט. ער יעטומלט און רעגט ייד אויף, און דו פילםם מים אלע חושים, אז דער אסת און רער יושר איז אויף זיין זייט. אבער נאך ב״דנם פאר׳סםעלונגען מויטו םראכטן און זיך ווונדערן: וואם פאר א יויבערלעכע סעגלעכקייטן ליגן באהאלםן אין םעי אטער. װי שםארק בארעדעװדיק און פיל־זאגנדיק עם קאן זיין די םויטע בינע, װען טען פארשטייט נאר זי אזוי גו כאלעבן און דיגאסיזירן, װי עם פארשטייען עס גו טון אט די םייסטער סון דעד ה״נםיקער דייםשער בינע. א בריװ פרז ע* מ. רעמארה לויטן אויטטראג פון פאדלואג ב. קלעזוקיז, האט זיד גיםל מייזיל געװענדם *ו עריד נזאריא רעמארק, דעם םחבר פון ״אויפן סעדב־פראנם איז ניבטא ק״ן נייעס,', ײעגן א דער־ לויבניש איבער*וזע*ן דאס בוך ״נזאנסאדע פון טרויםען״• אויף דער װענדונג האם ג. מייזיל באקומען פאלגנדיקן בריװ: ערשט ה״נם האב איך די מעגלעבקייט *ו ענטפערן אויף אייער ברױו פון 21־טן אויגוסט, ווייל ערשט איצט האב איך באקומען סיין פאסט. דאם בוך ״די סאגסארדע פון טרויםען״, וואס איז דערשינען אין א רוםישער איבערזעצונג. איז א בוך, װאס איד האב אנגעשריבן *וריק מיט 12 יאר גאר אונםער אן אנדער נאמען. אצינד איז דא־ בוך לגסרי *•דיקגעצויגן געװארן פון ביכעו־סארק, ײייל דא האבן םיר *ו טון מיט סיינער א יוגנט־ארבעט, צו ײעלכער איך האב נישט אי*ט די םינדסמע באציונג. דער ארויסגעבער פון דעם בוך אין ריגע האט װארשיינלעך ערגעץ ארויםבאקומען אן עקזעמטלאר, און אן דער דערלויבניש סיי פון מיר און סיי פון מיין פארלאג, ארויסגעגעבן אונטער מיין איצכיקן נאמען. היות דער ריגער רוסישער פאדלאג האט איצט כלומדשם געעגדעדט דעם נאמען, אונטער ײעלכן דאם בוך איז אמאל דערשינען, האנדרט זיך איצט נישט מער װי אין א ליטעדאדישעד גנבה צוליב א פארד׳נסטל. דאם בוך האט קיין שום ווערם נישט און אחוצדעם, ווי איך האב געהערט פון סארש״־ דענע ז״טן, איז דאם אזוי עקלהאפט איבערגעזעצט, אז םיאיז פשוט נישטא קיין ווערטער *ו מיין אויפרעגונג איבער אזעלבע סאניערן פון די דאויקע פארלעגער. ףערײייל איז ביי מיר פארענדיקט געווארן ם״ן *װייט בוך,*) און איך בעט אייך וועגן דער איבערזעגונג זיך ווענדן *ו מיין פאולאג. מיט גרוים בבוד אייער אונטערטעניקער רעס*רה 8 אקטאבער 1830 י בערלין — װילמערסדארף. *) דאס בוך װעם דעדשיינען בקרוב אין קלעצקין־סאףלאוב — רער. א־בעטער־פרוי שרײבט צום דאקטאר אין דעס שטיק, באגנוגנט ער זיך נישט. אז דער דאקטא' ואל דעם בריװ פארל״ענען אויף א קול. ער לאזט דעס אינהאלט פון בריװ דעיש״נען אויף דעם באלויבטענעם עקראן, װאם הענגט איבע־ דער בינע. און די שוישפילעד, זואם זיצן אין טעאטער לעזן אלע צוזאמען אין דעי הויך דעם בדיײ, און דאס פובליקום לעזם אים בליכז זיי מייצ. אזוי ווא־פט זיך פיכקאטא־ פון איין מיטל צום צוו״טן. ער פייערם א־ן העצט. אזן איד קאנט זיך פון איס נישט אויסדדייען. איר ווערמ באצוײנגען פון ז״ן גרויסער מייסטעישאפט און פון דעם אופן, ווי אזוי ע־ שטעבמ א״ך אזוי דד״סם און אומרחםנותדיק דעם אמת אין די אויגן א־יין. ב־־דע, סיי ריינהאידט און סיי פיסקאמאי, לאזן דעם אוימאר נישפ יעדן פאי זיך אליין. ר״נהארדט פארמיונקט דעם מחבר מימ זיין פער־ זענלעבן עסטעטיזם אװ טעאמיאלישער דערפינדערישקייט. אבער ווי א װירבל־װינט ־ײםט זיך פיסקאטאד אריין אין מיטן דער האנדלונג פון ק־עדעס םיעסע און גייט זיין פערזענלעבע דערקלערוננ, זיין קאמענטאר צ• די פאםידונגען דורך דער הילף פון די אויסשרייענדיקע אקטיארן, וואס זענען אויסגעזעצט אין טעאטעי. קײן א״ן מינ־ט באהאלט ער זיך נישט הינטעין שיײבעי עד שטײמ תמיד פון פאדנט דער בינע און טייטלט ש־ײענדיק: אט דאם װיד איך זאגן. און אויב מען דארף, קומט עד אפילו אן דע־צו. אז ער ר״כט איבעי און שטעלט אפ די האנדלוגג, און אן אמ*ע* ברעדיצין־דאענןא,־־, א זאך־קענער, יגפערט זיך אויף אין םעאנןער און דזאלט א פײעידיעע רעדע קעג־ז דעם גיזיזאמען ^איאגראף, א<נצער״צטרזיכנ* דיק: איך בין;יידט קײן עוייצפידער, אבע־ מיט מײן גאנצער נ*סה, אןן מימ מ״גע אלע קעגסעגישן װיל איך העלפן באקעבלפן די גרויסע־ סלאג פון א־בעפעה־דעבן. און אויך דאס פובליקום דאזט פיסקאסארן גישט צורו. ער האלט במעס תםיד דייעקט אין אײן פיעגן: נו, וואם איז אייער מײנונג? בד״בט נישט גדײבגילטיק. מישט זיך אייין. יעאגירט. להי^ך צו דיינ־ האידטן, װעדבער בעט אויך די מיטתילף פון פובליקום, אבער אויף א פאהיװן אופן: זיצט, קוקט און תאט הנאת... אבע־ פאיוואב איז דאס? ביי רײנהארדטן בין איך געװען אגט־ ציקמ פון דעם שפילן פון די אקטיארן. עס איז מיר ביז גאר געפעלן דאם גאלאגמע, סאדאן־מעסיקע שפילן פון דעם װונדערבארן קורט בוא, די פשוטק״מ און אוםמימדבארק״ם פון לארע מאסתיים און דאם טיפע, נעװ־ ראסטעגישע שפילן פון מישא טשעבאװ. אבעי פארװאס בין איך געזוען טיטגעייםן און באצווונגען פון דעם באגייםטערטן און ענטװיאזם־פולן שפיד פזן די אוםבאקאגטע איבעטע־־שוישפילעד? פארװאס האט זיך געפילט אזא באתא־צטקייט און גלויבן אין זייערע אויבגעשרייען? ביי ר״נתא־דטן איז דאס אויסזעצן זײנע אקמיארן צווישן פובלי־ קוס אויך איינט פון ז״נע געליבמע מיטלען. ע־ םום דאפ איצט אויך אין דעי אויפפירונג פון ״פאיע״. ער דאזט דעם דירעקטאר פון דער פילם־ געזעדשאפט און זיינע מיטתעדפערס זיצן אין די עישםע ר״ען פון טע־ אטער־זאי, פ־ן װאנען זיי פירן אן מיט דער אויפנאמע פון געװיפע פילם־ בצענעט אויף דע־ בינע. ער טוט עט, בדי צו פארברייטעדן די אילוזיע. זײנע שוישפילער צװישן פובליקזם זענען א ט״ל פון דער שפיל אויף דער בינע. פיפקאטאר, בא־קעיט, צערייספ יעדע אילוזיע. ז״נע שוישפילער אין טעאטער־זאד זענען די ריגטער, װאם געבן ארוים דורך זייערע קאםישע •ן־ן אפדאכנדיקע אויכדופן אן אודטייל איבער די פאםירוגגען אויף דער בינע. אין געװיבע מאמעגטן פארעגםפערן זיך טאקע די שוישפילער פון דער בינע פאר די אױיסדזפער אין זאל, װאש קריטיקידן ז״ערע האנדלונגען. פימאבט המיד דעם א״נדדוק, אז דאס, װאם שפילט זיך אפ אזיף דער בינע, איז בלויז א טרוקענער עפיזאד, א בלאםע כראניק, און די אכתע באלעבונג פון דעם עפיזאד קומט פאי אין טעאטער־זאל. די דעי־ קדעי״נג און אויםטייטשונג פון דער כראניק שפילט זיך אפ צװישן פובליקום. סאיז װי פיםקאבאר װאלט אינםצעניזירם א לעבעדיקן ליימ־ א־טיקל און בםדר געגעבן צו פארשטײן: נאט, זעצט װאם םיקומט פאי־. פ־ובידט זיך קדאר מאבן, װאם דאם מ״נט םאר אײך. דורך ז״נע מדעפ־ דעבע און װײטגרײבגדיקע רעפליקן און א״נגעשטעלטע פראזן זוכט עי־ קלאר צו מאבן די גאנצע געזעלשאפבדיעכע אסמאםפער, װאם רינגלם ארום, און רעם אםתן םאציאלן הינטערגרונט, װאס שפרייס זיך אװס הינטער די פאםירונגען. ער זובם ארויםצוברענגען און פריי אנצוװייזן די אטתע שולדיקע, ײאס פירן דערצו, און מאכן מעגלעך, אז אזעלנע איבלען זאלן קאנען פארקוכען. פיםקאטאד טאבט גישט קיין סוד, אז עד איז אויםן צו פראפאגאג־ די־ן און באדעינען. שרין באלד אין אנהויב, נאך פאר דער פארשטעלונג